โหมดโฟกัส AF-S กับ AF-C ต่างกันยังไง ตั้งแบบไหนภาพถึงไม่หลุด

ถ่ายลูกวิ่งเล่นในสนามมาทั้งเย็น ตอนกดชัตเตอร์กรอบโฟกัสก็ขึ้นสีเขียวทุกรูป แต่พอกลับมาเปิดดูในคอม หน้าเบลอเกือบหมด ส่วนพุ่มไม้ข้างหลังกลับคมกริบ หลายคนเจอแบบนี้แล้วคิดว่ากล้องเสียหรือเลนส์ไม่ดี จริง ๆ แล้วส่วนใหญ่มาจาก โหมดโฟกัส ที่ไม่ตรงกับสิ่งที่เรากำลังถ่ายอยู่

บทความนี้เราจะมาดูกันว่า AF-S กับ AF-C ต่างกันตรงไหน จุดโฟกัสเล็กหรือกว้างเลือกยังไง ระบบจับหน้าจับตาช่วยได้แค่ไหน ถ่ายวิดีโอต้องตั้งต่างจากภาพนิ่งยังไง แล้วทำไมภาพถึงหลุดโฟกัสทั้งที่กล้องบอกว่าโฟกัสแล้ว หลักนี้ใช้ได้กับกล้องทุกยี่ห้อ แค่ชื่อเมนูอาจไม่เหมือนกัน

โหมดโฟกัส มีกี่แบบ แล้วต่างกันตรงไหน?

ลองนึกภาพคนถือไฟฉายส่องของในห้องมืดดู ถ้าของวางนิ่งอยู่บนโต๊ะ เราส่องไปครั้งเดียวแล้วถือนิ่งไว้ก็พอ แต่ถ้าเป็นแมววิ่งไปมา เราต้องขยับไฟฉายตามมันไปเรื่อย ๆ ระบบออโต้โฟกัสก็คิดแบบเดียวกัน

กล้องเกือบทุกตัวจะแยกเรื่องนี้เป็นสองคำถาม คำถามแรกคือ จะโฟกัสครั้งเดียวแล้วล็อก หรือจะตามโฟกัสไปเรื่อย ๆ อันนี้คือ โหมดโฟกัส อย่าง AF-S กับ AF-C คำถามที่สองคือ จะให้กล้องโฟกัสตรงไหนในภาพ อันนี้คือพื้นที่โฟกัส เช่น จุดเดียว พื้นที่กว้าง หรือให้กล้องหาหน้าคนเอง

หลายคนตั้งแค่ข้อแรกแล้วลืมข้อที่สอง หรือตั้งข้อที่สองแต่ลืมข้อแรก ภาพก็เลยหลุดแบบหาสาเหตุไม่เจอ ถ้าเข้าใจว่ามันเป็นสองเรื่องแยกกัน ก็จะแก้ปัญหาได้เร็วขึ้นเยอะเลย

AF-S โฟกัสครั้งเดียวแล้วล็อกไว้ เหมาะกับของที่อยู่นิ่ง

AF-S ย่อมาจาก Single AF ถ้าเป็นกล้อง Canon จะเรียกว่า One-Shot AF พอเรากดชัตเตอร์ลงครึ่งหนึ่ง กล้องจะหาโฟกัสหนึ่งครั้ง พอเจอแล้วกรอบจะเปลี่ยนสี หลายรุ่นมีเสียงบี๊บด้วย แล้วล็อกระยะนั้นไว้ตลอดที่เรายังกดค้างอยู่

ข้อดีคือมันนิ่งมาก ถ่ายของบนโต๊ะ ถ่ายตึก ถ่ายคนที่ยืนโพสท่าอยู่กับที่ ภาพจะคมตรงจุดที่เราเลือกแน่นอน และในกล้องหลายรุ่น ถ้ายังหาโฟกัสไม่เจอ กล้องจะไม่ยอมลั่นชัตเตอร์ให้เลย ซึ่งช่วยกันภาพเบลอไปได้อีกชั้น

ข้อเสียก็คือ ถ้าล็อกไปแล้วคนขยับเข้าหาเราหรือถอยออกไปนิดเดียว กล้องก็ไม่ตามให้ ภาพจะคมที่ระยะเดิม ซึ่งตอนนี้ไม่มีใครยืนอยู่ตรงนั้นแล้ว

ถ้าสิ่งที่ถ่ายอยู่นิ่ง และเรามีเวลาจัดภาพ ลองใช้ AF-S ก่อน จะคุมได้ง่ายที่สุด

AF-C ตามโฟกัสไปเรื่อย ๆ ตอนที่คนหรือของขยับ

AF-C ย่อมาจาก Continuous AF ของ Canon จะเรียกว่า Servo AF โหมดนี้กล้องจะไม่ล็อก แต่จะคอยปรับโฟกัสไปเรื่อย ๆ ตลอดที่เรากดชัตเตอร์ครึ่งหนึ่งค้างไว้ คนวิ่งเข้ามาหา เด็กกระโดด รถขับผ่าน กล้องก็ขยับโฟกัสตามระยะที่เปลี่ยนไป

จุดที่ต้องรู้คือ ในหลายรุ่น โหมดนี้จะลั่นชัตเตอร์ทันทีที่เรากดสุด แม้โฟกัสยังไม่เข้าก็ตาม เพราะกล้องคิดว่าช่วงเวลาสำคัญกว่า และมักไม่มีเสียงบี๊บบอกว่าโฟกัสได้แล้ว ถ้าเราชินกับ AF-S แล้วรอฟังเสียงบี๊บ ก็อาจงงว่าทำไมเงียบ

บางกล้องยังมีโหมดกลาง ๆ เช่น AF-A ที่ให้กล้องเลือกเองว่าจะใช้ AF-S หรือ AF-C ตามว่าของในภาพขยับหรือเปล่า สะดวกสำหรับคนเพิ่งเริ่ม แต่บางครั้งกล้องก็เดาผิดจังหวะได้ ถ้ารู้อยู่แล้วว่าจะถ่ายอะไร ลองเลือกเองดูจะแน่นอนกว่า

ถ้าไม่แน่ใจว่าของจะขยับไหม เช่น ถ่ายเด็กหรือสัตว์เลี้ยง ลองเปิด AF-C ทิ้งไว้เลย เสียเปรียบน้อยกว่า

จุดโฟกัสเล็กหรือกว้าง แล้วระบบจับหน้าจับตาช่วยอะไร

ทีนี้มาถึงคำถามที่สอง ว่าจะให้กล้องโฟกัสตรงไหน ถ้าใช้จุดเดียว กล้องจะโฟกัสตรงจุดที่เราเลือกเท่านั้น แม่นและควบคุมได้ แต่ต้องคอยเลื่อนจุดเองตามองค์ประกอบ ถ้าใช้พื้นที่กว้าง กล้องจะเลือกเองว่าของชิ้นไหนในพื้นที่นั้นควรคม ซึ่งหลายรุ่นจะให้ความสำคัญกับของที่อยู่ใกล้ที่สุดหรือเด่นที่สุด ไม่ได้รู้ว่าเราอยากได้อะไร

กล้อง Mirrorless รุ่นใหม่ ๆ แทบทุกยี่ห้อมีระบบตรวจจับวัตถุ ที่หาหน้า ตา หรือตัวคนในภาพได้เอง บางรุ่นจับสัตว์ รถ หรือนกได้ด้วย พอใช้คู่กับ AF-C กล้องจะตามดวงตาของคนไปทั่วภาพ เราแค่จัดองค์ประกอบอย่างเดียว

ระบบนี้เก่งมากกับงานถ่ายคน แต่ก็ไม่ได้ฉลาดเท่าคน ถ้าในภาพมีหลายหน้า มันอาจเลือกคนที่เราไม่ได้ตั้งใจ ถ้ามีคนเดินตัดหน้า มันอาจกระโดดไปหาคนนั้น และถ้าหน้าหันข้างหรือโดนผมบัง มันก็อาจหาไม่เจอแล้วไปจับอย่างอื่นแทน

ก่อนกดถ่าย ลองดูกรอบเล็ก ๆ บนจอสักแวบนึง ว่าตอนนี้กล้องจับหน้าใครอยู่ ถ้าผิดคน จะได้แก้ทัน

โหมดโฟกัส สำหรับถ่ายวิดีโอ ต้องคิดต่างจากภาพนิ่งยังไง?

ตอนถ่ายวิดีโอ เราไม่ได้กดชัตเตอร์ครึ่งหนึ่งค้างไว้ กล้องหลายรุ่นเลยให้เลือกได้แค่โฟกัสต่อเนื่องกับแมนนวล บางยี่ห้อมีโหมดเฉพาะวิดีโอที่ปรับโฟกัสตลอดเวลาตามการเคลื่อนไหวหรือตอนเราเปลี่ยนมุมกล้อง เช่น AF-F ในกล้อง Nikon

สิ่งที่ต่างจากภาพนิ่งมากที่สุดคือ คนดูเห็นการเปลี่ยนโฟกัสทุกจังหวะ ภาพนิ่งเราสนแค่ว่าตอนกดถ่ายคมไหม แต่ในคลิป ถ้าโฟกัสวิ่งเข้าวิ่งออกหาจุดอยู่ตลอด หรือกระโดดไปที่ฉากหลังตอนเราเอนตัว คนดูจะรู้สึกได้ทันทีว่าภาพไม่นิ่ง

กล้องหลายรุ่นเลยมีเมนูให้ปรับนิสัยของโฟกัสในวิดีโอ เช่น ความเร็วตอนเปลี่ยนโฟกัส ถ้าตั้งช้า ภาพจะค่อย ๆ เลื่อนโฟกัสแบบนุ่ม ๆ ดูเป็นหนัง ถ้าตั้งเร็ว จะเข้าโฟกัสไวเหมาะกับงานสารคดีที่ต้องทันเหตุการณ์ อีกเมนูคือความไวในการเปลี่ยนตัวแบบ ถ้าตั้งให้ล็อกแน่น โฟกัสจะอยู่กับคนเดิมแม้มีคนเดินตัดหน้า ถ้าตั้งให้ไว มันจะย้ายไปหาสิ่งที่เข้ามาใหม่ทันที

ถ้าถ่ายคลิปพูดหน้ากล้อง ลองเปิดจับหน้าจับตาไว้ แล้วตั้งให้ล็อกตัวแบบแน่น ๆ โฟกัสจะได้ไม่วิ่งไปที่ฉากหลังตอนเราขยับ

ทำไมภาพถึงหลุดโฟกัส ทั้งที่กล้องขึ้นกรอบเขียวแล้ว?

กรอบเขียวแปลว่ากล้องโฟกัสได้ แต่ไม่ได้แปลว่ามันโฟกัสตรงที่เราอยากได้ สาเหตุที่เจอบ่อยมีอยู่ไม่กี่อย่าง ลองไล่เช็คดูทีละข้อ

อย่างแรก ใช้ AF-S กับของที่ขยับ กล้องล็อกระยะไว้ตอนที่เรากดครึ่งหนึ่ง แต่กว่าจะกดสุด คนก็เดินมาใกล้อีกครึ่งก้าวแล้ว ถ้าเปิดรูรับแสงกว้าง ๆ ระยะชัดจะบางมาก ครึ่งก้าวนี้ก็พอทำให้หน้าเบลอได้

อย่างที่สอง ใช้พื้นที่โฟกัสกว้างแล้วกล้องเลือกของผิด เช่น ถ่ายคนยืนหลังรั้ว กล้องก็คิดว่ารั้วซึ่งอยู่ใกล้กว่าคือสิ่งที่เราอยากให้คม

อย่างที่สาม โฟกัสแล้วค่อยหันกล้องจัดภาพใหม่ ถ้าอยู่ใกล้ ๆ และเปิดรูรับแสงกว้าง ระนาบที่คมจะเลื่อนไปตามมุมที่เราหัน ตาที่เคยคมก็หลุดไปได้ ทางแก้คือเลื่อนจุดโฟกัสไปวางที่ตาเลย แทนที่จะโฟกัสกลางภาพแล้วหันกล้อง

อย่างที่สี่ ไม่ใช่เรื่องโฟกัสเลย แต่เป็นภาพสั่น ถ้าความเร็วชัตเตอร์ช้าเกินไป มือเราสั่นหรือคนขยับระหว่างที่ชัตเตอร์เปิด ภาพก็จะดูเบลอทั้งภาพ ลองซูมดูว่ามีจุดไหนในภาพคมบ้างไหม ถ้าไม่มีเลยสักจุด ก็น่าจะเป็นภาพสั่นมากกว่า

อย่างสุดท้าย อยู่ใกล้เกินกว่าที่เลนส์จะโฟกัสได้ เลนส์ทุกตัวมีระยะโฟกัสใกล้สุด ถ้าเอากล้องจ่อของเล็ก ๆ ใกล้กว่านั้น กล้องจะหมุนหาโฟกัสไปมาแล้วไม่เข้าสักที ลองถอยออกมานิดนึงดู

โหมดโฟกัส ตามงาน ถ่ายคน ของที่ขยับ และของบนโต๊ะ

ถ่ายคนที่ยืนโพสอยู่กับที่ ลองใช้ AF-C คู่กับระบบจับตา ถึงคนจะยืนนิ่ง แต่คนจริง ๆ ขยับตัวนิดหน่อยอยู่ตลอด กล้องที่ตามตาให้จะช่วยได้มาก ถ้ากล้องไม่มีระบบจับตา ใช้ AF-S กับจุดเดียววางที่ตาข้างที่ใกล้กล้องที่สุดก็ได้

ถ่ายของที่ขยับ เช่น เด็กวิ่ง สัตว์เลี้ยง กีฬา ใช้ AF-C แน่นอน แล้วเลือกพื้นที่โฟกัสแบบตามตัวแบบหรือพื้นที่กว้างปานกลาง ตั้งความเร็วชัตเตอร์ให้สูงไว้ก่อน แล้วถ่ายต่อเนื่องหลาย ๆ ภาพ จะได้มีภาพที่คมให้เลือก

ถ่ายของบนโต๊ะ เช่น สินค้า อาหาร หรือของชิ้นเล็ก ใช้ AF-S กับจุดเดียว แล้ววางจุดไว้ตรงส่วนที่อยากให้คมที่สุด เช่น โลโก้หรือตัวหนังสือบนกล่อง ถ้าใช้ขาตั้งกล้องแล้วจะถ่ายหลายภาพในมุมเดิม จะเปลี่ยนเป็นแมนนวลโฟกัสแล้วซูมจอช่วยดูก็ได้ โฟกัสจะได้ไม่ขยับไปมาระหว่างช็อต

ถ่ายคลิปพูดหน้ากล้อง ใช้โฟกัสต่อเนื่องกับระบบจับหน้า ตั้งให้ล็อกตัวแบบแน่น และถ้าฉากหลังมีของที่ขยับ เช่น พัดลมหรือหน้าจอทีวี ลองย้ายออกจากเฟรมไปก่อน กล้องจะได้ไม่วอกแวก

เรื่องที่หลายคนเข้าใจผิดเกี่ยวกับ โหมดโฟกัส

เรื่องแรก AF-C ใช้ได้แค่กับกีฬา จริง ๆ แล้วกล้องรุ่นใหม่ที่มีระบบจับตา ใช้ AF-C เป็นค่าประจำได้เลยสำหรับงานถ่ายคนแทบทุกแบบ เพราะคนไม่เคยนิ่งจริง

เรื่องที่สอง เปิดจับตาแล้วไม่ต้องคิดอะไรอีก ระบบนี้ช่วยเยอะ แต่มันก็ยังเลือกผิดคนได้ ยังหลุดได้ตอนหน้าหันข้างหรือแสงน้อย การเหลือบดูกรอบบนจอยังเป็นนิสัยที่ดีอยู่

เรื่องที่สาม ภาพเบลอแปลว่าเลนส์มีปัญหา ส่วนใหญ่ภาพเบลอมาจากการตั้งค่าหรือภาพสั่น ก่อนจะส่งเลนส์ไปเช็ค ลองตั้งกล้องบนขาตั้ง ถ่ายของนิ่ง ๆ ด้วย AF-S จุดเดียวดูก่อน ถ้าภาพนั้นคม เลนส์ก็น่าจะปกติดี

คืนนี้มาลองฝึกโฟกัสกัน

ลองวางขวดน้ำสามขวดเรียงห่างกันบนโต๊ะ ใกล้ กลาง ไกล แล้วเปิดรูรับแสงให้กว้างที่สุดเท่าที่เลนส์ทำได้ จากนั้นใช้ AF-S กับจุดเดียว ลองโฟกัสทีละขวด แล้วดูว่าขวดที่ไม่ได้โฟกัสเบลอแค่ไหน จะเห็นเลยว่าระยะชัดบางกว่าที่คิด

ต่อมาเปลี่ยนเป็นพื้นที่โฟกัสกว้าง แล้วถ่ายใหม่ ดูว่ากล้องเลือกขวดไหนเอง หลายรุ่นจะเลือกขวดที่ใกล้ที่สุด

ถ้ามีคนในบ้าน ลองให้เขาเดินเข้าหากล้องช้า ๆ แล้วถ่ายต่อเนื่องสองรอบ รอบแรกใช้ AF-S รอบสองใช้ AF-C กับระบบจับตา แล้วเอามาเทียบกันในคอม ภาพชุดที่สองน่าจะคมกว่าเห็น ๆ

ถ้าลองแล้วยังเบลออยู่ ลองเพิ่มความเร็วชัตเตอร์ขึ้นดูก่อน ถ้าภาพคมขึ้น แปลว่าปัญหาคือภาพสั่น ไม่ใช่โฟกัส

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

ระบบโฟกัสมีสองเรื่องที่ต้องตั้งคู่กัน คือจะล็อกหรือจะตาม กับจะให้โฟกัสตรงไหน ของนิ่งใช้ AF-S ของที่ขยับใช้ AF-C ถ้ากล้องมีระบบจับตา ลองใช้ AF-C เป็นค่าประจำสำหรับงานคนได้เลย ถ่ายวิดีโอให้ระวังโฟกัสวิ่งไปมามากกว่าโฟกัสช้า และถ้าภาพเบลอ ลองแยกให้ออกก่อนว่าเป็นเรื่องโฟกัสหรือเรื่องภาพสั่น

อ่านต่อ

ถ้าภาพคมแล้วแต่มืดหรือสว่างเกินไป ไปต่อได้ที่ สามเหลี่ยมการรับแสง คืออะไร ซึ่งเล่าเรื่องรูรับแสงกับระยะชัดไว้ด้วย ถ้ายังไม่คล่องการตั้งความเร็วชัตเตอร์เอง ลองดูบทเรียนคู่คลิป เข้าใจโหมด A, S และ M ส่วนใครถ่ายสินค้าขายของ แวะอ่าน ถ่ายภาพสินค้า ด้วยมือถือให้ดูขายได้ ได้ และถ้าอยากดูชื่อเมนูโฟกัสแต่ละแบบแบบละเอียด ลองเปิด คู่มือออนไลน์เรื่องโหมดโฟกัสของ Nikon ประกอบดู