วัดแสง แต่ละโหมดต่างกันยังไง ถ่ายคนย้อนแสงแล้วหน้ามืดแก้ยังไง

เคยเป็นไหม ให้เพื่อนยืนหน้าหน้าต่าง หรือยืนหันหลังให้ท้องฟ้าตอนเย็น กดถ่ายแบบปกติ ฉากหลังออกมาสวยพอดี แต่หน้าเพื่อนกลับมืดจนเกือบเป็นเงาดำ ทั้งที่ตาเรามองเห็นหน้าชัดแจ๋ว เรื่องนี้มาจากวิธีที่กล้อง วัดแสง แล้วตัดสินว่าภาพควรสว่างแค่ไหน

ในบทความนี้เราจะมาดูกันว่ากล้องคิดเรื่องความสว่างยังไง โหมดวัดแสงแต่ละแบบดูตรงไหนของภาพ ถ่ายคนย้อนแสงทำยังไงให้หน้าไม่มืด ปุ่มชดเชยแสงใช้ตอนไหน และงานแบบไหนเหมาะกับโหมดไหน หลักนี้ใช้ได้กับกล้องทุกยี่ห้อ แค่ชื่อเมนูอาจต่างกันนิดหน่อย

วัดแสง คืออะไร กล้องรู้ได้ยังไงว่าภาพควรสว่างแค่ไหน

เวลาเราใช้โหมดอัตโนมัติ หรือโหมด A, S, P กล้องจะดูว่าแสงที่สะท้อนเข้ามาจากฉากตรงหน้ามีมากแค่ไหน แล้วเลือกรูรับแสง ความเร็วชัตเตอร์ หรือ ISO ให้ภาพสว่างพอดี ขั้นตอนนี้เรียกว่าการวัดแสง

ปัญหาคือ กล้องไม่รู้ว่าสิ่งที่มันเห็นควรเป็นสีอะไร มันรู้แค่ว่าแสงสะท้อนเข้ามามากหรือน้อย แล้วตั้งสมมติฐานไว้ว่า ฉากโดยเฉลี่ยควรออกมาเป็นสีเทากลาง ๆ ไม่สว่างไม่มืด ฉากส่วนใหญ่ในชีวิตประจำวันก็เป็นแบบนั้นจริง กล้องเลยเดาถูกบ่อย

แต่ลองนึกถึงตุ๊กตาสีขาวบนผ้าปูที่นอนสีขาวดู กล้องจะเห็นแสงสะท้อนเยอะมาก แล้วคิดว่าสว่างเกินไป เลยลดความสว่างลงจนสีขาวกลายเป็นสีเทาหม่น ส่วนแมวดำบนโซฟาสีเข้ม กล้องจะคิดว่ามืดไป แล้วดันให้สว่างขึ้น จนสีดำกลายเป็นเทาซีด

ถ้าถ่ายของขาวทั้งเฟรมแล้วภาพหม่น หรือถ่ายของดำแล้วภาพซีด ไม่ใช่กล้องเสีย กล้องแค่พยายามทำให้ทุกอย่างเป็นสีเทากลาง

โหมดวัดแสงแต่ละแบบ ดูตรงไหนของภาพ

ทีนี้ คำถามต่อมาคือ กล้องดูแสงจากตรงไหนของภาพ? คำตอบขึ้นอยู่กับโหมดวัดแสงที่เราเลือก กล้องเกือบทุกตัวมีให้เลือกสามถึงห้าแบบ ชื่อเรียกต่างกันไปตามยี่ห้อ แต่หลักเหมือนกัน

แบบแรกคือการวัดแสงทั้งภาพแบบแบ่งโซน Canon เรียก Evaluative, Nikon เรียก Matrix, Sony และ Fujifilm เรียก Multi กล้องจะแบ่งภาพออกเป็นหลายส่วน แล้วดูความสว่าง สี ตำแหน่ง และบางรุ่นดูระยะห่างของวัตถุกับจุดโฟกัสด้วย ก่อนจะคำนวณออกมาเป็นค่าเดียว โหมดนี้เป็นค่าเริ่มต้นของกล้องแทบทุกตัว และเก่งกับฉากทั่วไปมาก กล้องรุ่นใหม่หลายตัวยังเลือกให้น้ำหนักกับหน้าคนที่ตรวจเจอได้ด้วย เช่น Sony มีเมนู Face Priority in Multi Metering ข้อเสียคือเราเดาได้ยากว่ามันจะตัดสินใจยังไง

แบบที่สองคือ Center-weighted หรือเฉลี่ยหนักกลาง กล้องดูทั้งภาพ แต่ให้น้ำหนักกับตรงกลางมากกว่าขอบ เป็นโหมดเก่าที่ยังมีคนชอบใช้ เพราะผลออกมาเดาได้ง่าย ถ้าวางของสำคัญไว้กลางภาพ ความสว่างก็จะตามของชิ้นนั้น กล้องบางตัว เช่น Nikon ให้ปรับขนาดวงกลางตรงกลางได้ด้วย

แบบที่สามคือ Spot หรือวัดแสงเฉพาะจุด กล้องดูแค่วงเล็ก ๆ วงเดียว แล้วไม่สนส่วนอื่นเลย เช่น ใน Nikon Z30 วงนี้มีขนาดราว 2.5% ของภาพ และเลื่อนตามจุดโฟกัสที่เราเลือก Canon ยังมีอีกแบบที่เรียกว่า Partial ซึ่งเป็นวงที่ใหญ่กว่า Spot ขึ้นมาหน่อย

แบบที่สี่ ที่มีในกล้องบางยี่ห้อ คือ Highlight-weighted หรือ Sony เรียกสั้น ๆ ว่า Highlight กล้องจะให้น้ำหนักกับส่วนที่สว่างที่สุด เพื่อไม่ให้ส่วนนั้นขาวโพลน ส่วน Sony ยังมีอีกแบบชื่อ Entire Screen Avg. ที่เฉลี่ยทั้งภาพเท่า ๆ กัน ความสว่างเลยนิ่ง แม้เราจะขยับองค์ประกอบไปมา

ถ่ายคนย้อนแสง วัดแสง แบบไหนให้หน้าไม่มืด?

กลับมาที่ฉากเพื่อนยืนหน้าหน้าต่าง ในโหมดแบ่งโซน กล้องเห็นว่าภาพส่วนใหญ่สว่างมาก ทั้งหน้าต่าง ทั้งท้องฟ้า เลยลดความสว่างทั้งภาพลง หน้าคนที่อยู่ในเงาก็เลยมืดตามไปด้วย ถ้ากล้องตรวจเจอหน้าและให้น้ำหนักกับหน้า ปัญหานี้จะเบาลง แต่ก็ยังพลาดได้ถ้าแสงต่างกันมาก

ลองเลือกทางใดทางหนึ่งตามนี้ดู

ทางแรก วัดแสงที่หน้า เปลี่ยนเป็น Spot หรือ Partial แล้ววางจุดโฟกัสไว้ที่หน้า กล้องจะตั้งความสว่างตามหน้าคน หน้าจะออกมาพอดี แต่ฉากหลังจะสว่างขึ้นมาก หน้าต่างอาจขาวโพลนไปเลย ซึ่งในภาพพอร์ตเทรตหลายภาพ แบบนี้ก็ดูสว่างโปร่งสวยดี

ทางที่สอง ใช้โหมดเดิม แล้วกดชดเชยแสงไปทางบวก เริ่มจาก +1 แล้วดูผล ถ้ายังมืดก็เพิ่มอีก วิธีนี้ง่าย และไม่ต้องเปลี่ยนโหมดไปมา

ทางที่สาม เติมแสงที่หน้า ใช้แผ่นสะท้อนแสง แฟลช หรือไฟดวงเล็ก ๆ ส่องหน้า หรือให้เพื่อนขยับหันข้างให้หน้าต่างแทน ทางนี้เก็บได้ทั้งหน้าและฉากหลัง แต่ต้องมีอุปกรณ์หรือมีที่ให้ขยับ

ส่วนถ้าอยากได้ภาพเงาดำตัดกับท้องฟ้าจริง ๆ ก็ทำกลับกัน วัดแสงที่ท้องฟ้า หรือชดเชยแสงไปทางลบ หน้าคนจะมืดสนิทเป็นเงา

ถ้าเพิ่งเริ่ม ลองใช้การชดเชยแสงบวกก่อน ง่ายที่สุด แล้วค่อยลองวัดแสงที่หน้าเมื่อคล่องขึ้น

ชดเชยแสง ปุ่มเล็ก ๆ ที่ใช้บ่อยกว่าที่คิด

ชดเชยแสง หรือ Exposure Compensation คือการบอกกล้องว่า ค่าที่วัดได้นั้นดีแล้ว แต่ขอสว่างขึ้นหรือมืดลงอีกหน่อย มักเป็นปุ่มหรือวงแหวนที่มีเครื่องหมาย บวกลบ หน่วยที่ใช้คือ EV หรือสต็อป ทุก 1 สต็อปคือแสงเพิ่มขึ้นเท่าตัวหรือลดลงครึ่งหนึ่ง

ตัวอย่างที่ใช้บ่อย ถ่ายหิมะหรือชายหาดทรายขาวตอนแดดจัด ลองบวกราว +1 สต็อป ถ่ายของสีดำหรือฉากมืดที่อยากให้มืดจริง ลองลบดู ถ่ายคนย้อนแสงก็บวก ส่วนฉากที่ท้องฟ้าใกล้จะขาวโพลน ลองลบนิดหน่อยแล้วค่อยดึงเงากลับตอนแต่งภาพ

กล้องแต่ละรุ่นให้ชดเชยได้ไม่เท่ากัน เช่น Sony a7 IV ภาพนิ่งปรับได้ตั้งแต่ -5 ถึง +5 EV ส่วนวิดีโอปรับได้ -2 ถึง +2 EV อีกเรื่องที่หลายคนไม่รู้คือ ในโหมด M ปุ่มนี้จะไม่มีผล ถ้าไม่ได้เปิด ISO Auto ไว้ เพราะเราล็อกค่าทั้งสามเองหมดแล้ว กล้องไม่มีอะไรให้ปรับตาม

อีกปุ่มที่ช่วยได้มากคือ AE Lock หรือล็อกค่าแสง ลองวัดแสงที่จุดที่ต้องการแล้วกดล็อกไว้ จากนั้นค่อยขยับไปจัดองค์ประกอบใหม่ ความสว่างจะไม่เปลี่ยนตามฉากที่เพิ่งเข้ามาในเฟรม

ถ้าอยากเช็คว่าชดเชยแล้วพอดีหรือยัง ลองเปิดกราฟความสว่างหรือฮิสโตแกรมบนจอหลังกล้องดูด้วย จะแม่นกว่าดูจากจออย่างเดียว

เลือกโหมด วัดแสง ให้ตรงกับงาน

ถ้ายังไม่แน่ใจ ลองใช้หลักง่าย ๆ ตามงานแบบนี้ดู

ถ่ายเที่ยว ถ่ายเล่น ถ่ายครอบครัว แสงทั่วไป ใช้แบบแบ่งโซนอย่าง Evaluative หรือ Matrix ไปเลย เปิดตรวจจับหน้าไว้ถ้ากล้องมี แล้วใช้ชดเชยแสงแก้เมื่อภาพสว่างหรือมืดไป

ถ่ายพอร์ตเทรตย้อนแสง หรือคนที่ยืนในจุดที่แสงต่างจากรอบตัวมาก เช่น คนบนเวทีที่มีสปอตไลต์ ลองใช้ Spot หรือ Partial แล้ววัดที่หน้า

ถ่ายคอนเสิร์ตหรือเวทีที่มีไฟจัดเฉพาะจุด และกลัวหน้าคนขาวโพลน Highlight-weighted ช่วยได้ แต่ต้องระวังว่าถ้ามีไฟดวงอื่นที่สว่างกว่าหน้าคนอยู่ในเฟรม คนอาจมืดลงไปด้วย

ถ่ายต่อเนื่องหลายภาพในแสงเดิม แล้วอยากให้ความสว่างเท่ากันทุกภาพ ลอง Center-weighted หรือแบบเฉลี่ยทั้งภาพ เพราะเดาผลได้ง่ายกว่า หรือจะเปลี่ยนไปใช้โหมด M แล้วตั้งค่าเองเลยก็ได้

สำหรับคนถ่ายวิดีโอ ระบบวัดแสงอัตโนมัติจะปรับความสว่างตามฉากตลอดเวลา เดินผ่านหน้าต่างทีภาพก็กะพริบมืดสว่างที ถ้าแสงในฉากไม่เปลี่ยน ลองตั้งค่าเองหรือล็อกค่าแสงไว้ก่อนกดอัดดู

เรื่องที่หลายคนเข้าใจผิดเกี่ยวกับการวัดแสง

เรื่องแรก มือโปรต้องใช้ Spot เท่านั้น ไม่จริงเลย Spot แม่นมากถ้าวางวงถูกที่ แต่ถ้าวางพลาดไปโดนจุดดำหรือจุดขาวนิดเดียว ภาพจะเพี้ยนไปเยอะ คนถ่ายงานจริงหลายคนใช้แบบแบ่งโซนคู่กับการชดเชยแสงเป็นหลัก

เรื่องที่สอง กล้องวัดแสงได้ความสว่างจริงของฉาก จริง ๆ กล้องวัดแค่แสงที่สะท้อนเข้ามา แล้วพยายามทำให้เป็นสีเทากลาง ของขาวกับของดำเลยออกมาผิดได้เสมอ

เรื่องที่สาม เปลี่ยนโหมดวัดแสงแล้วภาพจะสวยขึ้น โหมดวัดแสงแค่เลือกว่ากล้องจะให้ความสำคัญตรงไหน ถ้าแสงในฉากไม่ดี เช่น หน้าคนโดนแดดเที่ยงจนเงาเข้ม การย้ายที่ถ่ายหรือเติมแสงยังช่วยได้มากกว่า

คืนนี้มาลองวัดแสงกัน

หยิบกระดาษ A4 สีขาวกับเสื้อหรือผ้าสีดำมาอย่างละชิ้น วางให้เต็มเฟรมทีละอย่าง แล้วถ่ายด้วยโหมด A หรือ P แบบไม่ชดเชยแสง ลองดูว่ากระดาษขาวกับผ้าดำออกมาเป็นสีเทาใกล้ ๆ กันหรือเปล่า จากนั้นลองบวกแสงตอนถ่ายกระดาษ และลบแสงตอนถ่ายผ้าดำ แล้วดูว่าสีจริงกลับมาไหม

ถ้ามีคนช่วยเป็นแบบ ให้เขายืนหน้าหน้าต่างตอนกลางวัน แล้วถ่ายสามภาพ ภาพแรกใช้โหมดแบ่งโซนปกติ ภาพที่สองเปลี่ยนเป็น Spot แล้ววางจุดไว้ที่หน้า ภาพที่สามกลับไปใช้โหมดเดิมแล้วบวกแสง +1 เอาสามภาพมาเทียบกัน จะเห็นเลยว่าแต่ละวิธีให้ผลต่างกันยังไง

ถ้าลองแล้วยังมืดอยู่ ลองเช็คว่าไม่ได้อยู่ในโหมด M ที่ไม่ได้เปิด ISO Auto และเช็คว่าจุดโฟกัสอยู่ที่หน้าจริง ๆ ตอนใช้ Spot

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

กล้องวัดแสงจากแสงที่สะท้อนเข้ามา แล้วพยายามทำให้ฉากออกมาเป็นสีเทากลาง โหมดวัดแสงแค่เลือกว่าจะดูตรงไหนของภาพ แบบแบ่งโซนใช้ได้เกือบทุกงาน Center-weighted เดาผลง่าย Spot แม่นแต่ต้องวางให้ถูก Highlight-weighted ช่วยกันส่วนสว่างขาวโพลน และเมื่อไหร่ที่ภาพยังสว่างหรือมืดไป ลองกดชดเชยแสงก่อน เป็นวิธีที่ง่ายและใช้ได้กับทุกโหมด

อ่านต่อ

ถ้ายังไม่แน่ใจว่ารูรับแสง ความเร็วชัตเตอร์ และ ISO ทำงานร่วมกันยังไง ลองอ่าน สามเหลี่ยมการรับแสง คืออะไร ก่อน แล้วไปต่อที่บทเรียนคู่คลิป เข้าใจโหมด A, S และ M ที่ช่วยให้รู้ว่าโหมดไหนกล้องคิดให้ โหมดไหนเราคุมเอง ส่วนใครอยากอ่านเรื่องการวัดแสงแบบละเอียดขึ้น ลองดูบทเรียน Camera Metering ของ Cambridge in Colour