เลนส์เทเลซูม ถ่ายกีฬาลูกและงานเวที ใช้ระยะเท่าไหร่ ตั้งค่ายังไง

วันกีฬาสีของลูก เรายืนอยู่หลังเชือกกั้นข้างสนาม หรือวันแสดงละครปิดเทอม ได้ที่นั่งแถวกลางหอประชุม พอยกกล้องขึ้นมาถ่ายด้วยเลนส์ที่ติดมากับกล้อง ลูกกลายเป็นคนตัวเล็กนิดเดียวกลางภาพ พอครอปเข้าไปภาพก็แตก หรือถ้าได้ภาพใกล้พอ ก็เบลอเพราะลูกวิ่งเร็วกว่าที่คิด แบบนี้ เลนส์เทเลซูม ช่วยได้จริงไหม?

บทความนี้จะชวนดูสามเรื่องที่สำคัญกว่าการเลือกรุ่น คือระยะเลนส์ที่ต้องใช้จากที่ที่เรายืนได้จริง ความเร็วชัตเตอร์ที่หยุดภาพได้ และกันสั่นในเลนส์ช่วยอะไรบ้าง แล้วค่อยใช้เลนส์เทเลซูมของ SIGMA รุ่นปัจจุบันเป็นตัวอย่างว่าแต่ละแบบเหมาะกับงานแบบไหน ปิดท้ายด้วยเรื่องขาเดียวที่หลายคนมองข้าม

ทำไมงานกีฬาเด็กและงานบนเวทีถึงต้องใช้ เลนส์เทเลซูม

เลนส์เทเลคือเลนส์ที่ดึงของที่อยู่ไกลเข้ามาใกล้ ตัวเลขมิลลิเมตรยิ่งมาก ภาพก็ยิ่งแคบและของก็ยิ่งดูใหญ่ ส่วนคำว่าซูมแปลว่าหมุนเปลี่ยนระยะได้ในตัวเดียว เช่น 70-200mm หรือ 100-400mm

ที่งานแบบนี้ต้องใช้เทเลซูม ก็เพราะเราเดินเข้าไปใกล้ไม่ได้ ในสนามมีเชือกกั้น ในหอประชุมเราต้องนั่งที่ของเรา ส่วนลูกก็วิ่งไปมาตลอด เดี๋ยวใกล้เดี๋ยวไกล เลนส์ที่ซูมได้จึงช่วยให้เราจัดภาพได้โดยไม่ต้องลุกจากที่ ถ้ายังไม่แน่ใจว่าตัวเลขมิลลิเมตรแต่ละค่าเห็นภาพต่างกันแค่ไหน ลองอ่าน ทางยาวโฟกัส 24, 35, 50, 85mm ต่างกันยังไง ประกอบด้วยก่อน

ระยะเท่าไหร่ถึงพอ ลองดูจากที่ที่เรายืนได้

วิธีคิดที่ง่ายที่สุดคือดูว่าเราจะยืนห่างจากลูกประมาณกี่เมตร แล้วอยากได้ภาพแค่ไหน ภาพเต็มตัว ครึ่งตัว หรือเห็นหน้าชัด ๆ

ถ้าเป็นการแสดงในห้องเรียน หรือกีฬาในโรงยิมที่ยืนห่างไม่ถึงสิบเมตร ระยะราว 70 ถึง 200mm บนกล้อง Full Frame ก็ได้ทั้งภาพเต็มตัวและครึ่งตัวแล้ว ถ้าเป็นสนามฟุตบอลหรือลู่วิ่ง ที่ลูกอาจไปอยู่อีกฝั่งของสนาม ระยะ 200mm จะเริ่มไม่พอ ช่วง 300 ถึง 400mm จะช่วยได้มากขึ้น ส่วนหอประชุมใหญ่ที่เรานั่งห่างเวทีสักยี่สิบสามสิบเมตร ถ้าอยากได้ภาพครึ่งตัว ช่วง 200 ถึง 400mm ก็ใช้ได้สบายกว่า

อย่าลืมว่าขนาดเซนเซอร์ก็มีผล กล้อง APS-C อย่าง Fujifilm X จะเห็นภาพแคบกว่า Full Frame ราว 1.5 เท่า เลนส์ 100-400mm บนกล้องแบบนี้จะเห็นภาพเท่ากับราว 150-600mm บน Full Frame รายละเอียดเรื่องนี้อ่านต่อได้ที่ ขนาดเซนเซอร์ Full Frame, APS-C, M43

ก่อนไปงาน ลองถามครูหรือดูผังงานก่อนว่าเราจะยืนหรือนั่งตรงไหน แล้วค่อยคิดระยะเลนส์จากตรงนั้น

ความเร็วชัตเตอร์ เรื่องที่สำคัญกว่าระยะ

ภาพเบลอในงานแบบนี้มีสองสาเหตุที่ต่างกัน สาเหตุแรกคือมือเราสั่น ยิ่งเลนส์ยาว การขยับมือนิดเดียวก็กลายเป็นภาพสั่นได้ สาเหตุที่สองคือลูกขยับ วิ่ง กระโดด หมุนตัว

สำหรับมือสั่น มีหลักง่าย ๆ ที่ช่างภาพใช้กันมานาน คือความเร็วชัตเตอร์ควรเร็วอย่างน้อยหนึ่งส่วนทางยาวโฟกัส เช่น ใช้ 200mm ก็ควรเร็วอย่างน้อย 1/200 วินาที ใช้ 400mm ก็ 1/400 วินาที หลักนี้เป็นค่าคร่าว ๆ สำหรับกล้อง Full Frame เท่านั้น

แต่สำหรับเด็กที่วิ่งอยู่ ความเร็วแค่นั้นมักไม่พอ ลองเริ่มจากราว 1/1000 วินาทีสำหรับวิ่งแข่งหรือฟุตบอล ราว 1/500 วินาทีสำหรับการเต้นบนเวที และราว 1/250 วินาทีสำหรับคนที่ยืนพูดหรือร้องเพลงอยู่กับที่ ตัวเลขเหล่านี้เป็นจุดเริ่ม ถ้าดูภาพในจอแล้วยังเบลอ ก็เร่งขึ้นอีกขั้น

ชัตเตอร์ที่เร็วขึ้นแปลว่าแสงเข้าน้อยลง ในหอประชุมที่ไฟไม่สว่างมาก กล้องจะดัน ISO ขึ้นไปสูง ภาพจะมีเม็ดมากขึ้น เรื่องนี้ยอมได้ เพราะภาพที่มีเม็ดนิดหน่อยแต่หน้าลูกคม ยังดีกว่าภาพเนียนแต่เบลอทั้งภาพ ใครยังงงว่าชัตเตอร์ ISO และรูรับแสงเกี่ยวกันยังไง แวะอ่าน สามเหลี่ยมการรับแสง ก่อนได้

ถ้าไม่ถนัดโหมด M ลองใช้โหมดชัตเตอร์ S หรือ Tv แล้วตั้งความเร็วตามงาน ปล่อยให้กล้องเลือก ISO เองดู

กันสั่นในเลนส์ ช่วยอะไร และช่วยอะไรไม่ได้

เลนส์เทเลหลายตัวมีระบบกันสั่นในตัว SIGMA เรียกว่า OS ระบบนี้ช่วยลดภาพสั่นจากมือเรา ทำให้ถือกล้องด้วยชัตเตอร์ที่ช้าลงได้ เช่น ตอนถ่ายคนยืนพูดนิ่ง ๆ บนเวทีในห้องมืด

แต่กันสั่นไม่ได้หยุดการเคลื่อนไหวของคนในภาพ ถ้าลูกวิ่งอยู่แล้วเราใช้ชัตเตอร์ช้า ต่อให้มือนิ่งแค่ไหน ตัวลูกก็ยังเบลออยู่ดี การเร่งชัตเตอร์เท่านั้นที่ช่วยเรื่องนี้ได้

อีกเรื่องที่ควรรู้ เลนส์ SIGMA หลายรุ่นมีโหมดกันสั่นสองแบบ Mode 1 ใช้ทั่วไป ส่วน Mode 2 ทำมาสำหรับแพนกล้องตามสิ่งที่วิ่งผ่านหน้า เช่น ตามเด็กที่วิ่งในลู่ ระบบจะไม่ต้านการขยับกล้องในแนวที่เราแพน ภาพตัวคนจะคมขึ้นและฉากหลังเป็นเส้นแสดงความเร็ว

เลนส์เทเลซูม SIGMA แต่ละแบบเหมาะกับงานไหน

ขอยกตัวอย่างจากเลนส์ที่ยังอยู่ในหน้าทางการของ SIGMA ตอนนี้ โดยดูจากโจทย์งาน ไม่ได้เทียบว่าตัวไหนดีกว่ากัน

ตัวแรกคือ 70-200mm F2.8 DG DN OS | Sports ที่มีให้เลือกทั้ง L-Mount และ Sony E-mount รูรับแสงกว้าง f/2.8 ตลอดช่วงซูม ช่วยมากในหอประชุมหรือโรงยิมที่ไฟไม่สว่าง หน้าทางการระบุว่ากันสั่นได้สูงสุดราว 7.5 สต็อปที่ฝั่งกว้าง และราว 5.5 สต็อปที่ฝั่งเทเล มีสวิตช์จำกัดระยะโฟกัส และเป็นแบบซูมใน คือหมุนซูมแล้วความยาวเลนส์ไม่เปลี่ยน ข้อที่ต้องรู้คือหนักราว 1.3 กิโลกรัม ถือทั้งงานจะเริ่มเมื่อยแขน

ตัวที่สองคือ 100-400mm F5-6.3 DG DN OS | Contemporary มีทั้ง L-Mount, Sony E-mount และ Fujifilm X Mount หนักราว 1.1 กิโลกรัม ระยะไปได้ไกลถึง 400mm เหมาะกับสนามกลางแจ้งที่แสงพอ กันสั่นราว 4 สต็อป และซูมได้สองแบบ ทั้งหมุนวงแหวนและดึงดันกระบอกเลนส์ ซึ่งเปลี่ยนระยะได้เร็วตอนเด็กวิ่งเข้าหา รูรับแสงแคบกว่า 70-200mm f/2.8 ถ้าเอาไปใช้ในหอประชุมมืด ISO จะขึ้นสูงกว่า

ตัวที่สามคือ 150-600mm F5-6.3 DG DN OS | Sports มีทั้ง L-Mount และ Sony E-mount เหมาะกับสนามใหญ่จริง ๆ หรืออัฒจันทร์ที่ไกลมาก แต่หนักราว 2.1 กิโลกรัมรวมขาจับเลนส์ เกินกว่าที่ผู้ปกครองส่วนใหญ่ต้องใช้ในงานโรงเรียน

ส่วนใครอยากได้เลนส์ตัวเดียวที่ถ่ายได้ตั้งแต่ภาพกว้างทั้งเวทีไปจนถึงครึ่งตัว SIGMA มี 20-200mm F3.5-6.3 DG | Contemporary สำหรับ L-Mount และ Sony E-mount หนักราว 550 กรัม เบากว่ามาก แต่หน้าทางการไม่ได้ระบุว่ามีกันสั่นในเลนส์ และรูรับแสงแคบที่ฝั่ง 200mm ถ้าใช้ในที่มืดต้องพึ่งกันสั่นในกล้องและยอมให้ ISO สูงขึ้น

สำหรับคนใช้ L-Mount มีอีกเรื่องที่น่ารู้ ทั้ง 70-200mm, 100-400mm และ 150-600mm ใช้กับเทเลคอนเวอร์เตอร์ TC-1411 และ TC-2011 ของ SIGMA ได้ ซึ่งเป็นตัวต่อที่ช่วยยืดระยะเลนส์ออกไปอีก 1.4 หรือ 2 เท่า แต่ได้เฉพาะเมาท์ L-Mount เท่านั้น ใครใช้กล้อง Panasonic Lumix ที่เป็น L-Mount อยู่แล้ว ลองดูการตั้งค่ากล้องในบทเรียนคู่คลิป ตั้งค่า Lumix S9 สำหรับถ่ายวิดีโอ ประกอบได้

ขาเดียว ตัวช่วยที่คนถ่ายงานโรงเรียนมักลืม

เลนส์เทเลหนักหนึ่งกิโลกว่า ถือสิบนาทีก็เริ่มล้า แขนที่ล้าจะสั่นมากขึ้น และเราก็จะเริ่มลดกล้องลงพอดีตอนที่ลูกกำลังจะเข้าเส้นชัย ขาตั้งกล้องสามขาช่วยได้ แต่ในงานโรงเรียนแทบไม่มีที่ให้กาง และอาจไปบังคนข้างหลัง

ขาเดียวหรือโมโนพอดจึงเหมาะกว่า กินที่แค่จุดเดียว ช่วยรับน้ำหนักทั้งหมด และยังหมุนแพนตามเด็กที่วิ่งได้ ลองต่อขาเดียวเข้ากับขาจับเลนส์ แทนการต่อที่ตัวกล้อง น้ำหนักจะสมดุลกว่า เลนส์ 70-200mm และ 150-600mm ของ SIGMA มีขาจับเลนส์ที่รองรับแคลมป์แบบ Arca-Swiss มาให้ในกล่อง ส่วน 100-400mm มีขายแยก

ตอนใช้ขาเดียว ลองตั้งให้ช่องมองภาพอยู่ระดับตาพอดีตอนยืนตัวตรง เท้าข้างหนึ่งค้ำโคนขาไว้ เป็นสามจุดรับน้ำหนักกับเท้าสองข้างของเรา ส่วนกันสั่นในเลนส์ยังเปิดไว้ได้ เพราะขาเดียวยังขยับอยู่บ้าง

ถ้าแขนเริ่มล้า ลองวางขาเดียวไว้ข้างตัวแล้วพักแขนระหว่างรอดู ดีกว่าถือค้างไว้จนถึงช็อตสำคัญ

ความเข้าใจผิดเรื่อง เลนส์เทเลซูม

เรื่องแรก ยิ่งระยะยาวยิ่งดี จริง ๆ แล้วระยะที่เกินไปทำให้หาตัวลูกในช่องมองภาพยาก และต้องใช้ชัตเตอร์เร็วขึ้นตามไปด้วย ลองเลือกระยะจากที่ที่เรายืนได้จริงก่อนดีกว่า

เรื่องที่สอง มีกันสั่นแล้วไม่ต้องสนใจชัตเตอร์ กันสั่นช่วยเรื่องมือเรา แต่ไม่ช่วยเรื่องลูกที่วิ่งอยู่ ถ้าตัวลูกเบลอ ให้เร่งชัตเตอร์

เรื่องที่สาม ต้องใช้แฟลชในหอประชุม งานบนเวทีส่วนใหญ่มีไฟส่องนักแสดงอยู่แล้ว และแฟลชจากที่นั่งคนดูไกล ๆ ก็มักส่องไปไม่ถึงเวทีอยู่ดี แถมรบกวนคนแสดงและคนดูข้าง ๆ ลองปิดแฟลชแล้วเร่ง ISO แทน และเช็คกติกาของงานด้วยว่าอนุญาตให้ถ่ายแบบไหน

ลองซ้อมก่อนวันงานจริงกัน

ก่อนวันงานสักวันสองวัน ลองให้ลูกหรือคนในบ้านวิ่งไปมาที่สนามหรือลานหน้าบ้าน แล้วถ่ายที่ระยะเลนส์ที่คิดว่าจะใช้ เริ่มจากชัตเตอร์ 1/500 วินาที ขยายดูในจอว่าหน้ายังคมไหม ถ้าเบลอ ลองเร่งเป็น 1/1000 วินาที แล้วจดไว้ว่า ISO ขึ้นไปเท่าไหร่

จากนั้นตั้งโฟกัสต่อเนื่อง หรือ AF-C ให้กล้องตามตัวลูก และถ้ามีโหมดถ่ายต่อเนื่อง ลองเปิดไว้ เด็กวิ่งหนึ่งก้าวมีหลายจังหวะ ถ่ายรัวไว้แล้วค่อยเลือกทีหลังง่ายกว่า

ถ้าลองแล้วภาพยังไม่คม ลองดูก่อนว่าเบลอทั้งภาพหรือเบลอแค่ตัวลูก ถ้าเบลอทั้งภาพคือมือสั่น ลองใช้ขาเดียวหรือเปิดกันสั่น ถ้าเบลอแค่ตัวลูกแต่ฉากหลังคม แปลว่าชัตเตอร์ยังช้าไป

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

เลือกระยะเลนส์จากที่ที่เรายืนได้จริง ห้องเรียนและโรงยิมใช้ราว 70 ถึง 200mm ส่วนสนามกลางแจ้งและหอประชุมใหญ่ ช่วง 300 ถึง 400mm จะสบายกว่า ชัตเตอร์สำคัญกว่าระยะ เด็กวิ่งลองเริ่มที่ 1/1000 วินาที กันสั่นช่วยเรื่องมือเรา ไม่ได้ช่วยเรื่องคนที่ขยับ และขาเดียวช่วยให้แขนไม่ล้าจนพลาดช็อตสำคัญ

อ่านต่อ

ถ้าอยากเข้าใจว่าแต่ละระยะเลนส์เห็นภาพต่างกันยังไง ลองอ่าน ทางยาวโฟกัส 24, 35, 50, 85mm ส่วนรายละเอียดของเลนส์ที่ยกตัวอย่าง ดูได้จากหน้าทางการของ SIGMA เช่น 70-200mm F2.8 DG DN OS | Sports และ 100-400mm F5-6.3 DG DN OS | Contemporary ใครอยากอ่านเรื่องหลักหนึ่งส่วนทางยาวโฟกัสเพิ่ม ลองดูบทเรียนเรื่องเลนส์ของ Cambridge in Colour

CreatorSchoolThailand ทำงานร่วมกับ SIGMA Thailand ในบางโปรเจกต์ บทความนี้ไม่ได้รับค่าตอบแทน