Breathing Compensation ของ Sony แก้ภาพขยับตอนดึงโฟกัสยังไง

ตั้งกล้องถ่ายคนนั่งบนโซฟา มีแจกันดอกไม้อยู่หน้าเฟรม พอหมุนโฟกัสจากหน้าคนมาที่ดอกไม้ ภาพทั้งเฟรมกลับขยับเหมือนมีคนแอบซูมเข้าออกนิด ๆ ทั้งที่เราไม่ได้แตะวงแหวนซูมเลย อาการนี้เรียกว่า focus breathing และกล้อง Sony หลายรุ่นมีฟังก์ชันชื่อ Breathing Compensation ไว้ช่วยเรื่องนี้โดยเฉพาะ

ในบทความนี้เราจะมาดูกันว่าอาการนี้เกิดจากอะไร ระบบชดเชยทำงานยังไง แลกกับอะไรบ้าง ใช้กับเลนส์ไหนได้ กล้องรุ่นไหนมี และเปิดตรงไหนในเมนู ข้อมูลรุ่นกล้อง รุ่นเลนส์ และชื่อเมนูทั้งหมด เช็คจากหน้ารายชื่อความเข้ากันได้และคู่มือออนไลน์ทางการของ Sony

focus breathing คืออะไร ทำไมภาพถึงขยับตอนเปลี่ยนโฟกัส

ลองนึกถึงตอนส่องแว่นขยายดูตัวหนังสือ พอขยับแว่นเข้าออกเพื่อให้ชัด ตัวหนังสือก็ดูใหญ่ขึ้นเล็กลงไปด้วย เลนส์กล้องก็คล้ายกัน เวลาเราปรับโฟกัส ชิ้นเลนส์ข้างในจะเลื่อนตำแหน่ง และในเลนส์หลายตัว การเลื่อนนั้นทำให้มุมรับภาพเปลี่ยนตามไปนิดหนึ่ง

คู่มือของ Sony อธิบายอาการนี้ว่าเป็นปรากฏการณ์ที่มุมรับภาพเปลี่ยนไปตามระยะโฟกัส เวลาถ่ายภาพนิ่งแทบไม่มีใครสังเกต เพราะเราเห็นแค่ภาพสุดท้ายภาพเดียว แต่ในวิดีโอ คนดูเห็นทุกจังหวะที่โฟกัสเลื่อน ขอบเฟรมที่ขยับเข้าออกจึงดูเหมือนภาพหายใจ ซึ่งเป็นที่มาของคำว่า breathing

อาการนี้เห็นชัดที่สุดตอนดึงโฟกัสระหว่างของใกล้กับของไกล เช่น สลับจากสินค้าบนโต๊ะไปที่หน้าคนพูด หรือตอนที่ระบบ AF เปลี่ยนจุดโฟกัสเองระหว่างคลิป ใครยังสับสนว่ามุมรับภาพกับทางยาวโฟกัสเกี่ยวกันยังไง อ่านพื้นฐานได้ใน ทางยาวโฟกัส 24, 35, 50, 85mm ต่างกันยังไง

Breathing Compensation ของ Sony ทำงานยังไง

หลักการของระบบนี้ไม่ซับซ้อน คู่มือกล้องตระกูล Cinema Line ของ Sony อย่าง FX5 และ FR7 เขียนไว้ตรง ๆ ว่า เมื่อระบบชดเชยทำงาน กล้องจะครอปภาพบางส่วนออกด้วยระบบอิเล็กทรอนิกส์ เพื่อคุมมุมรับภาพให้คงที่ คนดูจึงไม่เห็นภาพหายใจ

ลองนึกภาพกรอบรูปที่วางทับภาพอีกที เวลาเลนส์ทำให้ภาพกว้างขึ้นนิดหนึ่ง กล้องก็ตัดขอบออกให้พอดีกรอบเดิม เวลาเลนส์ทำให้ภาพแคบลง กล้องก็ตัดน้อยลง ผลคือขนาดของคนในเฟรมดูนิ่งตลอดการดึงโฟกัส

การจะรู้ว่าต้องตัดขอบเท่าไรในแต่ละระยะโฟกัส กล้องต้องรู้นิสัยของเลนส์ตัวนั้นก่อน คู่มือเลยบอกว่าฟังก์ชันกลุ่ม Lens Compensation ใช้ได้เฉพาะกับเลนส์ที่รองรับการชดเชยอัตโนมัติ ซึ่งเป็นเหตุผลว่าทำไม Sony ต้องทำหน้ารายชื่อเลนส์ที่ใช้ได้แยกไว้

Sony มีคลิปสาธิตบนหน้ากล้อง a7 IV เป็นภาพผู้หญิงนั่งบนโซฟาด้านหลังกับดอกไม้ด้านหน้า แบ่งจอซ้ายขวา ฝั่งที่ปิดระบบ เฟรมขยับตามโฟกัสให้เห็นชัด ฝั่งที่เปิด อาการนี้ลดลงไปมาก

แลกกับอะไรบ้าง เมื่อเปิดระบบนี้

ของฟรีไม่มีในโลก คู่มือของ a6700, ZV-E10 II, a7 V, a7 IV และ FX5 เขียนตรงกันว่า เมื่อตั้งเป็น On มุมรับภาพและคุณภาพของภาพจะเปลี่ยนไปเล็กน้อย

เรื่องแรกคือมุมรับภาพ เพราะกล้องต้องตัดขอบออก ภาพจะแคบลงกว่าตอนปิดนิดหนึ่ง ถ้าเราจัดเฟรมไว้พอดีมาก ๆ เช่น ให้หัวคนชิดขอบบน ลองเปิดระบบนี้ก่อนจัดเฟรม แล้วค่อยจัดใหม่จากภาพบนจอ

เรื่องที่สองคือคุณภาพ ภาพที่ถูกตัดขอบแล้วขยายกลับมาเต็มเฟรม ย่อมมีรายละเอียดน้อยลงเล็กน้อย งานส่วนใหญ่ที่ดูบนมือถือแทบไม่เห็นความต่าง แต่ถ้าเป็นงานที่ต้องเอาไปครอปต่อหรือขึ้นจอใหญ่ ลองถ่ายเทียบเปิดกับปิดดูก่อนเลือก

เรื่องที่สามคือมันไม่ได้แก้ได้หมดทุกครั้ง คู่มือบอกว่าเลนส์บางตัวอาจชดเชยการเปลี่ยนมุมรับภาพได้ไม่ครบ แม้จะเปิดไว้แล้ว

ถ้าคลิปนั้นไม่มีการดึงโฟกัสเลย เช่น ตั้งกล้องถ่ายคนพูดนิ่ง ๆ ลองปิดไว้ก็ได้ จะได้มุมกว้างเต็มที่

เลนส์ไหนใช้ Breathing Compensation ได้บ้าง

Sony มีหน้ารายชื่อความเข้ากันได้ของฟังก์ชันนี้แยกไว้ แบ่งตามรุ่นกล้อง แล้วบอกรหัสเลนส์ที่ใช้ได้กับกล้องตัวนั้น ตอนที่เปิดเช็ค ในรายชื่อมีทั้งเลนส์ฟิกซ์ เลนส์ซูม และเลนส์มาโคร หลายสิบรุ่น ตั้งแต่ตระกูล G Master ไปจนถึงเลนส์คิต เช่น FE 24-70mm F2.8 GM II (SEL2470GM2) และ E PZ 16-50mm F3.5-5.6 OSS II (SELP16502) ที่ขายคู่กับ ZV-E10 II

วิธีเช็คง่ายที่สุดคือดูรหัสรุ่นบนกล่องเลนส์หรือในหน้าสินค้าของ Sony ซึ่งขึ้นต้นด้วย SEL แล้วไปหาในหน้ารายชื่อใต้ชื่อรุ่นกล้องของเรา ระวังเรื่องรุ่นย่อย เพราะเลนส์ชื่อคล้ายกันอาจไม่อยู่ในรายชื่อทั้งคู่ เช่น ในรายชื่อมี SELP16502 ที่เป็นรุ่น II แต่ไม่พบ SELP1650 รุ่นแรก

มีข้อยกเว้นของเลนส์สองตัวที่ Sony เขียนไว้ทุกรุ่นกล้อง ตัวแรกคือ SEL100F28GM ใช้ระบบนี้ไม่ได้เมื่อตั้งวงแหวนสลับระยะมาโครไว้ที่ 0.57m ถึง 1.0m ตัวที่สองคือ SEL70200GM ใช้ไม่ได้เมื่อใส่เทเลคอนเวอร์เตอร์ SEL14TC หรือ SEL20TC

อีกเรื่องที่ควรรู้ คือรายชื่อเลนส์ไม่ได้เท่ากันทุกกล้อง อย่าง SEL100400GM กับ SEL200600G อยู่ในรายชื่อของบางรุ่น เช่น a7 V และ FX6 แต่ไม่อยู่ในรายชื่อของอีกหลายรุ่น เช่น a7 IV หรือ FX30 และถ้าเป็น FX6 สองเลนส์นี้ต้องอัปเฟิร์มแวร์เป็นเวอร์ชัน 5.00 ขึ้นไปก่อน

ถ้าหาเลนส์ของเราในรายชื่อไม่เจอ ให้ถือว่ายังใช้ระบบนี้ไม่ได้ไว้ก่อน แล้วลองแก้ด้วยวิธีถ่ายแทน ซึ่งเล่าไว้ในหัวข้อท้าย ๆ

กล้อง Sony รุ่นไหนมี Breathing Compensation

จากหน้ารายชื่อของ Sony ตอนที่เขียน ฝั่งกล้อง Alpha มี Alpha 1 II, Alpha 1, a9 III, a7S III, a7R VI, a7R V, a7CR, a7C II, a7 V, a7 IV และ a6700 ฝั่ง ZV มี ZV-E1 และ ZV-E10 II ส่วน Cinema Line มี FX6, FX5, FX3A, FX3, FX2, FX30 และ FR7 รวมถึงกล้องอีกบางรุ่นที่ใช้ในงานเฉพาะทาง

บางรุ่นต้องอัปเฟิร์มแวร์ก่อนถึงจะใช้ได้ หน้าเดียวกันระบุว่า Alpha 1 ต้องเป็นเวอร์ชัน 2.00 ขึ้นไป a7S III ต้องเป็น 3.00 ขึ้นไป FX3 ต้องเป็น 3.00 ขึ้นไป และ FX6 ต้องเป็น 2.00 ขึ้นไป

ส่วน a7 IV มีเงื่อนไขละเอียดกว่านั้น หน้ารายชื่อไม่ได้ระบุเวอร์ชันเฟิร์มแวร์สำหรับเลนส์ส่วนใหญ่ แต่ถ้าจะใช้กับเลนส์ SEL24F28G, SEL35F18F, SEL40F25G, SEL50F14Z, SEL50F25G และ SEL85F18 ต้องอัปเป็นเวอร์ชัน 3.00 ขึ้นไปก่อน ใครใช้ a7 IV กับเลนส์ฟิกซ์ตัวเล็กกลุ่มนี้แล้วเมนูกดไม่ได้ ลองเช็คเวอร์ชันเฟิร์มแวร์ในกล้องดู

เปิด Breathing Compensation ตรงไหนในเมนู

ในกล้อง Alpha และ ZV ที่ใช้เมนูแบบใหม่ เช่น a7 V, a6700 และ ZV-E10 II ให้เข้า MENU ไปที่แท็บ Shooting เลือก Image Quality/Rec แล้วเลือก Lens Compensation จะเจอตัวเลือก Breathing Comp. ให้ตั้งเป็น On หรือ Off ส่วนคู่มือของ a7 IV ใช้ชื่อหมวดว่า Image Quality ทางเข้าที่เหลือเหมือนกัน

ถ้าเข้าไปแล้วไม่เห็นเมนูนี้ เช็คก่อนว่าหมุนกล้องไปที่โหมดวิดีโอแล้วหรือยัง คู่มือระบุว่าตัวเลือกนี้มีให้ตั้งเฉพาะตอนถ่ายวิดีโอ ในหมวดเดียวกันยังมี Shading Comp. ที่แก้มุมภาพมืด Chromatic Aberration Comp. ที่ลดสีเหลื่อมตามขอบ และ Distortion Comp. ที่แก้ภาพบิดเบี้ยว

กล้อง Cinema Line บางรุ่นใช้ระบบเมนูอีกแบบ อย่าง FX5 และ FR7 อยู่ที่ Technical ต่อด้วย Lens แล้วเลือก Breathing Compensation และคู่มือสองรุ่นนี้บอกว่าระบบจะถูกปิดตายเองในบางกรณี เช่น เมื่อปิด Distortion Comp. ไว้ ใครใช้กล้องกลุ่มนี้ ลองเปิดคู่มือของรุ่นตัวเองดูเงื่อนไขครบ ๆ อีกที

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย

เรื่องแรก คิดว่ามันคือการกันสั่นแบบหนึ่ง ระบบนี้ไม่ได้แก้มือสั่นหรือกล้องโยก มันแก้แค่ขนาดภาพที่เปลี่ยนเพราะโฟกัสเลื่อน ถ้าภาพสั่นเพราะถือกล้องเดิน ต้องไปดูที่ระบบกันสั่นแทน

เรื่องที่สอง คิดว่าเปิดแล้วจะได้ภาพเต็มเฟรมเท่าเดิม อย่างที่เล่าไป ระบบนี้ทำงานด้วยการครอป ภาพจึงแคบลงเล็กน้อย ถ้าใช้เลนส์มุมกว้างถ่ายในห้องแคบ ลองจัดเฟรมเผื่อไว้นิดหนึ่ง เรื่องมุมกว้างกับเซนเซอร์ อ่านต่อได้ใน ขนาดเซนเซอร์ Full Frame, APS-C, M43 ต่างกันยังไงในงานจริง

เรื่องที่สาม คิดว่าเลนส์ E-mount ทุกตัวใช้ได้ ความจริงคือใช้ได้เฉพาะเลนส์ที่อยู่ในรายชื่อของกล้องรุ่นนั้น และอย่างที่เห็นในหัวข้อก่อน รายชื่อของแต่ละกล้องไม่เท่ากัน

เรื่องที่สี่ คิดว่าถ่ายมาแล้วไม่ได้เปิด ต้องปล่อยไปตามนั้น Sony มีโปรแกรม Catalyst Prepare ที่ตั้งแต่เวอร์ชัน 3.0 มีเมนูแก้ lens breathing หลังถ่าย เลือกได้ทั้งให้ครอปอัตโนมัติหรือตั้งเอง แต่ใช้ได้เฉพาะคลิปที่มีข้อมูลสำหรับแก้ breathing บันทึกไว้ในไฟล์ ลองเปิดคลิปในโปรแกรมดูว่าขึ้นสัญลักษณ์บอกว่ามีข้อมูลนี้ไหม

วันนี้มาลองดึงโฟกัสเทียบกันดู

เริ่มจากหาของสองชิ้นที่อยู่คนละระยะ เช่น แก้วน้ำบนโต๊ะห่างกล้องราวครึ่งเมตร กับชั้นหนังสือด้านหลัง ตั้งกล้องบนขาตั้งหรือวางบนโต๊ะให้นิ่ง ใช้รูรับแสงกว้างที่สุดเท่าที่เลนส์ทำได้ ภาพจะละลายหลังมากขึ้น และเห็นการเลื่อนโฟกัสชัดขึ้น

อัดคลิปแรกโดยปิดระบบนี้ ค่อย ๆ หมุนโฟกัสจากแก้วไปที่ชั้นหนังสือแล้วกลับมา ถ้าไม่ถนัดหมุนเอง ลองแตะจอเปลี่ยนจุดโฟกัสแทนก็ได้ เรื่องโหมดโฟกัสที่เหมาะกับวิดีโอ อ่านต่อได้ใน AF-S กับ AF-C ต่างกันยังไง

อัดคลิปที่สองแบบเดิมทุกอย่าง แต่เปิดระบบไว้ แล้วเปิดสองคลิปเทียบกันบนจอใหญ่ ดูที่ขอบเฟรม เช่น มุมของชั้นหนังสือ ว่าขยับเข้าออกต่างกันแค่ไหน และดูว่ามุมภาพของคลิปที่สองแคบลงมากน้อยแค่ไหน

ถ้าลองแล้วแทบไม่เห็นความต่าง ไม่ได้แปลว่าระบบเสีย อาจเป็นเพราะเลนส์ตัวนั้นมีอาการ breathing น้อยอยู่แล้ว ถ้าเลนส์ไม่อยู่ในรายชื่อ วิธีถ่ายที่ช่วยได้คือดึงโฟกัสให้ช้าลง หรือให้คนเดินเข้าหาจุดโฟกัสแทนการเลื่อนโฟกัสไปหาคน

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

focus breathing คืออาการที่มุมภาพขยับตามระยะโฟกัส เห็นชัดที่สุดตอนดึงโฟกัสในวิดีโอ Breathing Compensation ของ Sony แก้ด้วยการครอปภาพเล็กน้อยให้กรอบคงที่ แลกกับมุมภาพที่แคบลงและคุณภาพที่ลดลงนิดหนึ่ง ใช้ได้เฉพาะตอนถ่ายวิดีโอ กับกล้องและเลนส์ที่อยู่ในรายชื่อของ Sony บางรุ่นต้องอัปเฟิร์มแวร์ก่อน และเปิดได้ที่หมวด Lens Compensation ในเมนู

อ่านต่อ

ถ้าอยากเข้าใจว่าทำไมเลนส์แต่ละระยะให้มุมภาพต่างกัน อ่าน ทางยาวโฟกัส 24, 35, 50, 85mm ต่างกันยังไง และถ้าอยากเช็คว่าเลนส์กับกล้องของเราอยู่ในรายชื่อไหม เปิด หน้ารายชื่อความเข้ากันได้ของ Sony กับ คู่มือ Lens Compensation ของ a6700 ได้เลย