Synchro Scan ของ LUMIX แก้แถบกะพริบจากไฟและจอยังไง

ตั้งกล้องถ่ายคลิปรีวิวในห้องที่เปิดไฟเพดาน LED หรือมีจอทีวีเปิดอยู่ด้านหลัง ดูจอหลังกล้องก็ปกติดี แต่พอเปิดดูในคอม กลับเห็นแถบมืดสว่างค่อย ๆ วิ่งผ่านเฟรม หรือจอทีวีในภาพกะพริบเป็นจังหวะ กล้อง LUMIX หลายรุ่นมีเมนูชื่อ Synchro Scan ไว้แก้เรื่องนี้โดยตรง

บทความนี้จะเล่าว่าแถบพวกนี้มาจากไหน ทำไมไฟบ้านถึงเกี่ยวกับความเร็วชัตเตอร์ วิธีเปิดเมนูนี้ทีละขั้น ต่างจาก Flicker Decrease ตรงไหน และการตั้งชัตเตอร์เป็นองศาใน LUMIX ทำยังไง ชื่อเมนูและตัวเลขทั้งหมดเช็คจากคู่มือออนไลน์ทางการของ Panasonic

ทำไมคลิปถึงมีแถบวิ่งหรือภาพกะพริบ

ลองนึกถึงพัดลมที่หมุนอยู่ ตาเราเห็นเป็นวงเบลอ ๆ แต่ถ้าถ่ายรูปด้วยชัตเตอร์เร็ว ๆ จะเห็นใบพัดหยุดนิ่ง ไฟหลายแบบก็เป็นแบบนั้น ตาเราเห็นสว่างนิ่ง แต่ความจริงแสงกำลังสว่างขึ้นลงเร็วมากจนตาตามไม่ทัน

กล้องตามทัน เพราะแต่ละเฟรมเก็บแสงในช่วงเวลาสั้น ๆ ถ้าช่วงที่กล้องเปิดรับแสงไปตรงกับจังหวะที่ไฟสว่างบ้าง มืดบ้าง ความสว่างของแต่ละเฟรมก็ไม่เท่ากัน ภาพจึงกะพริบ

ส่วนแถบที่พาดเป็นเส้นนอน มาจากการที่เซนเซอร์อ่านภาพทีละแถวจากบนลงล่าง ไม่ได้อ่านพร้อมกันทั้งภาพ แถวบนอาจโดนจังหวะไฟสว่าง แถวล่างโดนจังหวะไฟมืด คู่มือ GH7 เขียนไว้ว่าถ้าใช้ชัตเตอร์อิเล็กทรอนิกส์ใต้ไฟฟลูออเรสเซนต์หรือไฟ LED อาจมีแถบเส้นนอนติดมาในภาพได้

จอทีวี จอคอม และป้ายไฟ LED ก็มีจังหวะของตัวเองเหมือนกัน จอพวกนี้วาดภาพใหม่ซ้ำ ๆ ตลอดเวลา ถ้าจังหวะของจอกับจังหวะของกล้องไม่ลงกัน เราจะเห็นแถบดำวิ่งหรือจอกะพริบในคลิป

ไฟบ้าน 50Hz เกี่ยวอะไรกับความเร็วชัตเตอร์

ไฟฟ้าบ้านเราเป็นไฟ 230 โวลต์ ความถี่ 50Hz แปลว่ากระแสไฟกลับทิศไปมา 50 รอบในหนึ่งวินาที เอกสารของศูนย์วิจัยแสงสว่าง Lighting Research Center อธิบายว่าไฟแบบดั้งเดิมที่ไม่มีวงจรบัลลาสต์อิเล็กทรอนิกส์ จะกะพริบได้ที่ความถี่สองเท่าของไฟบ้าน คือ 100 ครั้งต่อวินาทีในพื้นที่ไฟ 50Hz

ส่วนไฟ LED ขึ้นกับวงจรขับไฟของแต่ละดวง บางดวงนิ่งมาก บางดวงกะพริบที่จังหวะอื่น จึงเดาจากหน้าตาหลอดไม่ได้ ต้องลองถ่ายดู

แล้วชัตเตอร์ช่วยได้ยังไง? ถ้าไฟกะพริบ 100 ครั้งต่อวินาที หนึ่งรอบสว่างมืดใช้เวลา 1/100 วินาที ถ้าเราเปิดรับแสง 1/100 หรือ 1/50 วินาที ทุกแถวของภาพจะได้แสงครบรอบเท่ากันพอดี แถบก็หายไป แต่ถ้าเปิดรับแสงไม่ครบรอบ บางแถวได้ช่วงสว่างมากกว่า บางแถวได้ช่วงมืดมากกว่า แถบก็โผล่

นี่คือเหตุผลที่เมนู Flicker Decrease ของ LUMIX มีตัวเลือก 1/50, 1/60, 1/100 และ 1/120 ให้ ค่ากลุ่ม 50 กับ 100 เข้ากับไฟ 50Hz แบบบ้านเรา ส่วนกลุ่ม 60 กับ 120 มีไว้สำหรับประเทศที่ใช้ไฟ 60Hz

Synchro Scan คืออะไร ต่างจากชัตเตอร์ปกติตรงไหน

ปกติเวลาหมุนวงแหวนปรับชัตเตอร์ ค่าจะกระโดดเป็นขั้น เช่น จาก 1/50 ไป 1/60 ถ้าจังหวะของจอหรือไฟที่เราเจอตกอยู่ระหว่างขั้นพอดี หมุนเท่าไรก็ไม่ลงล็อก

Synchro Scan คือโหมดหมุนชัตเตอร์แบบละเอียด คู่มือ GH7, S1II และ S9 เขียนตรงกันว่าใช้ปรับความเร็วชัตเตอร์อย่างละเอียดเพื่อลดภาพกะพริบและแถบเส้นนอน ตั้งได้ตั้งแต่ 1 วินาทีถึง 1/8192.0 วินาที โดยค่าช้าสุดขึ้นกับเฟรมเรตที่ถ่ายอยู่ ลองนึกถึงลูกบิดวิทยุแบบเก่าที่ค่อย ๆ หมุนจนเสียงซ่าหายและสถานีชัดขึ้นมา

อีกเรื่องที่สะดวก คู่มือบอกว่าค่าชัตเตอร์ในโหมดนี้เก็บแยกจากค่าชัตเตอร์ปกติ ปิดโหมดนี้เมื่อไรกล้องก็กลับไปค่าเดิมที่เราตั้งไว้ และในหน้าตั้งค่ากดปุ่ม DISP. เพื่อดึงค่าชัตเตอร์ปกติที่ใช้อยู่มาเป็นจุดเริ่มได้

รุ่นที่เช็คจากคู่มือออนไลน์แล้วว่ามีเมนู Synchro Scan(Video) คือ GH7, S1II และ S9 ส่วน S5II มีชื่อเมนูนี้อยู่ในคู่มือหัวข้อ Time Code และ SS/Gain Operation รุ่นอื่นลองเปิดคู่มือออนไลน์ของรุ่นตัวเองแล้วค้นคำนี้ดู

ตั้ง Synchro Scan ใน LUMIX ทีละขั้น

ขั้นแรก โยกกล้องเข้าโหมดวิดีโอ หรือโหมด S&Q ที่ใช้ถ่ายสโลว์โมชันและภาพเร่ง บน S1II ใช้สวิตช์ Photo Video S&Q ส่วนรุ่นอื่นใช้แป้นโหมด

ขั้นที่สอง ตั้งโหมดรับแสงเป็น S หรือ M บน GH7 อยู่ในเมนูวิดีโอ แท็บ Image Quality หัวข้อ Exposure Mode ส่วน S1II ใช้แป้นโหมด เพราะโหมดหมุนละเอียดใช้ได้เฉพาะตอนที่เราคุมชัตเตอร์เอง

ขั้นที่สาม ในเมนูวิดีโอ แท็บ Image Quality เลือก Synchro Scan(Video) แล้วตั้งเป็น ON

ขั้นที่สี่ หมุนแป้นหน้า แป้นหลัง หรือแป้นควบคุม เพื่อเลือกค่า ปุ่มขึ้นลงขยับทีละหนึ่งในสี่สต็อป ปุ่มซ้ายขวาขยับแบบละเอียด หมุนไปพร้อมดูจอจนแถบเบาลงที่สุด แล้วกด MENU SET หรือกดจอยสติ๊กเพื่อยืนยัน บน S9 ใช้ปุ่มลูกศรเลือกค่าแทน

คู่มือยังเตือนไว้ว่าสิ่งที่เห็นบนจอตอนถ่ายอาจไม่ตรงกับไฟล์ที่อัดจริง จึงแนะนำให้ถ่ายทดสอบก่อนเสมอ อัดสั้น ๆ สักสิบวินาทีแล้วเปิดดูก่อนเริ่มงานจริง

ถ้าจะจำแค่อย่างเดียว ลองจำว่า ปุ่มขึ้นลงคือหาโซน ปุ่มซ้ายขวาคือเก็บรายละเอียด

Flicker Decrease ทางลัดเมื่อใช้รับแสงอัตโนมัติ

ถ้าถ่ายแบบให้กล้องคุมแสงเอง LUMIX มีอีกเมนูชื่อ Flicker Decrease (Video) ที่ล็อกชัตเตอร์ไว้ที่ 1/50, 1/60, 1/100 หรือ 1/120 คู่มือ S5II และ GH7 ระบุว่าตั้งได้เมื่อเปิด Auto Exposure in P/A/S/M ไว้

สองเมนูนี้จึงแบ่งงานกันชัด ไฟห้องธรรมดาในบ้านเรา ลองล็อกที่ 1/50 หรือ 1/100 ด้วย Flicker Decrease ก่อน ถ้ายังมีแถบ หรือกำลังถ่ายจอที่มีจังหวะของตัวเอง ค่อยสลับไป S หรือ M แล้วใช้โหมดหมุนละเอียด

ตั้งชัตเตอร์เป็นองศาใน LUMIX

คนทำวิดีโอหลายคนชอบคิดชัตเตอร์เป็นองศาแทนเศษส่วนวินาที เพราะเปลี่ยนเฟรมเรตแล้วไม่ต้องคิดเลขใหม่ ที่มาของกฎ 180 องศาอ่านได้ใน กฎ 180 องศา ตั้งชัตเตอร์วิดีโอยังไงให้ภาพลื่นเป็นธรรมชาติ บทความนี้ขอเล่าแค่ฝั่งเมนู

ใน LUMIX เมนูนี้ชื่อ SS/Gain Operation มีสามตัวเลือก SEC/ISO คือชัตเตอร์เป็นวินาที ANGLE/ISO คือชัตเตอร์เป็นองศา และ SEC/dB คือชัตเตอร์เป็นวินาทีแต่ความไวแสงเป็น dB

ถ้าเลือก ANGLE/ISO คู่มือ S5II บอกว่าตั้งได้ 11 ถึง 358 องศา ส่วน GH7 ได้ 11 ถึง 357 องศา ทั้งสองรุ่นเขียนกำกับไว้ว่าช่วงนี้ใช้ตอนปิดโหมดหมุนละเอียดอยู่ เราจึงควรมองว่าสองอย่างนี้เป็นเครื่องมือคนละงาน องศาไว้คุมความเบลอตอนวัตถุเคลื่อนไหว โหมดหมุนละเอียดไว้ไล่แถบ

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเรื่อง Synchro Scan

เรื่องแรก คิดว่าแถบเกิดเพราะกล้องเสีย ที่จริงเป็นเรื่องจังหวะของไฟกับจังหวะการอ่านภาพไม่ลงกัน กล้องดีแค่ไหนก็เจอได้ ถ้าตั้งชัตเตอร์ไม่เข้ากับไฟ

เรื่องที่สอง คิดว่าไฟ LED ไม่กะพริบ บางดวงนิ่งจริง แต่บางดวงกะพริบตามวงจรขับไฟ ดูด้วยตาไม่รู้ ต้องลองถ่ายดู

เรื่องที่สาม คิดว่าเปิดเมนูแล้วกล้องหาค่าให้เอง ไม่ใช่ เราต้องหมุนเองพร้อมดูจอ และควรถ่ายทดสอบ เพราะคู่มือบอกว่าจอตอนถ่ายกับไฟล์จริงอาจต่างกัน

เรื่องที่สี่ คิดว่าเปิดค้างไว้ไม่เป็นไร ค่าที่ไล่แถบจอทีวีได้ อาจไม่เหมาะกับฉากอื่น ถ่ายเสร็จลองปิดกลับ กล้องจะคืนค่าชัตเตอร์ปกติที่เก็บแยกไว้ให้

คืนนี้มาลองไล่แถบบนจอทีวีด้วย Synchro Scan

เปิดทีวีหรือจอคอมในบ้านให้เป็นภาพสว่าง ๆ ตั้งกล้องบนขาตั้งให้จอเต็มเฟรม เปิดไฟเพดานในห้องไว้ด้วย

เริ่มจากโหมด M ตั้งชัตเตอร์ปกติให้เร็วกว่าที่เคยใช้ แล้วดูว่าจอในภาพมีแถบดำวิ่งไหม จากนั้นลองตั้งชัตเตอร์ 1/50 กับ 1/100 ดูว่าไฟเพดานนิ่งขึ้นไหม

ต่อด้วยเปิดโหมดหมุนละเอียด กดปุ่มขึ้นลงหาโซนที่แถบบนจอเบาที่สุด แล้วใช้ปุ่มซ้ายขวาเก็บละเอียดจนแถบหยุดนิ่งหรือหายไป อัดสิบวินาทีแล้วเปิดดูในคอม จดค่าที่ได้ไว้ คราวหน้าถ่ายจอเดิมจะเริ่มได้เร็วขึ้น

ถ้าทำแล้วยังไม่ได้ผล ลองลดความเร็วชัตเตอร์ลงตามที่คู่มือแนะนำว่าช่วยลดแถบได้ เปลี่ยนเฟรมเรตดู หรือปรับความสว่างจอในฉาก บางครั้งปัญหามาจากไฟคนละดวงที่กะพริบคนละจังหวะ ลองปิดทีละดวงเพื่อหาตัวต้นเหตุ

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

แถบวิ่งและภาพกะพริบเกิดจากจังหวะของไฟหรือจอไม่ลงกับเวลาเปิดรับแสงของกล้อง ไฟบ้านเรา 50Hz จึงเริ่มที่ 1/50 หรือ 1/100 ผ่าน Flicker Decrease ได้ ถ้ายังไม่หาย เปิดเมนูหมุนชัตเตอร์ละเอียดในโหมด S หรือ M แล้วหมุนจนแถบหาย จากนั้นถ่ายทดสอบทุกครั้ง ส่วนการตั้งชัตเตอร์เป็นองศาอยู่ในเมนู SS/Gain Operation ใช้ตอนปิดโหมดหมุนละเอียด

อ่านต่อ

ถ้าถ่ายกลางแจ้งแล้วอยากคุมชัตเตอร์ให้ช้าตามกฎ 180 องศา ลองอ่าน ฟิลเตอร์ ND ถ่ายวิดีโอ ตัวเลขบนฟิลเตอร์บอกอะไร เลือกแบบไหนดี และถ้าอยากเปิดเมนูจากต้นทาง ดู หน้าหมุนชัตเตอร์ละเอียดในคู่มือออนไลน์ LUMIX GH7 ได้เลย

บทความนี้ CreatorSchoolThailand เขียนเอง ไม่ได้รับค่าตอบแทนจาก Panasonic