ระยะชัดตื้น ไม่ได้มาจากรูรับแสงอย่างเดียว ทำฉากหลังเบลอยังไงดี

เคยเป็นไหม เห็นรูปคนอื่นหน้าชัดหลังละลายสวยมาก พอเราหมุนรูรับแสงไปที่เลขน้อยสุดแล้วลองถ่ายบ้าง ฉากหลังกลับยังเห็นต้นไม้ รถ และป้ายร้านชัดอยู่ดี ภาพแบบหน้าชัดหลังเบลอที่เราอยากได้ ในภาษาช่างภาพเรียกว่า ระยะชัดตื้น และมันไม่ได้มาจากรูรับแสงอย่างเดียว

ในบทความนี้เราจะมาดูกันว่ามีอีกสามอย่างที่คุมความเบลอของฉากหลัง อย่างไหนได้ผลมากที่สุด และจะจัดยังไงให้หลังเบลอได้ ไม่ว่าจะใช้กล้องเลนส์คิต เลนส์ฟิกซ์ หรือมือถือในโหมดภาพบุคคล

ระยะชัดตื้น คืออะไร

ลองนึกภาพว่าในภาพหนึ่งภาพ มีแผ่นบาง ๆ ที่ชัดอยู่แผ่นหนึ่งตรงจุดที่เราโฟกัส ของที่อยู่ในแผ่นนี้จะดูคม ของที่อยู่ห่างออกไปข้างหน้าหรือข้างหลังจะค่อย ๆ นุ่มลงจนเบลอ ความหนาของแผ่นที่ดูชัดนี้เรียกว่าระยะชัด หรือ Depth of Field

ถ้าแผ่นนี้บางมาก เช่น ชัดแค่ตาแต่หูเริ่มนุ่ม เราเรียกว่าระยะชัดตื้น ถ้าแผ่นหนา ชัดตั้งแต่ดอกไม้ข้างหน้าไปจนถึงภูเขาข้างหลัง ก็เรียกว่าระยะชัดลึก

มีเรื่องหนึ่งที่ควรรู้ไว้ตั้งแต่ต้น ระยะชัดบอกแค่ว่าช่วงไหนดูชัด แต่ไม่ได้บอกว่าฉากหลังจะเบลอมากแค่ไหน สองภาพที่ระยะชัดเท่ากัน ฉากหลังอาจเบลอไม่เท่ากันก็ได้ เพราะฉากหลังอยู่ไกลไม่เท่ากัน เวลาเราพูดว่าอยากได้หลังเบลอ เลยต้องคิดทั้งสองเรื่องไปพร้อมกัน

สี่ปุ่มที่คุมความเบลอของฉากหลัง

ปุ่มแรกคือรูรับแสง เลข f ยิ่งน้อย รูยิ่งกว้าง ระยะชัดก็ยิ่งบาง f/1.8 จะเบลอกว่า f/5.6 ชัดเจน ข้อนี้ทุกคนรู้อยู่แล้ว

ปุ่มที่สองคือระยะจากกล้องถึงตัวแบบ ยิ่งเข้าใกล้ ระยะชัดยิ่งบางลง และเป็นปุ่มที่แรงกว่าที่หลายคนคิด เลนส์ 50mm f/1.8 บนกล้องฟูลเฟรม ถ้ายืนห่างคน 2 เมตร ระยะที่ดูชัดจะหนาราว 17 เซนติเมตร แต่ถ้าเข้าไปใกล้เหลือ 1 เมตร จะเหลือราว 4 เซนติเมตร ตัวเลขนี้คำนวณจากสูตรมาตรฐาน ใช้ดูเป็นภาพรวมก็พอ

ปุ่มที่สามคือระยะจากตัวแบบถึงฉากหลัง ปุ่มนี้ไม่ได้เปลี่ยนระยะชัดเลย แต่เปลี่ยนว่าฉากหลังจะเบลอแค่ไหน ถ้าให้คนยืนชิดกำแพง กำแพงก็อยู่ในช่วงที่เกือบชัด แต่ถ้าให้คนเดินออกมาห่างกำแพงสักห้าหกเมตร กำแพงจะหลุดออกไปไกลจากแผ่นที่ชัด แล้วเบลอขึ้นทันทีโดยไม่ต้องเปลี่ยนเลนส์

ปุ่มที่สี่คือทางยาวโฟกัสกับขนาดเซนเซอร์ ซึ่งเราจะแยกไปคุยในหัวข้อถัดไป เพราะเป็นเรื่องที่คนเข้าใจสลับกันบ่อยที่สุด

ถ้าหลังยังไม่เบลอ ลองให้ตัวแบบเดินออกห่างจากฉากหลังดูก่อน เป็นวิธีที่ไม่ต้องซื้ออะไรเพิ่มเลย

เลนส์ซูมยาวทำให้หลังเบลอจริงไหม?

หลายคนสังเกตว่าพอซูมไปที่ 200mm แล้วฉากหลังละลายง่ายกว่าตอนใช้ 24mm คำถามคือเลนส์ยาวทำให้ระยะชัดตื้นลงจริงหรือเปล่า?

คำตอบที่ตรงที่สุดคือ ถ้าเราถอยออกไปให้คนเต็มเฟรมเท่าเดิม ระยะที่ดูชัดรอบตัวคนแทบไม่เปลี่ยนเลย ที่ฉากหลังดูเบลอกว่า เป็นเพราะเลนส์ยาวเห็นฉากหลังแคบลง แล้วขยายฉากหลังให้ใหญ่ขึ้นในภาพ ความเบลอที่มีอยู่แล้วก็เลยถูกขยายตามไปด้วย และฉากหลังที่รกก็ถูกตัดออกจากเฟรมไปเยอะ

ผลที่ได้ในงานจริงคือเลนส์ยาวช่วยให้หลังดูเบลอและดูสะอาดขึ้นจริง ๆ แค่เหตุผลไม่ได้อยู่ที่ระยะชัดอย่างเดียว ถ้าใครอยากเข้าใจเรื่องระยะเลนส์กับมุมมองเพิ่ม ลองอ่าน ทางยาวโฟกัส 24, 35, 50, 85mm ต่างกันยังไง ต่อได้

ขนาดเซนเซอร์ช่วยให้ ระยะชัดตื้น ขึ้นแค่ไหน

ถ้าถ่ายให้คนเต็มเฟรมเท่ากัน และใช้เลข f เดียวกัน กล้องที่เซนเซอร์ใหญ่กว่าจะได้ระยะชัดบางกว่า เหตุผลคือเซนเซอร์ใหญ่ต้องใช้เลนส์ยาวขึ้นหรือเข้าใกล้ขึ้น ถึงจะได้ภาพกว้างเท่าเดิม

วิธีเทียบคร่าว ๆ คือเอาเลข f ไปคูณกับตัวคูณของเซนเซอร์ เช่น กล้อง APS-C ที่ตัวคูณราว 1.5 ใช้ f/2 จะได้ความเบลอใกล้เคียงกล้องฟูลเฟรมที่ f/3 ส่วนกล้อง M43 ที่ตัวคูณ 2 ใช้ f/2 ก็ใกล้เคียงฟูลเฟรมที่ f/4 ตัวเลขนี้ใช้เทียบเรื่องความเบลอเท่านั้น ไม่ใช่เรื่องความสว่างของภาพ

แปลว่าคนที่ใช้กล้องเซนเซอร์เล็กยังทำหลังเบลอได้ แค่ต้องพึ่งอีกสามปุ่มมากขึ้น ใครอยากอ่านเรื่องเซนเซอร์แบบละเอียด ไปต่อได้ที่ ขนาดเซนเซอร์ Full Frame, APS-C, M43 ต่างกันยังไง

มือถือทำ ระยะชัดตื้น ได้ยังไง

เซนเซอร์มือถือเล็กมาก และเลนส์มีทางยาวโฟกัสจริงสั้นมาก ถ้าถ่ายคนครึ่งตัวในโหมดปกติ ฉากหลังเลยเบลอได้น้อย ยกเว้นตอนถ่ายของใกล้ ๆ อย่างดอกไม้หรือจานอาหาร ที่ระยะใกล้มากช่วยให้หลังเบลอได้เองบ้าง

โหมดภาพบุคคลหรือ Portrait จึงใช้วิธีอื่น มือถือจะประเมินระยะลึกของแต่ละจุดในภาพ เช่น จากกล้องหลายตัวหรือเซนเซอร์วัดระยะ แล้วใส่ความเบลอให้ฉากหลังด้วยซอฟต์แวร์ ในไอโฟนรุ่นใหม่ ๆ ยังเลื่อนระดับความเบลอหรือย้ายจุดโฟกัสได้หลังถ่ายด้วย มือถือยี่ห้ออื่นหลายรุ่นก็มีฟีเจอร์คล้ายกัน

ข้อจำกัดของวิธีนี้คือขอบผม แว่น หรือของโปร่ง ๆ อาจถูกเบลอผิด ๆ ถูก ๆ ลองให้ตัวแบบยืนห่างจากฉากหลังพอสมควร และอย่ายืนใกล้กล้องเกินไป ระบบจะแยกคนออกจากฉากหลังได้ง่ายขึ้น ใครถ่ายด้วยมือถือเป็นหลัก ลองดูบทเรียนคู่คลิป 12 เทคนิคถ่ายภาพด้วยมือถือที่ลองทำตามได้ ต่อได้

จัดฉากหลังเบลอกับกล้องที่มีอยู่

ถ้าใช้เลนส์คิตที่รูรับแสงไม่ได้กว้างมาก ลองซูมไปที่ระยะยาวสุดของเลนส์ เปิดรูรับแสงให้กว้างสุดเท่าที่ระยะนั้นให้ได้ แล้วเดินเข้าไปให้ใกล้คนจนได้ภาพครึ่งตัวหรือใกล้กว่านั้น จากนั้นหาฉากหลังที่อยู่ไกลออกไปหลายเมตร เช่น ถนนยาว ๆ หรือสวนที่ต้นไม้อยู่ลึกเข้าไป

ถ้ามีเลนส์ฟิกซ์รูรับแสงกว้างอย่าง 50mm f/1.8 หรือเลนส์ระยะใกล้เคียงกัน เปิดกว้างได้เลย แต่ระวังเรื่องโฟกัส เพราะระยะชัดบางมาก ถ้าโฟกัสพลาดไปที่จมูกหรือหู ตาจะนุ่มทันที ลองเปิดระบบโฟกัสตาของกล้องดู หรือถ้าถ่ายคนหลายคน ลองหรี่ลงมาที่ f/2.8 หรือ f/4 ให้ทุกคนชัด

ถ้าใช้มือถือ ลองเปิดโหมดภาพบุคคล ให้คนยืนห่างจากผนังหรือฉากหลังพอสมควร และเลือกฉากหลังที่มีแสงสลับมืดสว่าง จะได้ดวงไฟเบลอสวยกว่าฉากหลังสีเรียบ

ส่วนการตั้งค่า ถ้ายังไม่เคยคุมรูรับแสงเอง ลองใช้โหมด A หรือ Av ที่ให้เราเลือกเลข f แล้วกล้องเลือกค่าที่เหลือให้ ดูวิธีใช้ได้ในบทเรียนคู่คลิป เข้าใจโหมด A, S และ M

ความเข้าใจผิดเรื่อง ระยะชัดตื้น ที่พบบ่อย

เรื่องแรก คิดว่าต้องซื้อเลนส์แพงถึงจะหลังเบลอ เลนส์รูรับแสงกว้างช่วยได้จริง แต่ระยะถึงตัวแบบกับระยะถึงฉากหลังช่วยได้มากพอ ๆ กัน และไม่ต้องใช้เงินเลย

เรื่องที่สอง คิดว่ายิ่งเบลอยิ่งดี ถ้าระยะชัดบางเกินไป บางทีตาข้างหนึ่งชัด อีกข้างไม่ชัด หรือสินค้าชัดแค่ด้านหน้า ด้านหลังเบลอจนอ่านฉลากไม่ออก งานรีวิวสินค้าหลายครั้งต้องการระยะชัดลึกกว่าที่เราคิด

เรื่องที่สาม คิดว่าเลนส์ยาวทำให้ระยะชัดบางกว่าเสมอ อย่างที่เล่าไว้ข้างบน ถ้าถ่ายให้คนเต็มเฟรมเท่ากัน ระยะชัดรอบตัวคนใกล้เคียงกัน สิ่งที่เปลี่ยนคือหน้าตาของฉากหลัง

มาลองฝึกดูคืนนี้กัน

หาของชิ้นเล็ก ๆ อย่างแก้วน้ำมาวางบนโต๊ะ ให้อยู่ห่างจากผนังราวครึ่งเมตร ถ่ายหนึ่งรูป แล้วเลื่อนแก้วออกมาให้ห่างผนังสองเมตร ถ่ายอีกรูปโดยไม่เปลี่ยนค่าอะไรเลย เอาสองรูปมาเทียบกันดู จะเห็นว่าผนังเบลอขึ้นชัดเจน

จากนั้นลองขยับกล้องเข้าใกล้แก้วอีกครึ่งหนึ่ง แล้วถ่ายอีกรูป รอบนี้ฉากหลังจะเบลอขึ้นอีก ทั้งที่เลข f ยังเท่าเดิม

ถ้าลองแล้วฉากหลังยังไม่เบลอ ลองเช็คว่ากล้องโฟกัสไปที่ผนังแทนแก้วหรือเปล่า และลองหาจุดที่ฉากหลังอยู่ไกลกว่านี้ เช่น ปลายห้องหรือนอกหน้าต่าง

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

ระยะชัดตื้นมาจากสี่อย่างทำงานพร้อมกัน รูรับแสง ระยะถึงตัวแบบ ระยะจากตัวแบบถึงฉากหลัง และทางยาวโฟกัสกับขนาดเซนเซอร์ ถ้ารูรับแสงไปต่อไม่ได้แล้ว ยังมีอีกสามปุ่มให้ลองเสมอ และปุ่มที่ใช้ง่ายที่สุดก็คือการเดินเข้าใกล้ แล้วให้ฉากหลังอยู่ไกลออกไป

อ่านต่อ

ถ้าเปิดรูรับแสงกว้างแล้วภาพสว่างเกิน ลองอ่าน สามเหลี่ยมการรับแสง คืออะไร ส่วนใครอยากดูหลักการระยะชัดแบบมีเครื่องคำนวณ ลองดูบทเรียน Depth of Field ของ Cambridge in Colour