เลนส์เทเล ทำหน้าเรียวจริงไหม หรือเป็นเพราะระยะห่างจากกล้อง

ถ่ายรูปเพื่อนด้วยเลนส์กว้างใกล้ ๆ แล้วหน้าบวม จมูกดูใหญ่ เพื่อนขอให้ลบทิ้งทันที พอเปลี่ยนมาใช้ เลนส์เทเล ยืนถอยออกไปหน่อย หน้ากลับเรียวสวย หลายคนเลยจำต่อกันมาว่าเลนส์ยาวทำหน้าเรียว เลนส์กว้างทำหน้าบวม

บทความนี้จะชวนแยกสองอย่างที่เปลี่ยนไปพร้อมกันในเหตุการณ์นั้น คือเลนส์ที่เปลี่ยน กับระยะที่เราถอยออกไป แล้วดูว่าตัวไหนเป็นตัวการจริง ทดลองเองยังไง และควรยืนห่างแค่ไหนเวลาถ่ายคน

หน้าเรียวหรือหน้าบวม เกิดจากระยะห่าง

Cambridge in Colour เว็บสอนถ่ายภาพที่คนอ้างอิงกันมาก เขียนไว้ตรง ๆ ว่ามุมมองของภาพ หรือ perspective ขึ้นอยู่กับตำแหน่งที่เรายืนถ่ายเท่านั้น และบอกว่าการเชื่อว่าเลนส์เทเลเปลี่ยนมุมมองได้ เป็นความเข้าใจผิด

มุมมองในที่นี้คือขนาดของสิ่งต่าง ๆ ในภาพเมื่อเทียบกัน หน้าบวมหรือหน้าเรียวก็คือสัดส่วนของจมูก แก้ม และใบหูที่เทียบกันในภาพนั่นเอง

สิ่งที่เลนส์เปลี่ยนจริง ๆ คือขนาดของกรอบภาพ เลนส์กว้างเก็บฉากได้เยอะ เลนส์ยาวเก็บได้แคบ เหมือนมองผ่านหน้าต่างบานใหญ่กับช่องเล็ก ๆ จากจุดเดียวกัน วิวข้างนอกหน้าตาเหมือนเดิม แค่เห็นมากน้อยต่างกัน

ครั้งหน้าที่เห็นหน้าบวมในภาพ ลองถามก่อนว่าตอนถ่ายเรายืนใกล้แค่ไหน แทนที่จะโทษเลนส์

ของใกล้ดูใหญ่ ของไกลดูเล็ก หลักเดียวที่คุมทุกอย่าง

ลองยกมือขึ้นมาใกล้หน้า มือเราดูใหญ่กว่าตึกที่อยู่ไกล ๆ ทั้งที่ของจริงเล็กกว่ากันมาก ยิ่งของอยู่ใกล้ตาหรือใกล้กล้อง ยิ่งดูใหญ่

หน้าคนก็มีความลึก ปลายจมูกยื่นออกมาด้านหน้า ใบหูอยู่ลึกเข้าไปด้านข้าง ถ้ากล้องอยู่ใกล้มาก ระยะระหว่างจมูกกับหูเมื่อเทียบกับระยะถึงกล้องจะต่างกันเยอะ จมูกจึงถูกขยายเด่น ส่วนหูหดหายไปด้านหลัง หน้าเลยดูกลมและยื่น

Cambridge in Colour เตือนไว้ในบทความเรื่องเลนส์มุมกว้างว่า ถ้าเข้าไปใกล้คนมากเกินไป จมูก หัว หรือส่วนอื่นจะดูผิดสัดส่วนได้มาก และนี่คือเหตุผลที่งานพอร์ตเทรตแบบดั้งเดิมนิยมใช้ทางยาวโฟกัสที่ยาวกว่า

ลองคิดเป็นตัวเลขแบบง่าย ๆ สมมติว่าปลายจมูกอยู่หน้าระนาบใบหูราว 10 เซนติเมตร ถ่ายจาก 30 เซนติเมตร ส่วนที่ใกล้กว่าจะดูใหญ่กว่าราว 33% แต่ถ้าถอยไปที่ 1.5 เมตร ความต่างเหลือราว 7% และที่ 3 เมตรเหลือราว 3% เท่านั้น ในตัวเลขชุดนี้ไม่มีชื่อเลนส์อยู่เลย มีแค่ระยะห่าง

แล้วทำไมคนถึงเชื่อว่า เลนส์เทเล ทำหน้าเรียว

เพราะในชีวิตจริง เลนส์กับระยะมักมาคู่กันเสมอ ใครถือเลนส์กว้างแล้วอยากได้หน้าเต็มเฟรม ก็ต้องเดินเข้าไปใกล้ ใครถือเลนส์ยาวก็ต้องถอยออกมา ไม่อย่างนั้นได้แค่ตาข้างเดียว

Cambridge in Colour อธิบายไว้แบบเดียวกันว่า เลนส์มุมกว้างมักชวนให้เราเข้าไปใกล้ขึ้น และการเข้าไปใกล้นั่นแหละที่เปลี่ยนมุมมอง ผลที่ได้จึงถูกยกความดีความชอบให้เลนส์ ทั้งที่ตัวทำงานจริงคือเท้าของเรา

อีกเรื่องที่ทำให้ความเชื่อนี้ติด คืออาการที่เรียกว่าการบีบระยะ หรือ compression Cambridge in Colour บอกว่าเลนส์เทเลบีบความรู้สึกเรื่องความลึก ส่วนเลนส์กว้างขยายความลึกให้ดูเกินจริง ซึ่งก็มาจากระยะที่เรายืนเช่นเดียวกัน

เลนส์เทเล กับเลนส์กว้าง ยืนจุดเดิมแล้วครอปให้เท่ากัน

ถ้าเลนส์ไม่ใช่ตัวการ เราควรพิสูจน์ได้ด้วยการตัดเรื่องระยะออกไป วิธีคือยืนจุดเดิม ไม่ขยับเท้า แล้วถ่ายคนเดิมสองภาพ ภาพแรกที่ 24 มม. ภาพที่สองที่ 85 มม.

ภาพ 24 มม. จะเห็นคนตัวเล็กอยู่กลางฉากกว้าง ภาพ 85 มม. ได้ช่วงหัวถึงไหล่พอดีเฟรม ทีนี้เอาภาพ 24 มม. มาครอปให้เหลือกรอบเท่ากับภาพ 85 มม. ซึ่งก็คือตัดเหลือราว 1 ใน 3.5 ของด้านกว้าง แล้ววางคู่กัน สัดส่วนจมูก แก้ม และใบหูจะเหมือนกัน ฉากหลังก็ใหญ่เท่ากันเมื่อเทียบกับตัวคน

สิ่งที่ต่างคือความละเอียด เพราะเราตัดภาพทิ้งไปเกินเก้าในสิบส่วน กล้อง 24 ล้านพิกเซลจะเหลือภาพราว 2 ล้านพิกเซล ดูในมือถือพอไหว แต่ขยายใหญ่จะเห็นว่าไม่แน่น นี่คือเหตุผลที่เราซื้อเลนส์ยาวไว้ถ่ายคน ไม่ใช่เพราะมันเปลี่ยนหน้าได้

ถ้าอยากได้เฟรมแบบเดียวกันที่ 24 มม. โดยไม่ครอป เราต้องเดินเข้าไปใกล้ขึ้นราว 3.5 เท่า ตอนนั้นแหละที่หน้าเริ่มบวม

ตัวเลขจากงานวิจัย เซลฟีทำจมูกดูกว้างขึ้น

เรื่องนี้มีคนวัดจริงจัง ทีมของ Boris Paskhover จาก Rutgers New Jersey Medical School ร่วมกับ Ohad Fried จาก Stanford ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA Facial Plastic Surgery ปี 2018 พบว่าเซลฟีที่ถ่ายห่างหน้าราว 12 นิ้ว หรือราว 30 เซนติเมตร ทำให้ฐานจมูกดูกว้างขึ้นราว 30% เมื่อเทียบกับภาพที่ถ่ายห่าง 5 ฟุต หรือราว 1.5 เมตร ซึ่งเป็นระยะถ่ายพอร์ตเทรตมาตรฐาน

แปลง่าย ๆ ว่าหน้าเราเท่าเดิม แต่ระยะช่วงแขนทำให้จมูกในภาพกว้างขึ้นเกือบหนึ่งในสาม

อีกงานหนึ่งจาก Caltech โดย Ronnie Bryan และทีม ตีพิมพ์ใน PLoS ONE ปี 2012 ถ่ายหน้าคนเดิมที่ระยะ 45 เซนติเมตรกับ 135 เซนติเมตร แล้วให้คนดูให้คะแนน ภาพระยะใกล้ได้คะแนนความน่าไว้ใจ ความสามารถ และความน่าดึงดูดต่ำกว่า ที่น่าสนใจคือคนดูในห้องทดลองไม่มีใครสังเกตเลยว่าภาพถ่ายจากระยะต่างกัน

สำหรับครีเอเตอร์ นี่ไม่ใช่แค่เรื่องหน้าสวย หน้าที่ถ่ายใกล้เกินไปอาจทำให้คนดูรู้สึกเชื่อถือเราน้อยลงโดยไม่รู้ตัว

เลนส์เทเล ยังมีประโยชน์ตรงไหนกับงานถ่ายคน

ไม่ได้แปลว่าเลนส์เทเลไม่มีความหมาย มันช่วยให้เรายืนในระยะที่หน้าดูเป็นธรรมชาติ แล้วยังได้เฟรมแน่นพอดี โดยไม่ต้องครอปจนเสียความละเอียด

นอกจากนี้ Cambridge in Colour ยังพูดถึงเรื่องที่คนมักทำตัวต่างไปเมื่อรู้ว่ากำลังถูกถ่าย การยืนห่างได้จึงช่วยงานแคนดิดและการถ่ายคนบนถนน

ความบิดเบี้ยวของเลนส์ เป็นอีกเรื่องหนึ่ง

มีอีกอาการที่คนมักเอามาปนกัน คือเส้นตรงที่ขอบภาพโค้งออกเหมือนถังเบียร์ เรียกว่า barrel distortion อาการนี้เกิดจากการออกแบบชิ้นเลนส์ เจอบ่อยในเลนส์กว้าง และแก้ได้ด้วยโปรไฟล์เลนส์ในกล้องหรือในโปรแกรมแต่งภาพ

เรื่องนั้นต่างจากที่เราคุยกันในบทความนี้ หน้าบวมจากการถ่ายใกล้ ต่อให้เลนส์ไม่บิดเลยสักนิดก็ยังเกิด เพราะเป็นเรื่องของระยะล้วน ๆ

ความเข้าใจผิดเรื่อง เลนส์เทเล ที่พบบ่อย

เรื่องแรก กล้องครอปทำให้หน้าเรียวกว่าฟูลเฟรม เซนเซอร์เล็กแค่ตัดกรอบภาพให้แคบลง เหมือนการครอปในการทดลองข้างบน ถ้ายืนจุดเดิม สัดส่วนหน้าเท่าเดิม

เรื่องที่สอง ซูมในมือถือแล้วหน้าเรียว ถ้าซูมแล้วยืนที่เดิม หน้าก็เท่าเดิม แต่ถ้าซูมแล้วถอยออกไปให้ได้เฟรมเท่าเดิม ตรงนั้นแหละที่หน้าดูดีขึ้น ตัวการคือการถอย

เรื่องที่สาม ตั้งกล้องวล็อกด้วยเลนส์กว้างแล้วหน้าบวม ต้องเปลี่ยนเลนส์อย่างเดียว ลองถอยกล้องออกไปก่อน แล้วยอมให้เห็นห้องมากขึ้นนิดหน่อย หน้ามักกลับมาเป็นธรรมชาติทันที

เรื่องที่สี่ ยิ่งเลนส์ยาวยิ่งดี เลนส์ยาวมากต้องยืนไกลมากจนคุยกับแบบลำบาก ระยะที่ทำงานสบายสำคัญกว่าตัวเลขสูงสุด

คืนนี้มาลองทดสอบกัน

ชวนคนในบ้านมานั่งหน้าผนังเรียบ ๆ ใช้กล้องหรือมือถือก็ได้ ถ่ายภาพแรกจากระยะราว 40 เซนติเมตรด้วยเลนส์กว้างหรือกล้องหน้ามือถือ

ภาพที่สอง ถอยออกไปราว 2 เมตร ใช้เลนส์ยาวหรือโหมดซูม 2 เท่าหรือ 3 เท่าของมือถือ ให้หน้าเต็มเฟรมใกล้เคียงภาพแรก

ภาพที่สาม ยืนที่ 2 เมตรจุดเดิม แต่กลับไปใช้เลนส์กว้าง แล้วเอาไปครอปให้กรอบเท่าภาพที่สอง วางสามภาพเรียงกัน แล้วดูจมูกกับใบหู ภาพที่สองกับภาพที่สามจะคล้ายกัน ส่วนภาพแรกจะต่างออกไป

ถ้าทำแล้วยังมองไม่ออกว่าต่างกัน ลองให้แบบหันหน้าตรงกล้อง เช็คว่าภาพแรกใกล้พอจริง และดูที่ใบหู เพราะเป็นส่วนที่หายไปชัดที่สุดเมื่อถ่ายใกล้

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

สัดส่วนหน้าในภาพขึ้นกับระยะจากกล้องถึงหน้า ไม่ใช่ทางยาวโฟกัส เลนส์กว้างดูทำหน้าบวมเพราะมันชวนให้เราเดินเข้าไปใกล้ เลนส์เทเลดูทำหน้าเรียวเพราะมันบังคับให้เราถอยออกมา ยืนจุดเดิมแล้วครอป สัดส่วนจะเหมือนกัน ต่างกันแค่ความละเอียด

ถ่ายคนครั้งหน้า ลองเริ่มจากเลือกระยะยืนก่อน แล้วค่อยเลือกเลนส์ให้เฟรมพอดี ระยะที่เรายืนถ่ายคนบ่อย ๆ ห่างแค่ไหนกันนะ?

อ่านต่อ

ถ้าอยากเลือกเลนส์ให้ตรงงานหลังจากรู้ว่าควรยืนห่างแค่ไหน อ่านต่อที่ ทางยาวโฟกัส 24, 35, 50, 85mm ต่างกันยังไง และถ้าสงสัยว่าเซนเซอร์ครอปเปลี่ยนกรอบภาพยังไง ดูต่อที่ ขนาดเซนเซอร์ Full Frame, APS-C, M43 ต่างกันยังไง ใครอยากอ่านหลักมุมมองฉบับเต็ม ลองเปิด Wide Angle Lenses ของ Cambridge in Colour