ขาตั้งกล้อง เลือกยังไงให้นิ่งจริง ตั้งแต่มือถือถึงกล้องวิดีโอ

เคยเป็นไหม อุตส่าห์แบก ขาตั้งกล้อง ไปถ่ายวิวตอนเย็น กางขาเสร็จ กดชัตเตอร์แล้ว แต่พอซูมดูในจอ ภาพกลับเบลอนิด ๆ หรือตอนตั้งกล้องถ่ายคลิป พอแพนตามคนเดิน ภาพกลับกระตุกเป็นจังหวะ เลยเริ่มสงสัยว่าขาตัวนี้ไม่ดีหรือเปล่า? หรือว่าต้องซื้อตัวที่แพงกว่านี้?

ในบทความนี้เราจะมาดูกันว่าขาตั้งนิ่งได้เพราะอะไร ความสูงกับตัวเลขน้ำหนักบนกล่องอ่านยังไง ล็อกขาแต่ละแบบต่างกันตรงไหน หัวแบบไหนเหมาะกับภาพนิ่งหรือวิดีโอ แล้วค่อยไปดูขาพกเที่ยว ขาสตูดิโอ ขาจิ๋วสำหรับมือถือ ปิดท้ายด้วยวิธีตั้งให้นิ่งที่สุดด้วยของที่มีอยู่แล้ว หลักทั้งหมดนี้ใช้ได้กับทุกยี่ห้อ

ขาตั้งกล้อง นิ่งได้เพราะอะไร

ลองนึกถึงโต๊ะพับในงานวัดดู ถ้ากางขาเต็มที่และวางบนพื้นเรียบ โต๊ะก็มั่นคง แต่ถ้ากางไม่สุด หรือต่อขาให้สูงขึ้นจนผอมยาว แค่เอามือแตะก็โยกแล้ว ขาตั้งก็เป็นแบบเดียวกัน สามขาที่กางออกเป็นฐานกว้างคือส่วนที่นิ่งที่สุด ยิ่งยกกล้องสูงขึ้นจากฐานเท่าไร ความนิ่งก็ยิ่งลดลง

จุดที่มักทำให้ขาโยกมีอยู่สามที่ ที่แรกคือแกนกลาง หรือเสาที่ยืดขึ้นตรงกลาง มันมีขาเดียว ไม่มีอะไรค้ำ จึงสั่นง่ายกว่าฐานมาก ที่สองคือข้อขาท่อนล่างสุด ซึ่งเป็นท่อนที่เล็กที่สุด ขาที่พับได้หลายท่อนจะสั้นและพกง่าย แต่ทุกข้อต่อที่เพิ่มขึ้นก็คือจุดที่ยืดหยุ่นเพิ่มขึ้นหนึ่งจุด ที่สามคือหัวขาตั้ง ถ้าหัวเล็กเกินน้ำหนักกล้อง ต่อให้ขาแข็งแรงแค่ไหน ภาพก็ยังสั่นที่หัวอยู่ดี

เวลาเลือกขาตั้ง ลองดูทั้งสามจุดนี้ไปพร้อมกัน ไม่ใช่ดูแค่ว่าขาใหญ่หรือเล็ก

สูงแค่ไหนถึงพอ และตัวเลขบนกล่องหลอกเราได้ยังไง

ความสูงที่ใช้งานสบายคือ ช่องมองภาพหรือจออยู่ราวระดับสายตาเรา โดยที่ไม่ต้องยืดแกนกลาง ถ้าต้องก้มดูจอทุกครั้ง ถ่ายไปสักชั่วโมงก็ปวดหลังแล้ว

ตัวเลขความสูงสูงสุดบนกล่อง หลายรุ่นวัดตอนยืดแกนกลางขึ้นจนสุด ซึ่งเป็นท่าที่นิ่งน้อยที่สุดของขาตัวนั้น ลองหาตัวเลขที่เขียนว่าไม่รวมแกนกลางดูด้วย แล้วบวกความสูงของหัวกับตัวกล้องเข้าไปอีกนิด จะได้ภาพที่ใกล้ความจริงกว่า

งานแต่ละแบบก็ใช้ความสูงไม่เท่ากัน คนนั่งพูดหน้ากล้องที่โต๊ะ กล้องควรอยู่ราวระดับตาคนพูด ไม่ได้สูงมาก ส่วนคนถ่ายวิวหรือถ่ายงานอีเวนต์ที่ต้องข้ามหัวคน อาจต้องใช้ขาที่สูงกว่าตัวเองหน่อย

น้ำหนักที่รับได้ อ่านยังไงไม่ให้พลาด

ตัวเลขรับน้ำหนักบนกล่องคือน้ำหนักสูงสุดที่ขาหรือหัวรับได้โดยไม่ไหลลงเอง หลายคนเห็นว่ารับได้ 5 กิโล แล้วคิดว่ากล้องเราหนักแค่ 1 กิโลก็สบายแล้ว จริง ๆ ตัวเลขนี้เป็นค่าสูงสุด ไม่ได้บอกว่าทุกมุมจะนิ่งเท่ากัน พอกล้องเอียงก้มลงหรือใช้เลนส์ยาวที่ยื่นออกไปข้างหน้า แรงที่กดลงบนหัวก็จะต่างไป

ลองชั่งของจริงที่เราจะวางบนขาดู ทั้งกล้อง เลนส์ที่หนักที่สุดที่ใช้ ไมค์ จอเสริม หรือไฟดวงเล็กที่เสียบไว้บนกล้อง แล้วเลือกหัวที่รับน้ำหนักได้เผื่อจากนั้นพอสมควร ขาตั้งกับหัวมีตัวเลขแยกกันด้วยนะ ถ้าซื้อแยก ให้ดูตัวที่ต่ำกว่าเป็นหลัก

ล็อกขาแบบก้านกับแบบหมุน ต่างกันตรงไหน

ล็อกขามีสองแบบหลัก แบบแรกเป็นก้านพับ กดปุ๊บล็อกปั๊บ เห็นด้วยตาว่าล็อกแล้วหรือยัง กางขาได้เร็ว แต่ถ้าใส่ถุงมือบางแบบก็จับยากหน่อย แบบที่สองเป็นแบบหมุน หน้าตาเรียบกว่า เก็บของใส่กระเป๋าแล้วไม่ค่อยเกี่ยว แต่บางรุ่นต้องใช้สองมือหมุน

จำนวนท่อนของขาก็มีผลเหมือนกัน ขาสามท่อนจะยาวตอนพับ แต่ข้อต่อน้อยกว่า ขาห้าท่อนพับเล็กใส่เป้ได้ แต่ท่อนล่างจะเล็กและมีจุดยืดหยุ่นมากกว่า

วัสดุก็เป็นอีกเรื่องที่ต้องเลือก ขาอะลูมิเนียมราคาถูกกว่า แต่ถ้าอยากได้ความนิ่งเท่ากัน มักจะหนักกว่า ส่วนคาร์บอนไฟเบอร์เบากว่าและซับแรงสั่นได้ดีกว่า แลกกับราคาที่สูงขึ้น ถ้าเดินเขาหรือเดินทางบ่อย น้ำหนักที่เบาลงก็รู้สึกได้จริง

ขาตั้งกล้อง หัวบอลหรือหัวน้ำมัน เลือกจากงานที่ถ่าย

หัวแบบบอลมีลูกกลมอยู่ข้างใน คลายปุ่มเดียวก็หมุนกล้องได้แทบทุกทิศ แล้วล็อกทีเดียว เร็วและเล็ก เหมาะกับภาพนิ่ง ถ่ายวิว ถ่ายสินค้า ข้อเสียคือพอคลาย กล้องจะขยับทุกแกนพร้อมกัน จัดเส้นขอบฟ้าให้ตรงแล้วอาจเอียงไปอีกทางได้

หัวแบบแพนทิลต์แยกปุ่มหมุนซ้ายขวากับก้มเงยออกจากกัน ช้ากว่า แต่ปรับละเอียดทีละแกนได้ เหมาะกับงานที่ต้องจัดเฟรมเป๊ะ ๆ

ส่วนคนถ่ายวิดีโอ ลองมองหาหัวน้ำมัน หรือ Fluid Head หัวแบบนี้มีความหนืดอยู่ข้างใน เวลาแพนกล้องจะลื่นและค่อย ๆ หยุด ไม่กระตุกเหมือนหัวภาพนิ่ง หลายรุ่นปรับความหนืดได้ ตั้งน้อยก็แพนเร็วตามคนวิ่งได้ ตั้งมากก็แพนช้า ๆ นุ่ม ๆ หัวที่ดีขึ้นมาอีกขั้นจะมีระบบถ่วงน้ำหนัก ทำให้ปล่อยมือตอนกล้องก้มหรือเงยแล้วกล้องค้างอยู่ตรงนั้น ไม่หงายหลังหรือทิ่มหัวลง

เรื่องเล็กแต่สำคัญคือเพลทที่ยึดกล้องกับหัว เกลียวใต้กล้องส่วนใหญ่เป็นขนาด 1/4 นิ้ว ส่วนเกลียวระหว่างขากับหัวมักเป็น 3/8 นิ้ว และเพลทยอดนิยมเป็นแบบที่เรียกกันว่า Arca หน้ากว้างราว 38 มิลลิเมตร หลายยี่ห้อใช้ร่วมกันได้ แต่ไม่ได้มีมาตรฐานทางการ ขนาดเลยต่างกันเล็กน้อยได้ ก่อนซื้อเพลทต่างยี่ห้อ ลองเช็คว่าใส่กับหัวของเราได้แน่นจริงก่อน

ขาพกเที่ยวกับขาในสตูดิโอ ใช้แทนกันได้ไหม?

ขาพกเที่ยวออกแบบมาให้พับสั้นและเบา ขามักแบ่งเป็นหลายท่อน บางรุ่นพับขากลับขึ้นไปหุ้มหัวไว้ได้ เหมาะกับกล้องมิเรอร์เลสตัวเล็กและเลนส์ไม่ยาวมาก ถ้าเอาไปใช้กับกล้องใหญ่และเลนส์เทเล หรือเปิดหน้ากล้องนาน ๆ ตอนลมแรง ก็จะเริ่มเห็นข้อจำกัด

ขาสตูดิโอหรือขาวิดีโอเต็มตัวหนักกว่ามาก บางรุ่นเป็นขาคู่ มีตัวค้ำระหว่างขา และมีชามปรับระดับให้หัวตรงได้เร็วโดยไม่ต้องยืดหดขาทีละข้าง แบบนี้ไม่ได้มีไว้แบกเดินไกล แต่ตั้งทิ้งไว้ถ่ายทั้งวันได้อย่างมั่นใจ

ถ้างบมีจำกัดและถ่ายหลายแบบ ลองถามตัวเองว่า งานไหนที่เราทำบ่อยที่สุด แล้วเลือกขาให้ตรงกับงานนั้นก่อน ขาที่นิ่งแต่หนักจนไม่อยากหยิบออกจากบ้าน ก็ไม่ได้ช่วยอะไร

ขาตั้งกล้อง สำหรับมือถือ ตัวเล็กใช้ทำอะไรได้บ้าง

ขาจิ๋วแบบตั้งโต๊ะเป็นของที่คนทำคลิปด้วยมือถือใช้บ่อยที่สุด สูงแค่คืบเดียว แต่พอวางบนโต๊ะ มือถือก็อยู่ราวระดับหน้าคนที่นั่งพูดแล้ว หลายรุ่นพับขาเข้าหากันกลายเป็นด้ามจับ เดินถือถ่ายเองก็ได้

มือถือไม่มีรูเกลียวเหมือนกล้อง เลยต้องมีตัวหนีบมือถือมาคั่นกลาง ลองดูให้ตัวหนีบหมุนเป็นแนวตั้งได้ด้วย เพราะคลิปสั้นแนวตั้งต้องใช้ท่านี้ทั้งนั้น และถ้าจะเสียบไมค์หรือไฟดวงเล็กเพิ่ม ลองเลือกตัวหนีบที่มีขาเสียบอุปกรณ์เผื่อไว้ด้วย

ข้อควรระวังคือขาจิ๋วมีฐานแคบ ถ้าติดกล้องตัวใหญ่หรือมือถือรุ่นหนักพร้อมไมค์ อาจหงายได้ง่าย ลองวางให้ขาข้างหนึ่งชี้ไปทางเดียวกับเลนส์ น้ำหนักจะได้มีขารองรับ

ตั้งขาให้นิ่งที่สุด ลองทำตามนี้ดู

เริ่มจากกางขาให้กว้างถึงตำแหน่งปกติที่สุดเท่าที่พื้นที่ให้ แล้วยืดขาท่อนบนที่ใหญ่ที่สุดก่อน ท่อนล่างที่เล็กค่อยยืดทีหลัง ส่วนแกนกลางเก็บไว้ใช้เป็นอย่างสุดท้ายจริง ๆ

ถ้าลมแรง ลองแขวนกระเป๋ากล้องไว้ที่ตะขอใต้แกนกลาง น้ำหนักจะช่วยกดให้ขาแน่นขึ้น แต่ให้กระเป๋าแตะพื้นนิดหนึ่งหรือไม่แกว่ง เพราะกระเป๋าที่แกว่งไปมาจะกลายเป็นตัวเขย่าขาเสียเอง

ตอนกดชัตเตอร์ มือเราเองก็ทำให้กล้องสั่นได้ ลองใช้ตั้งเวลาถ่าย 2 วินาที หรือสั่งผ่านแอปในมือถือดู ส่วนระบบกันสั่น คู่มือของกล้องบางรุ่นแนะนำให้ปิดไว้ตอนตั้งบนขาตั้ง ลองเช็คในคู่มือของรุ่นที่เราใช้ดูอีกที

พื้นก็สำคัญไม่แพ้ขา พื้นไม้ที่มีคนเดินไปมา สะพาน หรือพื้นทรายนุ่ม ๆ ทำให้ภาพสั่นได้ทั้งที่ขาแข็งแรงดี ถ้าเลี่ยงได้ ลองย้ายไปตั้งบนพื้นแข็งที่ไม่มีใครเดินผ่านดู

ความเข้าใจผิดเรื่อง ขาตั้งกล้อง ที่พบบ่อย

เรื่องแรก ยิ่งสูงยิ่งดี จริง ๆ ความสูงคือสิ่งที่เราแลกกับความนิ่ง ขาที่สูงมากแต่ต้องยืดทุกท่อนจนสุดและยืดแกนกลาง อาจนิ่งสู้ขาที่เตี้ยกว่าแต่ตั้งแค่ครึ่งเดียวไม่ได้

เรื่องที่สอง ขาวิดีโอกับขาภาพนิ่งใช้แทนกันได้หมด ขาหลายรุ่นใช้ร่วมกันได้ แต่หัวไม่เหมือนกัน หัวบอลแพนแล้วกระตุก ส่วนหัวน้ำมันหมุนกล้องเป็นแนวตั้งได้ยาก ถ้าทำทั้งสองงาน หลายคนเลือกใช้ขาชุดเดียวแล้วเปลี่ยนหัวเอา

เรื่องที่สาม ขาแพงแล้วภาพจะคมเอง ขาที่ดีช่วยได้มาก แต่ถ้ายังยืดแกนกลางจนสุด กดชัตเตอร์ด้วยนิ้ว และตั้งบนพื้นไม้ที่สั่น ภาพก็ยังเบลอได้อยู่ดี วิธีตั้งสำคัญพอ ๆ กับตัวขาเลย

คืนนี้มาลองเช็คขาตั้งของเรากัน

ลองตั้งขาที่มีอยู่ในบ้าน ยืดขาเหมือนที่ใช้งานจริง แล้วเปิดจอหลังกล้องหรือมือถือ ซูมภาพเข้าไปให้มากที่สุดที่ทำได้ จากนั้นเอานิ้วแตะหัวขาเบา ๆ หนึ่งที แล้วดูว่าภาพสั่นนานกี่วินาทีกว่าจะหยุด

ทำแบบเดียวกันอีกสามรอบ รอบแรกยืดแกนกลางขึ้นจนสุด รอบสองเก็บแกนกลาง แต่ยืดท่อนล่างสุด รอบสามเก็บท่อนล่าง แล้วกางขาให้กว้างขึ้น จะเห็นเลยว่าท่าไหนทำให้ขาของเรานิ่งที่สุด

ถ้าถ่ายวิดีโอ ลองแพนช้า ๆ จากซ้ายไปขวาสักห้าวินาที แล้วเปิดดูบนจอใหญ่ ถ้าภาพสะดุดเป็นช่วง ๆ ปัญหามักอยู่ที่หัว ไม่ใช่ที่ขา ถ้าลองทุกท่าแล้วภาพยังสั่นอยู่ ลองเช็คดูว่าหัวขาหลวมหรือเพลทขันไม่แน่นหรือเปล่า

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

ขาตั้งนิ่งเพราะฐานที่กว้างและข้อต่อที่น้อย ยิ่งยกสูงยิ่งโยก แกนกลางคือส่วนที่สั่นง่ายที่สุด ความสูงให้ดูตัวเลขที่ไม่รวมแกนกลาง น้ำหนักที่รับได้ให้ชั่งของจริงแล้วเผื่อไว้ ภาพนิ่งใช้หัวบอลสะดวก วิดีโอใช้หัวน้ำมันจะแพนได้นุ่มกว่า และไม่ว่าขาจะดีแค่ไหน วิธีตั้งก็ยังสำคัญเท่ากัน

อ่านต่อ

ถ้าขาตั้งตัวแรกของเราเป็นขาจิ๋วสำหรับมือถือ ลองดูบทเรียนคู่คลิป 12 เทคนิคถ่ายภาพด้วยมือถือที่ลองทำตามได้ ต่อได้เลย ถ้าจะตั้งมือถือถ่ายของขาย ลองอ่าน ถ่ายภาพสินค้า ด้วยมือถือให้ดูขายได้ ส่วนใครตั้งกล้องถ่ายคลิปพูดในบ้าน แวะอ่าน ไฟถ่ายวิดีโอ ที่บ้าน ดวงแรกควรเป็นแบบไหน ได้ ถ้าอยากอ่านเรื่องการเลือกขาตั้งแบบละเอียดเป็นภาษาอังกฤษ ลองดูบทความ Camera Tripods ของ Cambridge in Colour และถ้าอยากลองตั้งระบบถ่วงน้ำหนักของหัววิดีโอ ลองดูวิธีของ Sachtler