Dual Pixel CMOS AF คืออะไร ทำไมคนถ่ายวิดีโอถึงชอบ

ตั้งกล้องถ่ายคลิปพูดหน้ากล้องคนเดียว พูดจบไปหนึ่งเทค เปิดดูแล้วหน้าเราเบลอเป็นช่วง ๆ เพราะกล้องไปโฟกัสที่ผนังข้างหลัง หรือพอยกสินค้าขึ้นมาโชว์ โฟกัสก็วิ่งเข้าวิ่งออกจนดูไม่ได้ กล้อง Canon หลายรุ่นใช้ระบบโฟกัสชื่อ Dual Pixel CMOS AF ซึ่งถูกออกแบบมาเพื่อแก้ปัญหาแบบนี้ตั้งแต่ต้น

มาดูกันว่าระบบนี้ทำงานยังไง รุ่น II เพิ่มอะไร และเมนูวิดีโอตัวไหนที่ควรรู้ ตามชื่อจริงในคู่มือออนไลน์ของ Canon

Dual Pixel CMOS AF คืออะไร ทำไมพิกเซลเดียวต้องมีสองช่อง

เซนเซอร์กล้องมีพิกเซลหลายล้านจุด แต่ละจุดมีตัวรับแสงที่เรียกว่าโฟโตไดโอด ในระบบนี้ Canon แบ่งทุกพิกเซลออกเป็นโฟโตไดโอดสองตัวที่แยกกัน

ตอนหาโฟกัส กล้องอ่านสัญญาณสองตัวนี้แยกกัน เพื่อหาโฟกัสแบบ phase detection หรือการหาโฟกัสจากความต่างของภาพสองฝั่ง ตอนเก็บภาพ กล้องรวมสัญญาณทั้งสองเป็นสัญญาณเดียว พิกเซลเดียวจึงทำได้ทั้งสองงาน

Canon ประกาศเทคโนโลยีนี้เมื่อกรกฎาคม 2013 พร้อม EOS 70D กล้องตัวแรกที่มีระบบนี้ ตอนนั้นหาโฟกัสได้ราว 80 เปอร์เซ็นต์ของภาพทั้งแนวตั้งและแนวนอน วัตถุที่ชิดขอบภาพมาก ๆ จึงยังหาโฟกัสไม่ได้

กล้องรู้ได้ยังไงว่าต้องหมุนโฟกัสไปทางไหน

ลองยกนิ้วชี้ขึ้นมาตรงหน้า แล้วหลับตาทีละข้างดู นิ้วจะดูเหมือนกระโดดไปมา เพราะตาสองข้างมองจากคนละมุม สมองเราใช้ความต่างตรงนี้กะระยะได้ทันที

โฟโตไดโอดสองตัวในพิกเซลเดียวทำงานคล้ายตาสองข้าง ถ้าภาพยังไม่ชัด ภาพสองฝั่งจะเหลื่อมกัน กล้องดูว่าเหลื่อมไปทางไหนและมากแค่ไหน ก็รู้ทั้งทิศทางและระยะที่ต้องหมุนโฟกัส Canon Asia อธิบายว่ากล้องจึงไม่ต้องหมุนหาตำแหน่งโฟกัสไปมา และเข้าโฟกัสได้เร็วขึ้นมาก

ส่วนการหาโฟกัสแบบดูความคมชัด หรือ contrast AF ต้องขยับเลนส์หาจุดที่คมที่สุดก่อน ข่าวของ Canon เองก็บอกว่าวิธีนี้มักใช้เวลานานกว่า ในวิดีโอ อาการขยับหาจะเห็นเป็นภาพเบลอแล้วชัดสลับกัน ซึ่งคนดูสังเกตเห็นง่าย

Dual Pixel CMOS AF II ต่างจากรุ่นแรกตรงไหน

รุ่น II มาพร้อม EOS R5 และ EOS R6 ที่ Canon เปิดตัวเมื่อ 9 กรกฎาคม 2020 หลักการบนเซนเซอร์ยังเหมือนเดิม แต่เพิ่มมาสองเรื่องใหญ่

เรื่องแรกคือพื้นที่ Canon ระบุว่าหาโฟกัสได้สูงสุดประมาณ 100 เปอร์เซ็นต์ของภาพ แบ่งเป็นโซนที่กล้องเลือกเองได้ 1,053 โซน ตัวเลขเต็มภาพนี้ขึ้นกับเลนส์และโหมด AF ที่ใช้ด้วย แต่โดยรวมแล้วเราวางคนไว้ใกล้ริมเฟรมได้มากกว่ารุ่นแรกเยอะ

เรื่องที่สองสำคัญกว่า คือกล้องรู้จักสิ่งที่กำลังมองได้ละเอียดขึ้น รุ่นแรกก็มีโหมดจับใบหน้าอย่าง Face+Tracking อยู่แล้ว แต่รุ่น II ใช้อัลกอริทึมที่ฝึกด้วย deep learning หรือการให้คอมพิวเตอร์เรียนรู้จากตัวอย่างจำนวนมาก EOS R5 และ R6 จึงตรวจจับตา หน้า หรือหัวของคนได้ และตรวจจับตา หน้า หรือตัวของสุนัข แมว และนกได้ Canon Vietnam สรุปว่าความต่างหลักของรุ่น II อยู่ที่สมองประมวลผลตรงนี้ และยกตัวอย่างกล้องที่ใช้ระบบนี้ไว้ เช่น EOS R6 Mark II และ EOS R8

รุ่นต่อมาขยายสิ่งที่ตรวจจับได้อีก อย่าง EOS R6 Mark II ที่จำแนกได้ทั้งคน สัตว์ และยานพาหนะ คือรถยนต์ มอเตอร์ไซค์ รถไฟ และเครื่องบิน สัตว์เพิ่มม้าเข้ามา ถ้ามองไม่เห็นตา กล้องจะจับหน้าแทน ไม่เห็นหน้าก็ตามหัว ไม่เห็นหัวก็ตามลำตัวต่อ ส่วน EOS R6 Mark III ที่เปิดตัวพฤศจิกายน 2025 ก็ยังใช้ชื่อ Dual Pixel CMOS AF II ตามข่าวของ Canon Hong Kong

แล้ว Dual Pixel Intelligent AF ในรุ่นใหม่คืออะไร

ปี 2024 Canon เปิดตัว EOS R1 และ EOS R5 Mark II พร้อมชื่อใหม่ว่า Dual Pixel Intelligent AF ข่าวทางการบอกว่าระบบนี้ใช้ชิปช่วยประมวลผล deep learning ทำให้กล้องประเมินตำแหน่งลำตัว ข้อต่อ และหัวของคนได้ และโฟกัสคนอื่นที่ไม่ใช่ตัวหลักได้ด้วย

อีกคำที่หลายคนได้ยินคือ Cross-type AF ข่าวเปิดตัวปี 2024 ระบุว่ามีเฉพาะใน EOS R1 ส่วน R5 Mark II ไม่มี หน้าทางการของ Canon บอกว่าระบบนี้ไวต่อรายละเอียดทั้งเส้นแนวนอนและแนวตั้ง ช่วยให้แม่นขึ้นในที่แสงน้อยหรือวัตถุที่ไม่ค่อยมีลวดลาย ถ้าอยากรู้ว่ากล้องของเรามีหรือไม่ ลองเปิดหน้าสเปกทางการของรุ่นนั้นดูก่อนเชื่อจากที่ได้ยินมา

ถ้าจำชื่อไม่ได้ ให้จำแค่ว่าทั้งสามชื่อใช้หลักการหาโฟกัสบนเซนเซอร์แบบเดียวกัน ที่ต่างกันมากคือสมองที่ช่วยตัดสินใจว่าจะโฟกัสอะไร

ทำไมคนถ่ายวิดีโอและครีเอเตอร์ชอบ Dual Pixel CMOS AF

ตั้งแต่ปี 2013 Canon ประกาศระบบนี้ว่าตามวัตถุได้ดีและโฟกัสได้นุ่มระหว่างถ่ายวิดีโอ เหตุผลที่คนทำคลิปชอบจึงตรงไปตรงมา

ข้อแรก โฟกัสไม่วิ่งหา เพราะกล้องรู้ทิศทางตั้งแต่แรก ภาพจึงค่อย ๆ เปลี่ยนจุดชัดไปหาสิ่งที่เราต้องการ ไม่ค่อยเบลอสลับชัดให้คนดูรำคาญ ยกเว้นในที่มืดมากหรือวัตถุเรียบ ๆ ที่กล้องก็ยังหาได้ยากอยู่

ข้อสอง ถ่ายคนเดียวได้สบายขึ้น พอกล้องตรวจจับตาและหน้าได้ เราจะเดินเข้าออกเฟรมหรือหันข้าง กล้องก็พยายามกลับมาที่หน้าเราเอง ไม่ต้องมีใครคอยหมุนโฟกัสให้

ข้อสาม แตะจอเปลี่ยนจุดชัดได้ Canon Asia แนะนำให้ใช้ Touch AF แตะจอเลือกจุดโฟกัส ในวิดีโอ ท่านี้ใช้ดึงโฟกัสจากสินค้าบนโต๊ะไปที่หน้าคนได้กลางเทค

ตั้งค่าวิดีโอที่ควรรู้ เริ่มจาก Movie Servo AF

ชื่อเมนูต่อไปนี้มาจากคู่มือออนไลน์ของ EOS R6 Mark II เป็นหลัก รุ่นอื่นอาจอยู่คนละหน้าหรือชื่อสั้นลงเล็กน้อย

ตัวแรกคือ Movie Servo AF ในแท็บ AF ถ้าตั้ง Enable กล้องจะโฟกัสตามวัตถุต่อเนื่องตลอดการถ่าย แม้ไม่ได้กดชัตเตอร์ครึ่งทาง ถ้าตั้ง Disable กล้องจะตามโฟกัสเฉพาะตอนกดชัตเตอร์ครึ่งทางค้างไว้ ถ้าอยากล็อกโฟกัสไว้ที่เดิมกลางเทค ลองแตะไอคอนหยุด Movie Servo AF ที่มุมซ้ายล่างของจอดู คู่มือบอกว่าช่วยเลี่ยงเสียงกลไกของเลนส์ได้ด้วย

ตัวถัดมาคือ Subject to detect เลือกได้ Auto, People, Animals, Vehicles และ None ส่วน Eye detection เลือกได้ Disable, Auto หรือเจาะตาข้างขวาหรือซ้าย ถ้าถ่ายคลิปพูดหน้ากล้อง ลองตั้ง People คู่กับ Eye detection แบบ Auto ดูก่อน

รุ่นใหม่อย่าง EOS R50 V และ EOS R6 Mark III ยังให้ Movie Servo AF ทำงานเฉพาะตอนเจอวัตถุที่ตั้งไว้ได้ ใน R50 V ชื่อ Detect. only ถ้าไม่เจอ กล้องจะหยุดตามโฟกัส ไม่ไปจับผนังหรือโต๊ะแทน

ความเร็วโฟกัสกับความไวในการตาม ปรับยังไงให้ดูเป็นธรรมชาติ

สองเมนูนี้คือตัวที่ทำให้วิดีโอดูนุ่มหรือดูกระชาก ตัวแรกชื่อ Movie Servo AF speed มีสองส่วนย่อย ส่วนแรกคือ When active ให้เลือกว่าจะใช้ความเร็วที่ตั้งไว้ตลอดเวลา (Always on) หรือเฉพาะตอนกำลังบันทึก (During shooting) ส่วนที่สองคือ AF speed ปรับจากความเร็วมาตรฐานที่ 0 ให้ช้าลงได้เจ็ดระดับ หรือเร็วขึ้นได้สองระดับ

ถ้าอยากได้การเปลี่ยนโฟกัสแบบในหนัง ที่ภาพค่อย ๆ ไหลจากคนหนึ่งไปอีกคน ลองลดความเร็วลงสักสองสามระดับดู ส่วนเด็กวิ่งหรือกีฬา ความเร็วมาตรฐานจะตามทันกว่า คู่มือบอกว่าการปรับนี้ใช้ได้กับเลนส์ที่รองรับการเปลี่ยนโฟกัสแบบช้า โดยเลนส์ USM และ STM ที่ออกตั้งแต่ปี 2009 รองรับ และกับเลนส์บางตัว ปรับแล้วความเร็วอาจไม่เปลี่ยน

ตัวที่สองชื่อ Movie Servo AF tracking sensitivity ในคู่มือ R6 Mark II ส่วน EOS R6 และ EOS R5 เขียนสั้น ๆ ว่า Movie Servo AF track sens. ฝั่งติดลบ (Locked on −3 ถึง −1) ทำให้กล้องไม่ค่อยเปลี่ยนไปจับวัตถุอื่นเวลาวัตถุหลักหลุดจากจุดโฟกัส ฝั่งบวก (Responsive +1 ถึง +3) ทำให้กล้องเปลี่ยนไปหาวัตถุที่เข้ามาบังจุดโฟกัสได้ไวขึ้น

ลองนึกภาพถ่ายคลิปในร้านกาแฟแล้วมีคนเดินตัดหน้ากล้อง ฝั่ง Locked on มีแนวโน้มค้างโฟกัสไว้ที่เรามากกว่า แต่ถ้าเรายกสินค้าขึ้นมาตรงหน้ากล้องแล้วอยากให้โฟกัสย้ายไปทันที ฝั่ง Responsive จะไวกว่า

ถ้ายังไม่แน่ใจ เริ่มจากค่า 0 ทั้งสองตัวก่อน แล้วค่อยขยับทีละขั้นตามอาการที่เห็นในคลิปจริง

ความเข้าใจผิดเรื่อง Dual Pixel CMOS AF ที่พบบ่อย

เรื่องแรก คิดว่า Dual Pixel แปลว่าภาพละเอียดขึ้นสองเท่า ที่จริงสองโฟโตไดโอดถูกรวมเป็นสัญญาณเดียวตอนเก็บภาพ จำนวนพิกเซลจึงเท่าเดิม ส่วนที่แบ่งเป็นสองมีไว้หาโฟกัส

เรื่องที่สอง คิดว่ากล้องทุกตัวที่มีระบบนี้ตรวจจับตาคนและสัตว์ได้เหมือนกัน การตรวจจับตา หัว ตัว และยานพาหนะมาจากระบบประมวลผลในรุ่นหลัง ๆ ลองเปิดคู่มือรุ่นที่เรามีดูว่ามีเมนู Subject to detect หรือไม่

เรื่องที่สาม คิดว่าเปิด AF แล้วจะชัดเสมอ คู่มือ EOS R50 V บอกว่าตอนถ่าย Canon Log หรือถ่าย 100 เฟรมต่อวินาทีขึ้นไป ในที่แสงน้อยหรือวัตถุไม่ค่อยมีรายละเอียด กล้องอาจหาโฟกัสยากขึ้น ถ่ายใกล้รูรับแสงกว้างสุดหรือใช้เลนส์ไวแสงช่วยได้ ใครเพิ่งเริ่มใช้ Log ลองอ่าน โปรไฟล์ Log คืออะไร ประกอบด้วย

เรื่องที่สี่ คิดว่าเปิด Movie Servo AF ไว้ไม่มีผลกับเรื่องอื่น คู่มือ R6 Mark II เตือนว่าแบตจะหมดเร็วขึ้นเพราะเลนส์ขยับตลอด และไมค์ในตัวกล้องอาจอัดเสียงเลนส์ติดไปด้วย ลองใช้ไมค์ภายนอกที่วางห่างจากกล้อง ดูวิธีเลือกได้ใน เลือกไมค์ให้ตรงงาน

วันนี้มาลองตั้งกล้องกันดู

เริ่มจากตั้ง Movie Servo AF เป็น Enable เลือก Subject to detect เป็น People และเปิด Eye detection แบบ Auto ปล่อย AF speed กับ tracking sensitivity ไว้ที่ 0 ก่อน

ตั้งกล้องบนขาตั้ง วางแก้วน้ำไว้หน้ากล้องใกล้ ๆ แล้วนั่งพูดอยู่ข้างหลัง ถ่ายสั้น ๆ สามเทค เทคแรกแตะจอสลับจุดชัดระหว่างแก้วกับหน้าเรา เทคที่สองลด AF speed ลงสามระดับแล้วทำแบบเดิม เทคที่สามให้ใครสักคนเดินผ่านหน้ากล้อง โดยตั้ง tracking sensitivity ไปทาง Locked on แล้วเปิดดูทั้งสามเทคบนจอใหญ่

ถ้าความเร็วไม่เปลี่ยน ลองเช็คว่าเลนส์รองรับการปรับความเร็วโฟกัสในวิดีโอหรือไม่ ถ้าโฟกัสยังกระโดดไปฉากหลังบ่อย ลองเปิดไฟให้หน้าสว่างขึ้น หรือเปลี่ยน AF area จาก Whole area AF เป็น Flexible Zone AF ดู

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

Dual Pixel CMOS AF คือการแบ่งทุกพิกเซลบนเซนเซอร์เป็นสองโฟโตไดโอด อ่านแยกกันเพื่อหาโฟกัส และรวมกันเพื่อเก็บภาพ กล้องจึงรู้ทั้งทิศทางและระยะโดยไม่ต้องวิ่งหา รุ่น II เพิ่มพื้นที่โฟกัสได้สูงสุดเกือบเต็มภาพ และใช้ deep learning ตรวจจับตา หน้า หัว และตัวของคนกับสัตว์ ซึ่งรุ่นหลังเพิ่มยานพาหนะเข้ามา ส่วน Dual Pixel Intelligent AF คือรุ่นถัดไปใน EOS R1 และ R5 Mark II ตอนถ่ายวิดีโอ ลองเริ่มที่ Movie Servo AF แล้วค่อยปรับ Movie Servo AF speed กับ tracking sensitivity ให้เข้ากับงาน

อ่านต่อ

ถ้ายังสับสนว่าโฟกัสครั้งเดียวกับโฟกัสต่อเนื่องต่างกันยังไง แวะอ่าน โหมดโฟกัส AF-S กับ AF-C ต่างกันยังไง ก่อน ถ้ากำลังเลือกเฟรมเรตก่อนถ่าย ดูต่อได้ใน เฟรมเรต 24, 30, 60fps ต่างกันยังไง และถ้าอยากเปิดดูเมนูโฟกัสวิดีโอแบบเต็ม ๆ เปิด คู่มือ Customizing AF Functions ของ EOS R6 Mark II จาก Canon ได้เลย

บทความนี้ CreatorSchoolThailand เขียนเอง ไม่ได้รับค่าตอบแทนจาก Canon