Focus shift ของ Nikon ถ่ายซ้อนโฟกัสให้ชัดทั้งชิ้นยังไง

ถ่ายแหวนวงเล็ก ๆ หรือดอกไม้ใกล้ ๆ ทีไร ชัดแค่ตรงกลาง ส่วนด้านหน้ากับด้านหลังเบลอหมด ลองบีบรูรับแสงให้แคบลงก็ยังชัดไม่ทั่ว แถมภาพดูนิ่มลงอีก เมนู Focus shift ของ Nikon ช่วยเรื่องนี้ได้

เมนูนี้มีในกล้อง Nikon หลายรุ่น มาไล่ดูกันว่ามันทำงานยังไง ตั้งจำนวนภาพกับระยะขยับโฟกัสเท่าไรดี รูรับแสงแค่ไหนเหมาะ และเอาภาพไปรวมกันด้วยโปรแกรมอะไร ข้อมูลทั้งหมดเช็คจากคู่มือออนไลน์และหน้าแนะนำของ Nikon

ทำไมของชิ้นเล็กถึงชัดไม่ทั้งชิ้น

ลองนึกถึงไฟฉายที่ส่องเป็นแผ่นบาง ๆ ตั้งฉากกับหน้ากล้อง อะไรที่อยู่ในแผ่นแสงนี้จะชัด อะไรที่อยู่หน้าหรือหลังแผ่นจะค่อย ๆ เบลอ ความหนาของแผ่นนี้คือสิ่งที่เรียกว่าระยะชัด

ยิ่งถ่ายใกล้ แผ่นนี้ยิ่งบาง คู่มือของ Nikon เขียนไว้ตรง ๆ ว่าระยะชัดจะลดลงเมื่อโฟกัสระยะใกล้ ของชิ้นเล็กที่ถ่ายจนเต็มเฟรมจึงชัดได้แค่แถบเดียว

ทางแก้ที่คนส่วนใหญ่นึกถึงคือบีบรูรับแสงให้แคบ แต่หน้าแนะนำของ Nikon USA อธิบายว่ารูรับแสงที่แคบมากจะเจออาการที่แสงเลี้ยวเบนตอนลอดรูเล็ก ๆ ที่เรียกว่า diffraction ทำให้รายละเอียดคมน้อยลง บีบอย่างเดียวจึงไม่ใช่คำตอบเสมอไป

Focus shift คืออะไร ทำงานยังไง

Focus shift คือเมนูที่สั่งให้กล้องถ่ายภาพต่อกันเป็นชุด โดยขยับจุดโฟกัสออกไปทีละนิดในแต่ละภาพ เหมือนเลื่อนแผ่นแสงไฟฉายจากด้านหน้าของวัตถุไปจนถึงด้านหลัง แต่ละภาพจะชัดคนละแถบ

พอได้ชุดภาพแล้ว ก็เอาไปรวมในโปรแกรมที่เลือกเฉพาะส่วนที่ชัดของแต่ละภาพมาต่อกัน วิธีรวมแบบนี้เรียกว่า focus stacking ได้ภาพเดียวที่ชัดตั้งแต่หน้าถึงหลัง

คู่มือบอกว่ากล้องจะเริ่มจากจุดโฟกัสที่เราตั้งไว้ตอนกดเริ่ม แล้วขยับไปทางระยะไกลทีละขั้น หยุดเมื่อครบจำนวนภาพ หรือเมื่อโฟกัสไปถึงระยะอนันต์ก่อน กล้องเลื่อนโฟกัสเองทั้งหมด เราไม่ต้องหมุนวงแหวนเลย

เมนูนี้มีในกล้อง Nikon หลายรุ่น เช่น Z 6 กับ Z 7 รุ่นแรก Z 9, Z6III, Z f, Z fc, Z 30, Z50II, Z5II และ DSLR อย่าง D850 อยู่ในเมนูถ่ายภาพนิ่ง แต่ชื่อตัวเลือกย่อยต่างกันเล็กน้อยตามรุ่น ลองเปิดคู่มือออนไลน์ของรุ่นเราประกอบ

ตั้งค่า Focus shift ทีละช่อง

จำนวนภาพ ตั้งได้สูงสุด 300 ภาพ คู่มือแนะนำให้ตั้งเผื่อไว้มากกว่าที่คิด เพราะถ้าโฟกัสไปถึงระยะอนันต์ กล้องจะหยุดเองอยู่แล้ว และภาพที่เกินค่อยคัดทิ้งตอนรวม

ระยะขยับโฟกัส หรือ focus step width คือขยับมากน้อยแค่ไหนต่อภาพ หน้าแนะนำของ Nikon USA ที่สาธิตกับ D850 บอกว่าสเกลมี 1 ถึง 10 เลขน้อยคือขยับละเอียด ต้องใช้ภาพมากขึ้น และกล้องคำนวณระยะจริงจากข้อมูลเลนส์ เช่น ทางยาวโฟกัสกับรูรับแสง คู่มือแนะนำค่า 5 หรือน้อยกว่า

ช่วงเวลาระหว่างภาพ Nikon USA บอกว่าตั้ง 0 ดีที่สุดในงานทั่วไป ถ้าใช้แฟลช ให้เว้นนานพอให้แฟลชชาร์จทัน ไม่งั้นแสงจะไม่พอ

ล็อกค่าแสงที่ภาพแรก ถ้าแสงไม่เปลี่ยนระหว่างถ่าย ให้ปิดไว้ ถ้าเป็นวิวที่แสงเปลี่ยนได้ ให้เปิด ภาพทั้งชุดจะสว่างเท่ากันมากขึ้น

ถ่ายแบบเงียบ ช่วยลดเสียงชัตเตอร์ และ โฟลเดอร์เริ่มต้น ลองเลือกสร้างโฟลเดอร์ใหม่ทุกชุด ภาพแต่ละชุดจะไม่ปนกันตอนเอาลงคอม

กล้องบางรุ่นอย่าง Z 6 กับ Z 7 รุ่นแรกมีตัวเลือก peaking stack image ที่สร้างภาพสรุปบริเวณที่ชัดของทั้งชุดไว้ดูหลังถ่าย คู่มือบอกว่าดูได้เฉพาะในกล้องตัวที่ถ่ายเท่านั้น

ระหว่างกล้องถ่ายชุดยาว ต้องรู้อะไรบ้าง

พอกดเริ่ม กล้องจะรอราว 3 วินาทีแล้วค่อยถ่าย และจอจะดับระหว่างถ่าย ไม่ต้องตกใจ คู่มือบอกว่าไฟสถานะการ์ดจะกะพริบให้เห็นว่ากล้องยังทำงานอยู่ และกล้องจะไม่ตัดเข้าโหมดพักหน้าจอระหว่างถ่ายชุดนี้

ชุดที่ยาวเป็นร้อยภาพกินแบตพอสมควร คู่มือแนะนำให้ใช้แบตที่ชาร์จเต็ม หรือต่ออะแดปเตอร์ไฟของรุ่นนั้น ถ้าแบตหมดกลางชุด ภาพที่เหลือจะขาดหายไป ต้องเริ่มใหม่ทั้งชุด

ระหว่างถ่าย อย่าเผลอไปปรับการตั้งค่าบนกล้อง เพราะคู่มือบอกว่าอาจทำให้การถ่ายจบลงกลางทาง ถ้าอยากหยุดเอง ให้แตะชัตเตอร์ครึ่งจังหวะหรือกดปุ่ม OK ระหว่างภาพ หรือเข้าเมนูไปปิด

รูรับแสงสำหรับ Focus shift ใช้เท่าไรดี

คู่มือกล้อง Z แนะนำให้ใช้รูรับแสงที่กว้างกว่า f/8 ถึง f/11 คือเลข f น้อยกว่านั้น เพราะรูที่แคบเกินจะทำให้รายละเอียดคมน้อยลง

หน้าแนะนำของ Nikon USA ให้ช่วงที่ใช้ได้จริงไว้ว่า หรี่ลงจากรูกว้างสุดราว 2 ถึง 3 สต็อป ประมาณ f/2.8 ถึง f/8 จะได้ความคมทั่วภาพถึงขอบ ตัวอย่างงานมาโครแมลงในหน้านั้นใช้ f/5.6

พูดง่าย ๆ คือไม่ต้องพยายามให้ภาพเดียวชัดเยอะ ให้แต่ละภาพคมที่สุด แล้วปล่อยให้จำนวนภาพเป็นตัวเพิ่มระยะชัดแทน

ของชิ้นเล็กกับวิวกว้าง ต้องตั้งต่างกัน

ของยิ่งเล็กและถ่ายยิ่งใกล้ ยิ่งต้องขยับละเอียดและใช้ภาพเยอะ Nikon USA บอกว่างานมาโครของชิ้นเล็กมักใช้มากกว่า 100 ภาพ ที่ f/5.6 กับระยะขยับ 2 หรือ 3 ส่วนวิวกว้างด้วยเลนส์มุมกว้าง อาจใช้แค่ไม่กี่ภาพ

ตัวอย่างในหน้าเดียวกันที่ถ่ายด้วย D850 ภาพดอกไม้ใช้ระยะขยับ 1 จำนวน 36 ภาพ ภาพวิวใช้ระยะขยับ 2 จำนวน 11 ภาพ และโมเดลจำลองรวม 100 ภาพที่ระยะขยับ 2

ถ้าถ่ายสินค้าหรือของเล็กบ่อย เลนส์มาโครจะช่วยให้เข้าใกล้ได้มาก อย่าง NIKKOR Z MC 105mm f/2.8 VR S ที่ Nikon เปิดตัวเมื่อ มิ.ย. 2021 ถ่ายได้ใหญ่เท่าขนาดจริง และโฟกัสใกล้สุด 0.29 เมตร ใครยังไม่แน่ใจว่าเลนส์มาโครต่างจากเลนส์ทั่วไปยังไง ลองอ่าน เลนส์มาโคร คืออะไร ถ่ายสินค้าและรายละเอียดเล็ก ๆ ยังไงให้คม

รวมภาพจาก Focus shift ด้วยโปรแกรมอะไร

กล้องถ่ายให้เป็นชุด แต่การรวมเป็นภาพเดียวต้องทำในคอม หน้าแนะนำของ Nikon USA ยกตัวอย่างโปรแกรมไว้หลายตัว ได้แก่ Adobe Photoshop, Helicon Focus และ Zerene Stacker

ขั้นก่อนรวมคือคัดภาพ เลือกตั้งแต่ภาพที่ชัดใกล้สุดไปจนถึงไกลสุด ตัดภาพที่เกินออก หน้านั้นใช้ ViewNX-i ของ Nikon ในการคัด ปัจจุบัน Nikon มี NX Studio ที่รวมความสามารถเปิดดูภาพของ ViewNX-i ไว้แล้ว ใช้เปิดดูและคัดชุดภาพได้เหมือนกัน แต่หน้าดาวน์โหลด NX Studio ไม่ได้บอกว่ารวมภาพซ้อนโฟกัสได้ และคู่มือ D850 ก็ให้ใช้โปรแกรม focus stacking ของผู้ผลิตรายอื่นในการรวม

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย

เรื่องแรก คิดว่ากล้องรวมภาพให้เสร็จในตัว ที่จริงกล้องถ่ายเป็นชุดภาพแยกกัน การรวมเป็นภาพเดียวต้องใช้โปรแกรมในคอม

เรื่องที่สอง คิดว่าระยะขยับยิ่งกว้างยิ่งประหยัดภาพ Nikon USA เตือนว่าถ้ากว้างเกิน ภาพที่รวมแล้วจะมีแถบชัดสลับเบลอ มักเห็นตอนซูมดู 400 ถึง 800% ภาพส่งลูกค้าหรือพิมพ์ใหญ่จึงควรขยับละเอียดไว้ก่อน

เรื่องที่สาม คิดว่าต้องบีบ f/16 ถึงจะชัดทั้งชิ้น สำหรับการถ่ายซ้อนโฟกัส รูรับแสงกลาง ๆ ให้ผลดีกว่า ระยะชัดได้จากจำนวนภาพ

เรื่องที่สี่ คิดว่าใช้กับของที่ขยับได้ กล้องถ่ายทีละภาพต่อเนื่อง ถ้าวัตถุหรือกล้องขยับ ภาพจะซ้อนไม่ตรงกัน คู่มือเองก็บอกให้ห้ามขยับกล้องหลังโฟกัส จึงเหมาะกับของที่อยู่นิ่ง

คืนนี้มาลองถ่ายของบนโต๊ะกัน

หยิบของชิ้นเล็กที่มีรายละเอียดหน้าหลังสักชิ้น เช่น นาฬิกาหรือขวดน้ำหอม วางบนโต๊ะใกล้หน้าต่าง ตั้งกล้องบนขาตั้งให้นิ่ง ชาร์จแบตให้เต็ม ตั้งโหมดโฟกัสเป็น AF และตั้งรูรับแสงราว f/5.6

ใช้ AF โฟกัสไปที่จุดใกล้กล้องที่สุดของวัตถุ หรือเลยมาข้างหน้านิดหนึ่ง แล้วห้ามแตะกล้องอีก เข้าเมนูถ่ายภาพนิ่ง เลือก Focus shift ตั้งจำนวน 50 ภาพ ระยะขยับ 3 ช่วงเวลา 0 และสร้างโฟลเดอร์ใหม่ คู่มือแนะนำให้ถ่ายทดสอบหนึ่งภาพก่อน แล้วค่อยกดเริ่ม กล้องจะเริ่มถ่ายหลังกดราว 3 วินาที

เอาชุดภาพลงคอม คัดภาพที่เกินออก แล้วลองรวมในโปรแกรมที่มีอยู่ ถ้ามีแถบเบลอ ลองลดระยะขยับลงเป็น 2 หรือ 1 แล้วเพิ่มจำนวนภาพ

ถ้าทำแล้วยังไม่ได้ผล เช่น เมนูกดไม่ได้หรือเป็นสีเทา ลองเช็คว่าเสียบการ์ดแล้ว ชัตเตอร์ไม่ได้ตั้งเป็น Bulb หรือ Time ไม่ได้อยู่ในโหมดวิดีโอ และปิดฟังก์ชันที่ใช้ร่วมกันไม่ได้ เช่น ตั้งเวลาถ่าย ถ่ายคร่อม HDR ถ่ายซ้อน หรือถ่ายเป็นช่วงเวลา ถ้าภาพรวมแล้วซ้อนไม่ตรง ให้เช็คว่าขาตั้งนิ่งและของไม่ได้ขยับระหว่างถ่าย

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

เมนูนี้ให้กล้องถ่ายเป็นชุดโดยเลื่อนจุดชัดจากใกล้ไปไกลทีละขั้น ได้สูงสุด 300 ภาพ ระยะขยับยิ่งน้อยยิ่งละเอียด และคู่มือแนะนำ 5 หรือน้อยกว่า รูรับแสงที่เหมาะอยู่ราว f/2.8 ถึง f/8 ไม่ต้องบีบแคบ ส่วนการรวมเป็นภาพเดียวทำในคอมด้วยโปรแกรม focus stacking

อ่านต่อ

ถ้ากำลังถ่ายสินค้าขายเองอยู่ ลองอ่าน ถ่ายภาพสินค้า ด้วยมือถือให้ดูขายได้ คู่มือฉบับร้านเล็ก และถ้าอยากเห็นตัวอย่างจากต้นทาง เปิด หน้า Focus Shift the Basics ของ Nikon USA ได้เลย

บทความนี้ CreatorSchoolThailand เขียนเอง ไม่ได้รับค่าตอบแทนจาก Nikon