เคยเห็นเลนส์ Dual Fisheye ที่ด้านหน้ามีตาสองข้างเหมือนกล้องส่องทางไกลไหม? ใส่กับกล้องแล้วกดถ่าย หน้าจอกลับโชว์ภาพวงกลมสองวงวางคู่กัน ดูแล้วไม่เหมือนวิดีโอที่จะเอาไปลงที่ไหนได้เลย หลายคนเลยสงสัยว่ามันกลายเป็นวิดีโอ VR ที่ใส่แว่นแล้วรู้สึกเหมือนยืนอยู่ในฉากได้ยังไง
มาไล่ดูกันทีละขั้น ว่าเลนส์ Dual Fisheye ของ Canon ทำงานยังไง ภาพสองวงกลมกลายเป็น VR 3D ผ่านโปรแกรมอะไร ฟรีแค่ไหน ใช้กับกล้องรุ่นไหนได้ และงานแบบไหนที่เหมาะ ข้อมูลทั้งหมดเช็คจากหน้าทางการของ Canon
Dual Fisheye คืออะไร ทำไมเลนส์ต้องมีสองตา
ลองปิดตาข้างหนึ่งแล้วเอื้อมมือไปหยิบแก้วน้ำดู จะกะระยะยากขึ้นทันที เพราะสมองใช้ภาพจากตาซ้ายกับตาขวาที่มองจากคนละตำแหน่งนิดหน่อย มาเทียบกันเพื่อรู้ว่าอะไรอยู่ใกล้ อะไรอยู่ไกล ความลึกที่เรารู้สึกได้มาจากภาพสองภาพนี้
เลนส์แบบนี้เลียนแบบตาสองข้างของเรา ในกระบอกเดียวมีชุดเลนส์สองชุดวางห่างกัน ตัวแรกของ Canon คือ RF5.2mm F2.8 L Dual Fisheye ที่เปิดตัวเมื่อ 6 ต.ค. 2021 สองตาห่างกัน 60mm ใกล้เคียงระยะห่างระหว่างตาของคน และแต่ละตามองกว้าง 190 องศา
คำว่า fisheye หรือฟิชอาย คือเลนส์มุมกว้างมากจนภาพออกมาเป็นวงกลม ขอบภาพโค้งเหมือนมองผ่านลูกแก้ว ส่วน Dual แปลว่ามีสองชุด รวมกันก็คือเลนส์ตาปลาสองตาในตัวเดียว
ภาพวงกลมสองวงบนเซนเซอร์ตัวเดียว
ความพิเศษของระบบนี้คือ ทั้งสองตาส่งภาพลงเซนเซอร์ตัวเดียวกันในกล้องตัวเดียว Canon USA อธิบายว่าเลนส์บันทึกภาพฟิชอายซ้ายและขวาลงบนเซนเซอร์ฟูลเฟรมตัวเดียว ไฟล์ที่ได้จึงเป็นวงกลมสองวงวางเคียงกันในเฟรมเดียว
ข้อดีที่ Canon Europe เขียนไว้คือ เลนส์หนึ่งตัว กล้องหนึ่งตัว ได้ไฟล์เดียว ไม่ต้องซิงค์กล้องหลายตัว และไม่ต้องเย็บภาพหลายมุมมาต่อกัน ซึ่งเป็นขั้นตอนที่กินเวลามากในการถ่าย VR ด้วยกล้องหลายตัว
แต่ไฟล์วงกลมสองวงนี้ยังเอาไปเปิดในแว่น VR ตรง ๆ ไม่ได้ ต้องผ่านการแปลงก่อน ขั้นนี้แหละที่โปรแกรมของ Canon เข้ามาทำงาน
จากวงกลมสองวงเป็นไฟล์ VR ด้วย EOS VR Utility
ลองนึกถึงลูกโลกกับแผนที่โลกที่แปะผนัง ลูกโลกกลม แต่แผนที่เป็นสี่เหลี่ยม คนทำแผนที่ต้องคลี่ผิวโลกออกมาวางบนกระดาษแบน ภาพวงกลมจากเลนส์ฟิชอายก็คล้ายกัน ต้องคลี่ออกเป็นสี่เหลี่ยมแบบที่แว่น VR เข้าใจ
รูปแบบที่ว่านี้เรียกว่า equirectangular คือการคลี่ภาพทรงกลมออกเป็นสี่เหลี่ยมแบบแผนที่โลก Canon USA บอกว่าซอฟต์แวร์ EOS VR จะแปลงภาพฟิชอายคู่ให้เป็นแบบนี้ แล้ววางภาพตาซ้ายกับตาขวาไว้ข้างกันในไฟล์เดียว ที่เรียกว่า side-by-side ซึ่งเป็นรูปแบบที่แว่นส่วนใหญ่ต้องการ
ตัวเลขที่ควรรู้คือความละเอียดต่อหนึ่งตา ถ้าถ่ายมาที่ 8K DCI ส่งออกได้สูงสุด 8192×4096 แปลว่าแต่ละตาได้ภาพ 4096×4096 ถ้าถ่ายมาที่ 4K UHD จะส่งออกได้ 4096×2048 แต่ละตาเหลือ 2048×2048 เพราะแว่นแบ่งภาพให้ตาละครึ่ง ไฟล์ต้นทางยิ่งละเอียด ภาพที่แต่ละตาเห็นก็ยิ่งคม
CREATOR SCHOOL THAILAND · CANON
จากวงกลมสองวง ถึงไฟล์ที่แว่น VR เปิดได้
เส้นทางไฟล์ของเลนส์ Dual Fisheye ตามคำอธิบายของ Canon USA
ถ่าย
เลนส์สองตาห่างกัน 60mm ส่งภาพวงกลมซ้ายและขวาลงเซนเซอร์ตัวเดียว ได้ไฟล์เดียว ไม่ต้องซิงค์กล้องหลายตัว
แปลงไฟล์
EOS VR Utility หรือปลั๊กอินใน Premiere Pro คลี่ภาพวงกลมเป็นสี่เหลี่ยมแบบแผนที่โลก ที่เรียกว่า equirectangular แล้ววางตาซ้ายขวาไว้คู่กัน
ดู
เปิดในแว่น VR แต่ละตาเห็นภาพของตัวเอง จึงรู้สึกถึงความลึก จอแบนอย่างมือถือหรือจอคอมเห็นได้แค่ภาพแบน
ถ่ายมาที่ 8K DCI
4096 พิกเซล
ต่อหนึ่งตา จากไฟล์ส่งออกสูงสุด 8192×4096
ถ่ายมาที่ 4K UHD
2048 พิกเซล
ต่อหนึ่งตา จากไฟล์ส่งออก 4096×2048
ข้อมูลจากหน้า About the EOS VR System ของ Canon USA ปลั๊กอิน Premiere Pro ไม่รองรับวิดีโอ RAW และ RAW Light
ตอนส่งออก หน้าของ Canon USA ระบุปลายทางให้เลือก ทั้ง 180° VR, 360° VR, 3D Theater และ 3D Spatial โดย 3D Spatial ทำได้เฉพาะบน Mac
โปรแกรมของ Dual Fisheye ฟรีแค่ไหน ต้องจ่ายตอนไหน
ทางเลือกมีสองทาง ทางแรกคือ EOS VR Utility เป็นโปรแกรมแยก ใช้แปลงไฟล์ ดูตัวอย่าง ตัดหัวท้าย ใส่ LUT แล้วส่งออก ทางที่สองคือ EOS VR Plug-in สำหรับ Adobe Premiere Pro ที่แปลงไฟล์ให้ตั้งแต่ตอนนำเข้า แล้วตัดต่อ เกรดสี และส่งออกในโปรแกรมตัดต่อได้เลย
เงื่อนไขเงินของทั้งสองตัวเหมือนกัน Canon USA เขียนว่าดาวน์โหลดฟรี แปลงภาพนิ่งฟรี และคลิปที่สั้นกว่าสองนาทีก็ฟรี แต่ถ้าคลิปยาวสองนาทีขึ้นไป ต้องสมัครสมาชิกแบบเสียเงิน หน้าโปรแกรมของ Canon Australia ก็เขียนตรงกันว่าคลิปเกินสองนาทีต้องจ่าย และมีช่วงทดลองใช้ฟรีให้ลองก่อน
ฝั่งปลั๊กอินมีข้อควรรู้เพิ่ม หน้าเดียวกันระบุว่าต้องใช้การเร่งความเร็วด้วยการ์ดจอ บน Windows ใช้ NVIDIA บน Mac ใช้ Metal และปลั๊กอินไม่รองรับไฟล์วิดีโอ RAW กับ RAW Light ถ้าถ่ายเป็น RAW ต้องผ่าน EOS VR Utility
กล้องรุ่นไหนใช้ RF5.2mm Dual Fisheye ได้
เลนส์ตัวนี้ใส่กล้อง RF ตัวไหนก็ได้หรือเปล่า? ไม่ใช่ หน้าคำถามที่พบบ่อยของ Canon USA ระบุ EOS R5 ที่เฟิร์มแวร์ 1.5.0 ขึ้นไป EOS R5 C และ EOS R6 Mark II ที่เฟิร์มแวร์ 1.2.0 ขึ้นไป ส่วนบทความของ Canon Europe ที่อัปเดตปลายปี 2025 ระบุเพิ่ม EOS R5 Mark II, EOS C80 และ EOS C400 และหน้าโปรแกรมของ Canon Australia ยังใส่ EOS R6 Mark III กับ EOS C50 ไว้ด้วย รายชื่อแต่ละประเทศอัปเดตไม่พร้อมกัน ก่อนเช่าหรือซื้อลองเปิดหน้าทางการของ Canon เช็คอีกครั้ง
เรื่องไฟล์ Canon USA แนะนำให้ R5 และ R5 C ถ่าย 8K DCI 29.97p แบบ ALL-I พร้อม Canon Log เพื่อคุณภาพสูงสุด ส่วน R6 Mark II ถ่ายได้ที่ 4K UHD 60p หรือ 30p ถ้าย้อนไปดูตัวเลขความละเอียดต่อตาด้านบน จะเห็นว่ากล้องที่ถ่าย 8K ได้เปรียบชัดในงาน VR
อีกเรื่องที่ต้องรู้ก่อนออกกอง เลนส์ RF5.2mm โฟกัสได้ด้วยมือเท่านั้น หมุนวงแหวนบนกระบอก โดย Canon แนะนำให้ตั้งโฟกัสตาซ้ายก่อน และโหมด HDR PQ จะถูกปิดเมื่อใช้เลนส์ตัวนี้
เลนส์ Dual อีกสองตัวสำหรับกล้อง APS-C
หลังจากตัวแรก Canon ออกเลนส์ Dual สำหรับกล้องเซนเซอร์ APS-C เพิ่มอีกสองตัว ใครยังไม่แน่ใจเรื่องขนาดเซนเซอร์ คิดง่าย ๆ ว่า APS-C คือเซนเซอร์ที่เล็กกว่าฟูลเฟรมลงมาหน่อย
ตัวแรกคือ RF-S3.9mm F3.5 STM Dual Fisheye สองตาห่างกัน 60mm เท่าตัวใหญ่ มุมรับภาพ 144 องศา และส่งออกเป็นภาพ 140 องศา มีโฟกัสอัตโนมัติ หนัก 290 กรัม Canon Europe บอกว่ามุมที่แคบลงช่วยให้ซ่อนขาตั้ง กิมบอล และทีมงานให้พ้นเฟรมได้ง่ายกว่าเลนส์ 180 องศา
ตัวที่สองคือ RF-S7.8mm F4 STM Dual ตัวนี้ไม่ใช่ฟิชอาย มุมภาพ 60 องศา สองตาห่างกันแค่ 11.8mm หนัก 130 กรัม Canon ประกาศพัฒนาเมื่อ 11 มิ.ย. 2024 สำหรับถ่าย spatial video หรือวิดีโอสามมิติไปดูบน Apple Vision Pro และให้ความเป็น 3D ชัดที่สุดเมื่อวัตถุอยู่ห่าง 0.2 ถึง 0.5 เมตร พอดูในแว่นจะเห็นภาพเหมือนทีวี 3D จอใหญ่ ไม่ได้ล้อมรอบตัวแบบ VR
ทั้งสองตัวนี้ Canon USA ระบุว่าใช้กับ EOS R7 และ EOS R50 V หน้าโปรแกรมของ Canon Australia ใส่ EOS R50 เพิ่มมาอีกรุ่น ส่วน Canon Europe ให้เช็คคู่มือของกล้องอีกครั้ง เพราะฉะนั้นก่อนเช่าลองเปิดหน้าทางการเช็ครุ่นของเราดูก่อน
CREATOR SCHOOL THAILAND · CANON
เลนส์ Dual สามตัวของ Canon ต่างกันตรงไหน
มุมภาพ ระยะห่างสองตา และกล้องที่ Canon ระบุ
RF5.2mm F2.8 L Dual Fisheye
ฟูลเฟรม · โฟกัสมือ
190 องศา
สองตาห่าง 60mm งาน VR 180 องศาระดับมืออาชีพ
EOS R5 (เฟิร์มแวร์ 1.5.0+), R5 C, R6 Mark II (1.2.0+), R5 Mark II, C80, C400
RF-S3.9mm F3.5 STM Dual Fisheye
APS-C · โฟกัสอัตโนมัติ
144 องศา
สองตาห่าง 60mm ส่งออกเป็นภาพ 140 องศา ซ่อนทีมงานพ้นเฟรมง่ายกว่า
EOS R7, EOS R50 V
RF-S7.8mm F4 STM Dual
APS-C · ไม่ใช่ฟิชอาย
60 องศา
สองตาห่าง 11.8mm spatial video งานใกล้ 0.2 ถึง 0.5 เมตร
EOS R7, EOS R50 V
ข้อมูลจาก Canon USA (About the EOS VR System) และ Canon Europe (Comparing Canon’s stereoscopic and VR lenses) รายชื่อ R5 Mark II, C80, C400 มาจาก Canon Europe หน้า Canon Australia ใส่ R6 Mark III, C50 และ R50 เพิ่ม เช็คหน้าทางการล่าสุดก่อนใช้
งานแบบไหนเหมาะกับเลนส์ Dual Fisheye
ตัวอย่างที่ Canon Europe ยกไว้ช่วยให้เห็นภาพ RF5.2mm ถูกใช้ถ่ายเรื่องของปรมาจารย์มวยไทยในแบบ VR 180 องศา และงานที่แสงน้อยหรือจัดแสงจัด เช่น การซ้อมบัลเลต์ ตัว RF-S3.9mm เหมาะกับงาน VR ทั่วไปและงานที่ต้องเคลื่อนตัวเร็ว ส่วน RF-S7.8mm เหมาะกับงานใกล้ เช่น สอนทำอาหาร การเล่าเรื่อง และงานอีเวนต์
สิ่งที่ต้องเผื่อไว้คือเวลาตั้งกล้อง ผู้กำกับภาพในบทความเดียวกันบอกว่าต้องใช้เวลาจัดช็อตกับเลนส์ตัวนี้มากขึ้นหน่อย เพราะมุมที่กว้างเกือบครึ่งวงกลม ทำให้ของที่ไม่อยากให้ติดเข้าเฟรมได้ง่าย
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเรื่อง Dual Fisheye
เรื่องแรก คิดว่าเปิดดูบนมือถือก็เห็นเป็น 3D Canon USA เขียนไว้ว่าจอแบน ทั้งจอคอม แท็บเล็ต มือถือ และโปรเจกเตอร์ แสดงได้แค่ภาพแบน ถ้าอยากเห็นความลึกจริงต้องดูผ่านแว่น
เรื่องที่สอง คิดว่าโปรแกรมฟรีทั้งหมด ฟรีจริงเฉพาะภาพนิ่งกับคลิปที่สั้นกว่าสองนาที คลิปยาวกว่านั้นต้องสมัครสมาชิก
เรื่องที่สาม คิดว่าเลนส์ Dual ทุกตัวให้ภาพแบบเดียวกัน ที่จริงมุมต่างกันมาก ตั้งแต่ 190 องศา 144 องศา ไปจนถึง 60 องศา และตัว 7.8mm ทำมาเพื่อ spatial video ไม่ใช่ VR ล้อมตัว
เรื่องที่สี่ คิดว่าใส่กล้องเมาท์ RF ตัวไหนก็ใช้ได้ แต่ละเลนส์มีรายชื่อกล้องที่รองรับ บางรุ่นต้องอัปเฟิร์มแวร์ก่อนด้วย
คืนนี้มาลองเช็คก่อนเช่าหรือซื้อกัน
เริ่มจากเปิดเมนูกล้องของเรา ดูชื่อรุ่นและเวอร์ชันเฟิร์มแวร์ แล้วเทียบกับรายชื่อในหัวข้อด้านบน ถ้าเป็น R5 หรือ R6 Mark II ที่เฟิร์มแวร์ยังต่ำกว่าที่ระบุ ลองอัปเดตจากเว็บของ Canon ก่อน
ต่อมา ลองดาวน์โหลด EOS VR Utility มาเปิดดูหน้าตาโปรแกรม ถ้าวางแผนจะเช่าเลนส์มาลอง ให้วางช็อตทดสอบให้สั้นกว่าสองนาที จะได้ลองแปลงไฟล์ด้วยเวอร์ชันฟรีจนจบกระบวนการ
สุดท้าย ลองยืนตรงจุดที่จะตั้งกล้องแล้วมองรอบตัวครึ่งวงกลม ดูว่าทีมงาน ขาไฟ และกระเป๋าจะไปหลบตรงไหน เพราะเลนส์ 190 องศาเห็นแทบทุกอย่างที่อยู่ด้านหน้า
ถ้าทำแล้วโปรแกรมยังแปลงไฟล์ไม่ได้ ลองเช็คว่าเป็นไฟล์ RAW ที่เปิดผ่านปลั๊กอินหรือเปล่า ถ้าใช่ให้เปลี่ยนไปใช้ EOS VR Utility แล้วเปิดหน้าคำถามที่พบบ่อยของ Canon ดูรุ่นกล้องกับเฟิร์มแวร์อีกครั้ง
สิ่งที่อยากให้จำกลับไป
เลนส์ Dual Fisheye ของ Canon คือเลนส์สองตาที่บันทึกภาพวงกลมซ้ายขวาลงเซนเซอร์ตัวเดียว ภาพนั้นต้องผ่าน EOS VR Utility หรือปลั๊กอิน Premiere Pro เพื่อคลี่เป็นไฟล์ VR แบบตาซ้ายขวาวางคู่กัน ภาพนิ่งและคลิปสั้นกว่าสองนาทีแปลงฟรี คลิปยาวกว่านั้นต้องสมัครสมาชิก เลนส์แต่ละตัวใช้กับกล้องคนละกลุ่ม และความลึกจริงจะเห็นได้เมื่อดูผ่านแว่นเท่านั้น
อ่านต่อ
ถ้าอยากเข้าใจว่าระยะเลนส์กับมุมภาพเกี่ยวกันยังไง ลองอ่าน ทางยาวโฟกัส 24, 35, 50, 85mm ต่างกันยังไง และเรื่องเลือก 30p หรือ 60p ตอนถ่าย อ่านต่อได้ใน เฟรมเรต 24, 30, 60fps ต่างกันยังไง ถ้าอยากอ่านรายละเอียดจากต้นทาง เปิด หน้า About the EOS VR System ของ Canon USA ได้เลย
บทความนี้ CreatorSchoolThailand เขียนเอง ไม่ได้รับค่าตอบแทนจาก Canon
