ภาพไม่คม เกิดจากอะไร ไล่เช็ค 6 สาเหตุก่อนโทษเลนส์

ถ่ายมาทั้งวัน ดูบนจอหลังกล้องก็สวยดี พอเปิดบนคอมแล้วซูมเข้าไป หน้าคนกลับนุ่มไปหมด หลายคนสรุปทันทีว่าเลนส์ไม่ดี ทั้งที่ ภาพไม่คม ส่วนใหญ่มาจากเรื่องที่แก้เองได้โดยไม่ต้องเสียเงิน

บทความนี้จะพาไล่เช็ค 6 สาเหตุที่พบบ่อย คือ มือสั่น ตัวแบบขยับ โฟกัสพลาดจุด ระยะชัดตื้นเกิน เลนส์สกปรกหรือเป็นฝ้า และ ISO สูงจนรายละเอียดหาย พร้อมวิธีอ่านจากภาพว่าเป็นสาเหตุไหน จะได้แก้ถูกจุด

ภาพไม่คม ต้องดูก่อนว่าเบลอทั้งภาพหรือเบลอเฉพาะจุด

ลองนึกถึงหมอที่ถามอาการก่อนจ่ายยา ภาพเบลอก็มีอาการให้อ่านเหมือนกัน คำถามแรกที่ควรถามคือ ในภาพนี้มีอะไรคมอยู่บ้างไหม

ถ้าไม่มีอะไรคมเลยสักจุด ทั้งคน ทั้งฉากหลัง ทั้งตัวหนังสือบนป้าย ให้สงสัยสิ่งที่เกิดกับทั้งภาพก่อน คือกล้องขยับระหว่างถ่าย หน้าเลนส์มีคราบหรือฝ้า หรือภาพผ่านการลบ noise หนักจนเนียน

ถ้ามีบางจุดคม แต่ไม่ใช่จุดที่เราต้องการ ให้สงสัยสิ่งที่เกิดเฉพาะจุด คือตัวแบบขยับ โฟกัสไปตกที่อื่น หรือระยะชัดแคบเกินจนครอบคลุมไม่หมด

ก่อนจะแก้อะไร ลองเปิดภาพที่เบลอขึ้นมาหนึ่งภาพ แล้วซูมหาจุดที่คมที่สุดในภาพดูก่อน

มือสั่น ภาพเบลอทั้งภาพไปทางเดียวกัน

มือสั่นคือกล้องขยับในช่วงที่ชัตเตอร์เปิดรับแสง ทุกอย่างในภาพจึงเลื่อนไปพร้อมกัน หน้าช่วยเหลือของ Sony บอกว่าการขยับระหว่างรับแสงทำให้ทั้งภาพเหลื่อมหรือมีเงาซ้อน และยิ่งสปีดชัตเตอร์ช้า หรือซูมเข้าไปไกล การขยับนิดเดียวก็เห็นชัดขึ้น

สังเกตจากขอบของทุกอย่างในภาพ ถ้าเห็นเงาซ้อนลากไปทิศเดียวกันทั้งคนและฉากหลัง ส่วนใหญ่คือมือสั่น มักเกิดในที่แสงน้อยหรือตอนซูมสุดเลนส์

ทางแก้ที่ Sony แนะนำคือเปิดระบบกันสั่น และถ้าใช้สปีดช้าหรือเลนส์ยาว ให้ตั้งกล้องบนขาตั้งหรือวางบนพื้นที่มั่นคง ส่วน Canon แนะนำให้ถือกล้องให้มั่น ถ้าในที่มืดมีไอคอนเตือนกล้องสั่น ให้เพิ่ม ISO ส่วนสปีดเท่าไหร่ถึงพอ มีบทความแยกลิงก์ไว้ท้ายบทความ

ถ้าภาพเบลอไปทางเดียวกันทั้งภาพ ลองเพิ่มสปีดชัตเตอร์ให้เร็วขึ้น หรือหาที่พิงก่อนกดดู

ตัวแบบขยับ ฉากหลังคม แต่คนเบลอ

อาการนี้ต่างจากมือสั่นตรงที่ฉากหลังยังคม มีแต่สิ่งที่เคลื่อนไหวเท่านั้นที่เบลอ เช่น มือที่กำลังโบก เด็กที่วิ่ง หรือหัวที่หันพอดีตอนกด กล้องนิ่งดีแล้ว แต่สปีดชัตเตอร์ช้ากว่าความเร็วของสิ่งที่เราถ่าย

หน้าของ Sony เขียนไว้ตรง ๆ ว่า ถ้าตัวแบบเบลอ สปีดชัตเตอร์ที่เลือกอาจช้าเกินไป และแนะนำให้เพิ่มสปีดเพื่อหยุดการเคลื่อนไหว

ข้อที่ต้องรู้คือ เพิ่มสปีดแล้วภาพจะมืดลง ต้องชดเชยด้วยการเปิดรูรับแสงกว้างขึ้นหรือเพิ่ม ISO ตามหลักสามเหลี่ยมการรับแสง

ถ้าฉากหลังคมแต่คนเบลอ ลองเปลี่ยนเป็นโหมด S แล้วดันสปีดให้เร็วขึ้นทีละขั้น จนการเคลื่อนไหวหยุดนิ่ง

โฟกัสพลาดจุด มีจุดคม แต่ไม่ใช่จุดที่ต้องการ

บางภาพดูเหมือน ภาพไม่คม ทั้งที่จริงมีจุดที่คมกริบอยู่ แค่ไปตกที่ใบไม้ด้านหลัง หรือป้ายที่อยู่ข้างหน้าแทนหน้าคน แบบนี้กล้องไม่ได้พัง แต่โฟกัสไปจับสิ่งอื่น

หน้าช่วยเหลือของ Canon บอกว่ากล้องอาจไม่ได้โฟกัสตรงที่เราตั้งใจ และหาโฟกัสยากกับตัวแบบสีเรียบที่คอนทราสต์ต่ำ ทางแก้ที่แนะนำคือหาจุดที่มีคอนทราสต์สูงให้กล้องจับ แล้วล็อกโฟกัสไว้ ส่วน Sony เสริมว่าในที่แสงน้อย กล้องก็หาโฟกัสยากขึ้นเหมือนกัน

ลองเปลี่ยนพื้นที่โฟกัสจากให้กล้องเลือกเอง มาเป็นจุดเดียวที่เราวางเองบนตาหรือหน้าคน แล้วถ่ายเทียบกันดู

ระยะชัดตื้นเกิน ตาคม แต่จมูกกับหูเบลอ

ระยะชัด คือช่วงความลึกในภาพที่ยังดูคม ลองนึกถึงแผ่นกระจกบาง ๆ ที่ตั้งขวางหน้ากล้อง อะไรที่อยู่ในแผ่นนั้นจะคม อะไรที่อยู่หน้าหรือหลังแผ่นจะเบลอ ยิ่งแผ่นบาง ยิ่งมีส่วนที่หลุดออกไปเยอะ

Imaging Resource เว็บรีวิวกล้อง อธิบายว่ามีสามอย่างที่ทำให้ระยะชัดตื้นลง คือเปิดรูรับแสงกว้าง ใช้เลนส์ทางยาวโฟกัสยาว และเข้าใกล้ตัวแบบ ถ้าทำทั้งสามอย่างพร้อมกัน ระยะชัดอาจบางจนตาข้างหนึ่งคม อีกข้างเบลอ

อาการคือมีจุดคมใกล้ ๆ จุดที่ต้องการ แต่บางเกินไป เช่น ถ่ายคนสองคนที่ยืนไม่เท่ากัน คนหน้าคม คนหลังนุ่ม

แต่หรี่จนสุดก็ไม่ได้คมขึ้นเสมอไป เรื่องนี้มีบทความแยกไว้แล้ว

ถ้าถ่ายคนหลายคนหรือถ่ายใกล้ ลองหรี่รูรับแสงลงอีกนิด หรือถอยออกมาอีกหน่อยดู

เลนส์สกปรกหรือเป็นฝ้า ภาพไม่คม แบบมัวทั้งภาพ

คราบนิ้วมือหรือฝุ่นบนหน้าเลนส์ทำให้ภาพดูจืดและนุ่มลงทั้งภาพ เพราะคราบพวกนี้ทำให้แสงกระจายก่อนเข้าเลนส์ คอนทราสต์จึงลดลง และคราบมันจากนิ้วมือยังทำให้แสงฟุ้ง ยิ่งถ่ายย้อนแสงยิ่งเห็นชัด

ต่างจากมือสั่นตรงที่ไม่มีเงาซ้อน แต่เหมือนมีหมอกบาง ๆ คลุม สีจืด ดวงไฟฟุ้ง กล้องมือถือที่เลนส์โดนนิ้วบ่อยเจอบ่อยเป็นพิเศษ

อีกกรณีคือไอน้ำเกาะ คู่มือกล้องแอคชันแคม Sony รุ่น FDR-X3000 บอกว่าการย้ายกล้องจากรถหรือห้องแอร์ออกไปที่ร้อนข้างนอก หรือใช้ในที่ร้อนชื้น ทำให้เกิดไอน้ำเกาะได้ทั้งในและนอกตัวกล้อง สำหรับรุ่นนั้น ถ้าเกิดแล้วให้ปิดกล้องรอราว 1 ชั่วโมง กล้องรุ่นอื่นให้เช็คเวลาในคู่มือของรุ่นตัวเอง ถ้ารู้ล่วงหน้า ให้ใส่กล้องในถุงพลาสติกปิดสนิทก่อนย้ายที่ แล้วเอาออกเมื่ออากาศในถุงอุ่นเท่าข้างนอก

หน้าวิธีทำความสะอาดกล้องของ Sony แนะนำให้ใช้ลูกยางเป่าฝุ่นออกจากหน้าเลนส์ก่อน และไม่เป่าด้วยปาก ถ้ายังมีรอยนิ้วมือ ค่อยใช้ผ้าสำหรับเช็ดเลนส์ที่สะอาด เช็ดเบา ๆ วนจากกลางออกนอก อย่าใช้ชายเสื้อหรือกระดาษทิชชู

ก่อนออกไปถ่าย ลองยกเลนส์ส่องกับแสงดูสักครู่ ถ้าเห็นรอยนิ้วมือ เช็ดก่อนค่อยถ่าย

ISO สูงจนรายละเอียดหาย ภาพไม่คม แบบเนียนเหมือนภาพวาด

ISO คือค่าที่กล้องขยายสัญญาณภาพ เพื่อให้ถ่ายในที่มืดได้ ยิ่งตั้งสูง ภาพยิ่งมีเม็ดสีเล็ก ๆ ที่เรียกว่า noise กล้องจึงมีระบบลบ noise มาช่วย อย่าง Canon EOS R3 ก็ให้เลือกความแรงได้หลายระดับ

ปัญหาคือการลบ noise แรง ๆ จะลบรายละเอียดเล็ก ๆ ไปด้วย บทความของ Canon Europe อธิบายว่า การลบ noise ยิ่งแรงภาพยิ่งนุ่มลง และอาจเสียรายละเอียดไปด้วย ของเล็ก ๆ อย่างเส้นผมจึงหายไปง่าย

อาการคือไม่มีเงาซ้อน แต่ผิวหน้าเนียนเหมือนพลาสติก เส้นผมกลายเป็นก้อน มักเกิดกับภาพในที่มืดที่กล้องดัน ISO ขึ้นไปเอง

ลองเปิดดูข้อมูลภาพที่เนียนผิดปกติ ถ้า ISO สูงกว่าที่ใช้ประจำ ลองหาแสงเพิ่ม หรือถ่ายเป็น RAW แล้วค่อยลบ noise เองทีหลัง

ความเข้าใจผิดเรื่อง ภาพไม่คม ที่พบบ่อย

เรื่องแรก ดูจากจอหลังกล้องแล้วคม แปลว่าคม จอเล็กทำให้ภาพเบลอนิดหน่อยยังดูคม ต้องขยายดูถึงจะรู้ Canon เองก็แนะนำให้ใช้ฟังก์ชันเช็คโฟกัส

เรื่องที่สอง ภาพเบลอแปลว่าเลนส์ไม่ดี ถ้าในภาพมีจุดที่คมอยู่สักจุด ส่วนใหญ่แปลว่าเลนส์ยังให้ความคมได้ สิ่งที่พลาดมักเป็นวิธีถ่าย ไม่ใช่อุปกรณ์

เรื่องที่สาม เปิดกันสั่นแล้วจะไม่เบลออีก กันสั่นช่วยเรื่องกล้องขยับ แต่ไม่ช่วยตอนตัวแบบขยับ ถ้าคนในภาพเคลื่อนไหว ยังต้องใช้สปีดที่เร็วพออยู่ดี

คืนนี้มาลองไล่เช็ค ภาพไม่คม จากภาพของเราเอง

เลือกภาพที่เบลอมาสักห้าภาพ เปิดบนคอมแล้วซูมดูทีละภาพ แล้วถามตัวเองตามลำดับนี้

ข้อแรก มีจุดไหนคมไหม ถ้าไม่มีเลย ดูต่อว่ามีเงาซ้อนไปทางเดียวกันหรือเปล่า ถ้ามีคือมือสั่น ถ้าไม่มีเงาซ้อนแต่ทั้งภาพมัวและจืด ไปเช็คหน้าเลนส์ ถ้าเนียนเหมือนภาพวาด เปิดดูค่า ISO

ข้อสอง ถ้ามีจุดคม จุดนั้นอยู่ตรงไหน ถ้าฉากหลังคมแต่คนเป็นเส้นลาก คือตัวแบบขยับ ถ้ามีจุดคมนิ่ง ๆ อยู่หน้าหรือหลังคน คือโฟกัสพลาด ถ้าคมใกล้จุดที่ต้องการแต่บางมาก คือระยะชัดตื้นเกิน

จดไว้ว่าภาพไหนเป็นสาเหตุอะไร สาเหตุที่วนกลับมาบ่อยคือเรื่องที่ควรแก้ก่อน

ถ้าทำแล้วยังไม่ได้ผล ลองตั้งกล้องบนขาตั้ง ถ่ายวัตถุนิ่งที่มีตัวหนังสือในที่แสงดี ถ้าภาพนั้นยังไม่คมทั้งที่โฟกัสตรงตัวหนังสือ ค่อยเอากล้องกับเลนส์ไปให้ศูนย์บริการตรวจ

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

สาเหตุที่เจอบ่อยมีหกอย่าง และส่วนใหญ่ไม่เกี่ยวกับเลนส์ เริ่มจากถามว่าเบลอทั้งภาพหรือเฉพาะจุด เบลอทั้งภาพมักมาจากมือสั่น เลนส์สกปรก หรือ ISO สูง เบลอเฉพาะจุดมักมาจากตัวแบบขยับ โฟกัสพลาด หรือระยะชัดตื้นเกิน อ่านอาการให้ถูกก่อน แล้วค่อยแก้ทีละอย่าง

แล้วภาพเบลอภาพล่าสุดในเครื่องของเราล่ะ มีจุดไหนคมอยู่บ้างไหม?

อ่านต่อ

อยากรู้ว่าสปีดชัตเตอร์เท่าไหร่ถึงพอกันมือสั่น อ่านต่อที่ กฎหนึ่งส่วนทางยาวโฟกัส ยังใช้ได้ไหม ในยุคไฟล์ละเอียดสูงและกันสั่น ถ้าสงสัยว่าทำไมหรี่รูรับแสงสุดแล้วภาพกลับนุ่ม ดูที่ f22 คมที่สุดจริงไหม และถ้าภาพในที่มืดมีเม็ดเยอะ อ่านต่อที่ ISO สูง แล้วภาพแตกจริงไหม noise มาจากไหน ใครอยากอ่านคำแนะนำจากผู้ผลิตกล้องเพิ่ม ลองเปิด หน้าแก้ปัญหาภาพเบลอของ Sony