เวลาเลื่อนดูรีวิวกล้อง บางทีจะเจอกล้อง FUJIFILM GFX ตัวใหญ่ที่คนเรียกว่ามีเดียมฟอร์แมต ภาพตัวอย่างดูนุ่ม ดูมีมิติ แต่พอถามว่าต่างจากกล้องฟูลเฟรมตรงไหน หลายคนก็ตอบได้แค่ว่าเซนเซอร์ใหญ่กว่า
บทความนี้จะพาไล่ดูทีละเรื่องว่า FUJIFILM GFX คืออะไร เซนเซอร์ใหญ่กว่าแค่ไหน เมาท์กับเลนส์ทำงานยังไง ทำไมคนใช้ต้องคูณเลข 0.79 และงานแบบไหนที่ได้ประโยชน์จริง ข้อมูลทั้งหมดเช็คจากหน้าทางการของ FUJIFILM
FUJIFILM GFX คืออะไร
FUJIFILM GFX คือระบบกล้องของฟูจิอีกสายหนึ่ง แยกจากกล้องตระกูล X ที่หลายคนคุ้นกัน กล้อง X ใช้เซนเซอร์ APS-C ส่วนกล้อง GFX ใช้เซนเซอร์ที่ใหญ่กว่าฟูลเฟรม และใช้เมาท์เลนส์ของตัวเองชื่อ G Mount
ตอนที่เขียนบทความนี้ หน้ารวมกล้องบนเว็บทางการของฟูจิแสดงกล้องในระบบอยู่ 4 รุ่น คือ GFX100 II, GFX100S II, GFX100RF ที่เป็นกล้องเลนส์ติดตัว และ GFX ETERNA 55 ที่ทำมาสำหรับงานถ่ายภาพยนตร์ รายชื่อรุ่นเปลี่ยนได้ตามเวลา ถ้าจะซื้อจริงลองเช็คหน้าเว็บทางการอีกรอบ
เรื่องชื่อเรียกก็ควรรู้ไว้ คนไทยมักเรียกกล้องกลุ่มนี้ว่ามีเดียมฟอร์แมต แต่ FUJIFILM เองเรียกเซนเซอร์นี้ว่า large format ในเอกสารทางการ สองคำนี้พูดถึงกล้องกลุ่มเดียวกัน ไม่ต้องงง
เซนเซอร์ FUJIFILM GFX ใหญ่กว่าฟูลเฟรมแค่ไหน
ลองนึกถึงกระดาษสองแผ่นวางซ้อนกัน แผ่นเล็กคือเซนเซอร์ฟูลเฟรม กว้าง 36mm สูง 24mm ส่วนแผ่นใหญ่คือเซนเซอร์ GFX กว้าง 43.8mm สูง 32.9mm แผ่นใหญ่ยื่นออกมาทุกด้าน โดยเฉพาะด้านสูงที่ยื่นมากกว่าชัดเจน
ฟูจิบอกว่าพื้นที่เซนเซอร์ GFX ใหญ่เป็นราว 1.7 เท่าของฟูลเฟรม ถ้าลองคูณเองจะได้ราว 1,441 ตารางมิลลิเมตร เทียบกับ 864 ตารางมิลลิเมตรของฟูลเฟรม พูดง่าย ๆ คือมีพื้นที่รับแสงเพิ่มขึ้นมาอีกราวสองในสาม
อีกเรื่องที่เห็นได้จากตัวเลขคือรูปทรง เซนเซอร์ฟูลเฟรมกับ APS-C เป็นสัดส่วน 3:2 ส่วนเซนเซอร์ GFX เป็น 4:3 ภาพจึงออกมาเกือบเป็นสี่เหลี่ยม บทความของฟูจิบอกว่าสัดส่วนนี้ทำให้คนถ่ายจัดองค์ประกอบต่างไปจากเดิม และใช้คำว่า GFX ทำให้เราทำงานต่างไป
CREATOR SCHOOL THAILAND · FUJIFILM
เซนเซอร์ GFX ใหญ่กว่าฟูลเฟรมแค่ไหน
วางซ้อนกันตามสัดส่วนจริง จัดกึ่งกลางเดียวกัน
1.7 เท่า
พื้นที่เทียบฟูลเฟรม
ราว 1,441 ตร.มม. เทียบกับ 864 ตร.มม. ของฟูลเฟรม
4:3
สัดส่วนภาพ
เกือบสี่เหลี่ยม ต่างจากฟูลเฟรมและ APS-C ที่เป็น 3:2
55mm
เส้นทแยงราว ๆ
ใช้เทียบมุมภาพกับเลนส์ฟูลเฟรมในไดอะแกรมถัดไป
ที่มา Learning Centre ของ FUJIFILM (ขนาดเซนเซอร์ 1.7 เท่า 14 สต็อป) และหน้า GFX100S II (เส้นทแยงราว 55mm) ตัวเลขพื้นที่ ตร.มม. คำนวณจากขนาดเซนเซอร์
เซนเซอร์ใหญ่ขึ้น ภาพเปลี่ยนตรงไหนบ้าง
เรื่องแรกคือการไล่น้ำหนักสี ฟูจิอธิบายว่าเซนเซอร์ GFX เก็บการเปลี่ยนจากเฉดหนึ่งไปอีกเฉดหนึ่งได้นุ่มกว่า ไฟล์บันทึกได้ทั้ง 14-bit และ 16-bit ซึ่งโหมด 16-bit เก็บได้ 65,536 ระดับต่อสี แปลว่าท้องฟ้าหรือผิวคนที่ไล่สีช้า ๆ จะมีขั้นให้ไล่มากขึ้น โอกาสเห็นสีเป็นแถบตอนแต่งภาพก็น้อยลง
เรื่องที่สองคือช่วงแสง FUJIFILM บอกว่าที่ ISO ต่ำสุด เซนเซอร์เก็บได้สูงสุด 14 สต็อป สำหรับเรา ตัวเลขนี้คือพื้นที่ที่เหลือให้ดึงเงาหรือกดไฮไลต์ตอนแต่งภาพ
เรื่องที่สามคือระยะชัด รูรับแสงเท่ากัน เซนเซอร์ที่ใหญ่กว่าจะได้ระยะชัดตื้นกว่า แต่ FUJIFILM ก็เขียนไว้ว่าภาพพอร์ตเทรตจากกล้องเซนเซอร์ใหญ่หลายภาพถ่ายที่ F8 แล้วยังแยกคนออกจากฉากหลังได้ดี เปิดรูรับแสงกว้างสุดจึงไม่ใช่ทางเดียว
เรื่องที่สี่คือสัญญาณรบกวน เซนเซอร์ใหญ่รับแสงได้มากกว่า ภาพจึงมีเม็ดสีรบกวนน้อยกว่าเมื่อพิกเซลเท่ากัน
ถ้าจะจำแค่อย่างเดียว ลองจำว่าเซนเซอร์ใหญ่ช่วยเรื่องการไล่สี ช่วงแสง และระยะชัด ไม่ได้ช่วยเฉพาะความละเอียด
G Mount กับเลนส์ GF ของ FUJIFILM GFX
เซนเซอร์ใหญ่ขึ้น เมาท์กับเลนส์ก็ต้องใหญ่ตาม กล้อง GFX จึงใช้เมาท์ชื่อ G Mount และเลนส์ตระกูล GF แยกจากเลนส์ XF ของกล้อง X
ฟูจิเล่าในบทความเบื้องหลังเทคโนโลยี GFX ว่า G Mount มีระยะ flange back 26.7mm คือระยะจากหน้าเมาท์ถึงเซนเซอร์ และยังออกแบบให้เลนส์ยื่นท้ายลึกเข้าไปในตัวกล้องได้อีก 10mm เพราะคนออกแบบเลนส์อยากได้ระยะท้ายเลนส์ถึงเซนเซอร์ที่สั้นที่สุด เพื่อทำเลนส์รูรับแสง F2.8 หรือ F2 บนกล้องเซนเซอร์ใหญ่ได้
บทความเดียวกันยังบอกว่าที่ F2 ระยะชัดหน้าและหลังผิวเซนเซอร์มีแค่ราว 10 ไมครอน ลองนึกว่าบางกว่าเส้นผมหลายเท่า ชิ้นส่วนเมาท์จึงต้องแข็งแรงและแม่นยำมาก เพราะเลนส์ขยับนิดเดียว ภาพก็เบลอได้
ฝั่งเลนส์ หน้ารวมระบบ GFX ของฟูจิแบ่งเลนส์ G Mount เป็นเลนส์ฟิกซ์ เลนส์ซูม เลนส์ tilt-shift สองตัว และเทเลคอนเวอร์เตอร์ ครอบคลุมตั้งแต่มุมกว้างไปจนถึงเทเล
ทำไมเลนส์ GF ต้องคูณ 0.79
ใครเคยใช้กล้อง APS-C จะคุ้นกับการคูณ 1.5 เพื่อเทียบมุมภาพแบบฟูลเฟรม กล้อง GFX ก็ใช้หลักเดียวกัน แต่กลับด้าน เพราะเซนเซอร์ใหญ่กว่าฟูลเฟรม ตัวคูณจึงน้อยกว่า 1
ตัวอย่างที่ชัดที่สุดดูได้จากหน้าสเปกของฟูจิเอง เลนส์ GF63mmF2.8 R WR เขียนไว้ว่าเทียบเท่า 50mm ในฟอร์แมต 35mm เอา 50 หาร 63 จะได้ราว 0.79 ตัวเลขนี้ตรงกับการเทียบเส้นทแยงของเซนเซอร์ทั้งสอง ซึ่งหน้า GFX100S II บอกว่าเซนเซอร์ GFX ยาวทแยงราว 55mm
ใช้งานจริงก็ง่าย เห็นตัวเลขบนเลนส์ GF ให้คูณ 0.79 แล้วจะรู้ว่ามุมภาพเหมือนเลนส์ฟูลเฟรมระยะไหน อีกตัวอย่างจากหน้าสเปกของ FUJIFILM คือ GFX100RF ที่เลนส์ติดตัว 35mm เทียบเท่า 28mm ในฟอร์แมต 35mm ซึ่งเป็นมุมกว้างที่คนถ่ายสตรีทและท่องเที่ยวคุ้นเคย
CREATOR SCHOOL THAILAND · FUJIFILM
สองตัวเลขที่คนใช้ GFX ควรคิดเป็น
มุมภาพ คูณ 0.79
ตัวเลขบนเลนส์ GF × 0.79 = มุมแบบฟูลเฟรม
GF63mm ≈ 50mm
FUJIFILM ระบุไว้ในหน้าสเปกเลนส์ GF63mmF2.8 R WR
GFX100RF 35mm ≈ 28mm
FUJIFILM ระบุไว้ในหน้าสเปกกล้อง GFX100RF
ขนาดพิมพ์ หาร 300
พิกเซล ÷ 300 dpi × 2.54 = เซนติเมตร
11,648 × 8,736 พิกเซล
ไฟล์ขนาด L สัดส่วน 4:3 ของ GFX100S II
ราว 99 × 74 ซม.
พิมพ์ที่ 300 dpi ได้โดยไม่ต้องขยายไฟล์
ที่มา หน้าสเปก GF63mmF2.8 R WR, GFX100RF และ GFX100S II ของ FUJIFILM ตัวคูณ 0.79 มาจาก 50 ÷ 63 ขนาดพิมพ์เป็นการคำนวณ
งานแบบไหนได้ประโยชน์จาก FUJIFILM GFX
ตอนเปิดตัวเลนส์ tilt-shift ของระบบ FUJIFILM เขียนว่าเลนส์คู่นี้ทำมาสำหรับมืออาชีพที่ทำงานสถาปัตยกรรม ภูมิทัศน์ และงานคอมเมอร์เชียล ซึ่งรวมถึงภาพสินค้าและงานโฆษณา งานกลุ่มนี้มักมีเวลาจัดแสง วางขาตั้ง และต้องการรายละเอียดทุกมุมภาพ
ฝั่ง GFX100S II หน้าทางการพูดถึงช่างภาพภูมิทัศน์ พอร์ตเทรต และท่องเที่ยว และบอกว่าตั้งใจให้คนที่เพิ่งใช้กล้องเซนเซอร์ใหญ่ครั้งแรกใช้งานได้ไม่ยาก กล้องตัวนี้มีระบบกันสั่นในตัวสูงสุด 8 สต็อป และโหมด Pixel Shift Multi-Shot ที่รวมหลายภาพเป็นไฟล์ 400 ล้านพิกเซลได้
อีกงานที่เห็นผลชัดคืองานพิมพ์ใหญ่ ไฟล์จาก GFX100S II มีขนาด 11,648 x 8,736 พิกเซล ถ้าพิมพ์ที่ 300 dpi ซึ่งเป็นค่าที่โรงพิมพ์ใช้กันบ่อย จะได้ภาพราว 99 x 74 เซนติเมตรโดยไม่ต้องขยายไฟล์ แฟชั่นกับแคตตาล็อกที่ต้องครอปภาพไปใช้หลายขนาดก็ได้ประโยชน์จากพื้นที่ไฟล์ตรงนี้
ส่วนงานที่ต้องพกเบา ถ่ายเร็ว เดินทั้งวัน ลองชั่งน้ำหนักให้ดี ตัวกล้องและเลนส์ใหญ่กว่าระบบ APS-C ชัดเจน และไฟล์ใหญ่ก็กินพื้นที่การ์ดกับฮาร์ดดิสก์มากกว่า
ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยเรื่อง FUJIFILM GFX
เรื่องแรก คิดว่าคำว่ามีเดียมฟอร์แมตบอกขนาดเซนเซอร์ได้แน่นอน คำนี้มีมาตั้งแต่ยุคฟิล์มและใช้เรียกหลายขนาด ตัวเลขที่ใช้ได้จริงสำหรับ GFX คือ 43.8×32.9mm หรือราว 1.7 เท่าของฟูลเฟรม ตามที่ฟูจิเขียนไว้
เรื่องที่สอง คิดว่าเลนส์ฟูจิทุกตัวใส่กับ GFX ได้ เลนส์ XF ของกล้อง X เป็นคนละเมาท์ เลนส์ที่ใส่ GFX ได้ตรง ๆ คือเลนส์ GF ที่ใช้ G Mount
เรื่องที่สาม คิดว่าเซนเซอร์ใหญ่แปลว่าต้องเปิดรูรับแสงกว้างสุดตลอด ระยะชัดที่ตื้นอยู่แล้วทำให้หลายงานถ่ายที่ F5.6 ถึง F8 ได้สบาย และได้ระยะชัดพอทั้งใบหน้า
เรื่องที่สี่ คิดว่าซื้อกล้องเซนเซอร์ใหญ่แล้วภาพจะดีเอง แสง การจัดองค์ประกอบ และการแต่งภาพยังเป็นของเราเหมือนเดิม เซนเซอร์ให้วัตถุดิบที่ละเอียดขึ้น แต่ไม่ได้คิดภาพแทนเรา
คืนนี้มาลองเช็คกัน
เริ่มจากเปิดภาพที่เราเคยถ่ายแล้วชอบมาสักสิบภาพ ดูว่าส่วนใหญ่เป็นงานแบบไหน ถ้าเป็นงานจัดแสง ภาพสินค้า วิวที่มีเวลาตั้งขาตั้ง หรืองานที่ต้องพิมพ์ใหญ่ ระบบเซนเซอร์ใหญ่มีโอกาสช่วยได้มาก
ต่อมาลองครอปภาพจากกล้องที่ใช้อยู่ให้เป็นสัดส่วน 4:3 ดู กล้องหลายรุ่นตั้งสัดส่วนภาพได้ในเมนู ถ่ายสักวันแล้วดูว่าชอบการจัดองค์ประกอบแบบเกือบสี่เหลี่ยมไหม
ถ้าเล็งเลนส์ GF ตัวไหนไว้ ลองเอาทางยาวโฟกัสคูณ 0.79 แล้วตั้งเลนส์ซูมที่มีอยู่ไว้ระยะนั้นบนกล้องฟูลเฟรม หรือหารด้วย 1.5 อีกทีถ้าใช้กล้อง APS-C จะได้เห็นมุมภาพก่อนตัดสินใจ
ถ้าทำแล้วยังไม่แน่ใจ ลองเปิดหน้าสเปกของรุ่นที่สนใจบนเว็บทางการ ดูขนาดไฟล์ น้ำหนัก และเลนส์ที่รองรับ แล้วเทียบกับงานจริงของเราอีกครั้ง
สิ่งที่อยากให้จำกลับไป
FUJIFILM GFX คือระบบกล้องเซนเซอร์ 43.8×32.9mm ใหญ่กว่าฟูลเฟรมราว 1.7 เท่า ใช้ G Mount กับเลนส์ GF และเทียบมุมภาพด้วยการคูณราว 0.79 เซนเซอร์ใหญ่ให้การไล่สีที่นุ่ม ช่วงแสงกว้าง และไฟล์ที่พิมพ์ใหญ่ได้ งานที่ได้ประโยชน์ชัดคืองานที่มีเวลาจัดแสงและต้องการรายละเอียด ส่วนจะเหมาะกับเราไหม ขึ้นกับงานที่เราถ่ายอยู่จริง
อ่านต่อ
ถ้าอยากรู้ว่าเซนเซอร์แต่ละขนาดส่งผลกับงานยังไง ลองอ่าน ขนาดเซนเซอร์ Full Frame, APS-C, M43 ต่างกันยังไงในงานจริง ถ้ายังไม่แน่ใจเรื่องมุมภาพของแต่ละระยะ ลองอ่าน ทางยาวโฟกัส 24, 35, 50, 85mm ต่างกันยังไง และถ้าอยากอ่านจากต้นทาง เปิด บทความเซนเซอร์ GFX ใน Learning Centre ของ FUJIFILM ได้เลย
บทความนี้ CreatorSchoolThailand เขียนเอง ไม่ได้รับค่าตอบแทนจาก FUJIFILM
