ติดป้ายสปอนเซอร์ ยังไงให้ถูกกติกาแพลตฟอร์ม และคนดูยังเชื่อ

แบรนด์ส่งเซรั่มมาให้หนึ่งกล่อง พร้อมค่าจ้างทำคลิปรีวิว เราถ่ายเสร็จ ตัดเสร็จ แล้วมานั่งลังเลตอนอัปโหลด ว่าต้องบอกคนดูไหม บอกแล้วยอดจะตกหรือเปล่า หรือแค่ใส่แฮชแท็กท้ายแคปชันก็พอ คำถามว่า ติดป้ายสปอนเซอร์ ยังไงให้ถูก เป็นเรื่องที่ครีเอเตอร์แทบทุกคนเจอตอนเริ่มรับงานแบรนด์

บทความนี้รวมเครื่องมือเปิดเผยทางการของ YouTube, Instagram, Facebook และ TikTok ว่าปุ่มอยู่ตรงไหน คนดูจะเห็นป้ายแบบไหน แล้วต่อด้วยวิธีพูดในคลิปและเขียนแคปชันให้ชัด โดยที่คนดูยังเชื่อเราเหมือนเดิม

ติดป้ายสปอนเซอร์ คืออะไร ทำไมแพลตฟอร์มถึงบังคับ

ลองนึกถึงร้านอาหารที่เพื่อนสนิทแนะนำ กับป้ายโฆษณาร้านเดียวกันริมทางด่วน เราฟังสองอย่างนี้ด้วยน้ำหนักไม่เท่ากัน เพราะรู้ว่าป้ายริมทางมีเงินจ้างอยู่เบื้องหลัง พอรู้แบบนี้ เราก็ชั่งน้ำหนักเองได้ว่าจะเชื่อแค่ไหน

การเปิดเผยว่าคลิปไหนมีสปอนเซอร์ ก็คือการบอกให้คนดูรู้ข้อมูลข้อนี้ก่อนตัดสินใจเชื่อ

ทุกแพลตฟอร์มหลักเขียนเรื่องนี้ไว้เป็นกติกา หน้าช่วยเหลือของ YouTube บอกว่าถ้าคลิปมีเนื้อหาจากแบรนด์ สปอนเซอร์ การแนะนำสินค้า หรือความสัมพันธ์ทางการค้าแบบอื่น ต้องแจ้ง YouTube ผ่านตัวเลือกการโปรโมตแบบเสียค่าใช้จ่าย ฝั่ง TikTok บอกว่าโพสต์ที่โปรโมตแบรนด์ สินค้า หรือบริการ ต้องเปิดการตั้งค่าเปิดเผยเนื้อหา และถ้าไม่เปิดเผยให้ถูก โพสต์อาจถูกลบหรือถูกจำกัด ส่วน Instagram ระบุว่านโยบาย branded content กำหนดให้ใช้ป้าย Paid partnership แท็กแบรนด์

ก่อนไปต่อ ลองนับดูว่าเดือนที่ผ่านมา เราลงคลิปที่มีแบรนด์เกี่ยวข้องไปกี่ชิ้น และมีกี่ชิ้นที่ติดป้ายในระบบไว้แล้ว

YouTube ติ๊กช่องการโปรโมตแบบเสียค่าใช้จ่าย

บน YouTube เราไม่ต้องเขียนป้ายเอง ให้ไปที่ YouTube Studio บนคอมพิวเตอร์ ถ้าเป็นคลิปที่อัปไปแล้ว เลือกเมนูเนื้อหาด้านซ้าย คลิกคลิปที่ต้องการ กดตัวเลือกเพิ่มเติม แล้วติ๊กช่องที่บอกว่าวิดีโอมีการโปรโมตแบบเสียค่าใช้จ่าย เช่น โฆษณาแฝง การสนับสนุนจากสปอนเซอร์ หรือการแนะนำผลิตภัณฑ์ จากนั้นกดบันทึก ถ้าเป็นคลิปใหม่ ตัวเลือกเดียวกันอยู่ในส่วนแสดงเพิ่มเติมตอนอัปโหลด

พอติ๊กแล้ว YouTube จะขึ้นข้อความเปิดเผยให้คนดูเห็นเองตอนต้นคลิป แปลว่าคนที่กดเข้ามาดูตั้งแต่ต้นจะรู้ทันที ว่าคลิปนี้มีแบรนด์เกี่ยวข้อง

ชื่อเมนูอาจเปลี่ยนไปตามเวอร์ชันของ YouTube Studio ถ้าหาไม่เจอ ลองค้นคำว่า paid promotion ในหน้าช่วยเหลือของ YouTube ดู

คลิปรีวิวเก่าที่ยังมีคนดูอยู่ ลองเข้าไปเช็คทีละคลิปว่าติ๊กช่องนี้ไว้หรือยัง แก้ย้อนหลังได้

Instagram และ Facebook ใช้ป้าย Paid partnership

ฝั่ง Instagram เครื่องมือนี้เรียกว่า branded content หน้าช่วยเหลือของ Instagram บอกว่านโยบายกำหนดให้ใช้ป้าย Paid partnership แท็กแบรนด์ทุกครั้งที่โพสต์งานแบรนด์ ตอนโพสต์ เราเพิ่มป้ายนี้แล้วแท็กบัญชีของแบรนด์ที่จ้างเรา คนดูจะเห็นป้ายบนโพสต์โดยไม่ต้องรอเปิดอ่านแคปชัน

ชื่อป้ายในบทความนี้ใช้ภาษาอังกฤษตามหน้าช่วยเหลือ ถ้าตั้งแอปเป็นภาษาไทย ชื่อเมนูและป้ายที่เห็นอาจต่างไปจากนี้

Facebook อยู่ในเครือ Meta เดียวกัน หน้าเครื่องมือครีเอเตอร์ของ Facebook ก็แนะนำให้ใช้ป้าย Paid Partnership กับโพสต์งานแบรนด์เหมือนกัน แต่หน้าตาเมนูอาจต่างกันไปตามประเภทบัญชีและรูปแบบโพสต์ ก่อนรับงานแรก ลองเปิดหน้าช่วยเหลือของ Meta เช็คขั้นตอนของบัญชีเราเองอีกรอบ

ถ้าแบรนด์ขอโพสต์ร่วมกันแบบ Collab ด้วย ลองถามให้ชัดว่ายังต้องเพิ่มป้าย Paid partnership ไหม เพราะสองอย่างนี้คนละเครื่องมือกัน

TikTok เปิดการตั้งค่าเปิดเผยเนื้อหา

TikTok เรียกเครื่องมือนี้ในแอปว่า Disclose commercial content ตอนโพสต์ ให้กดหัวข้อ Content disclosure and ads แล้วเปิดสวิตช์ จะมีให้เลือกสองแบบ ชื่อเหล่านี้เป็นภาษาอังกฤษตามหน้าช่วยเหลือ ในแอปภาษาไทยอาจใช้คำต่างไป

แบบแรกคือ Your brand ใช้ตอนโปรโมตธุรกิจของเราเอง โพสต์จะขึ้นป้าย Promotional content แบบที่สองคือ Branded content ใช้ตอนโปรโมตแบรนด์ สินค้า หรือบริการของคนอื่น โพสต์จะขึ้นป้าย Paid partnership

จุดที่ต้องระวังคือ หน้าช่วยเหลือของ TikTok บอกว่าโพสต์ไปแล้วจะเปลี่ยนป้ายไม่ได้ ถ้าเลือกผิด ต้องลบโพสต์แล้วลงใหม่ ก่อนกดโพสต์งานแบรนด์ทุกครั้ง จึงควรเช็คให้ชัวร์ว่าเลือกแบบไหน

งานแบรนด์คนอื่นเลือก Branded content งานขายของตัวเองเลือก Your brand จดสองบรรทัดนี้แปะไว้ข้างจอก็ได้

ติดป้ายสปอนเซอร์ ในระบบอย่างเดียวยังไม่พอ พูดในคลิปด้วย

ป้ายของแพลตฟอร์มมีประโยชน์ แต่คนดูบางคนก็มองข้าม คู่มือของ FTC หน่วยงานคุ้มครองผู้บริโภคของสหรัฐฯ แนะนำว่าอย่าคิดว่าเครื่องมือของแพลตฟอร์มอย่างเดียวพอ ให้เปิดเผยในตัวคลิปเอง ไม่ใช่แค่ในคำอธิบายใต้คลิป และบอกว่าการพูดพร้อมขึ้นข้อความบนจอ คนดูจะสังเกตเห็นมากกว่า

แม้ FTC จะดูแลเฉพาะในสหรัฐฯ แต่หลักนี้เอามาใช้กับคนดูไทยได้ตรง ๆ เพราะเป้าหมายเหมือนกัน คือให้คนดูรู้ก่อนตัดสินใจเชื่อ

คำที่ใช้ไม่ต้องหรู FTC บอกว่าคำง่าย ๆ อย่าง ad หรือ sponsored ใช้ได้ หรือพูดขอบคุณแบรนด์ที่ส่งของมาให้ตรง ๆ ก็พอ ถ้าคนดูสังเกตเห็นได้ง่าย ภาษาไทยลองพูดตั้งแต่ช่วงต้นคลิปประมาณว่า คลิปนี้แบรนด์จ้างมาทำ และส่งของมาให้ลอง ส่วนความเห็นในคลิปเป็นของเราเองทั้งหมด

ลองเขียนประโยคเปิดเผยของเราเองไว้หนึ่งประโยค แล้วใช้ซ้ำทุกงาน คนดูจะคุ้นและไม่รู้สึกว่าเราซ่อนอะไร

แคปชันกับแฮชแท็ก วางตรงไหนให้คนเห็น

หลายคนใส่ #ad ไว้ท้ายแคปชัน ปนกับแฮชแท็กอีกสิบกว่าตัว แบบนี้คนดูแทบไม่เห็น FTC บอกว่าการเปิดเผยควรอยู่คู่กับข้อความรีวิว วางให้มองข้ามได้ยาก และไม่ควรผสมไปในกองแฮชแท็กหรือลิงก์

ทางที่ง่ายที่สุดคือเขียนไว้บรรทัดแรกของแคปชัน เพราะแคปชันยาว ๆ มักถูกย่อให้เห็นแค่ช่วงต้นจนกว่าคนดูจะกดอ่านต่อ

เปิดแคปชันงานแบรนด์ล่าสุดของเราดู ถ้าคำว่าสปอนเซอร์ไปอยู่ท้ายสุด ลองย้ายขึ้นมาไว้บรรทัดแรก

ของฟรีก็นับ แม้แบรนด์ไม่ได้จ่ายเงิน

หลายคนคิดว่าต้องได้เงินถึงจะนับเป็นสปอนเซอร์ แต่คู่มือของ FTC นับการให้สินค้าหรือบริการฟรี หรือลดราคาให้ เป็นความเกี่ยวข้องที่ต้องเปิดเผยด้วย และถ้าแบรนด์เคยส่งของให้เรา แล้วเราพูดถึงสินค้าตัวอื่นของแบรนด์เดียวกัน ก็ควรบอกด้วย แม้แบรนด์ไม่ได้ขอให้พูดถึงตัวนั้น

ฝั่งแพลตฟอร์มก็คิดคล้ายกัน YouTube ใช้คำว่าความสัมพันธ์ทางการค้าแบบอื่น ซึ่งกว้างกว่าการรับเงินอย่างเดียว ส่วน TikTok มีตัวเลือก Your brand ไว้สำหรับคนที่ขายของของตัวเอง แปลว่าแม้ไม่มีแบรนด์ภายนอก ถ้าเป็นโพสต์ขายของ ก็ยังต้องเปิดเผย

ลองจดไว้ในโน้ตว่าแบรนด์ไหนเคยส่งของหรือจ้างเราบ้าง เวลาพูดถึงแบรนด์นั้นอีก จะได้ไม่ลืมบอก

ความเข้าใจผิดเรื่อง ติดป้ายสปอนเซอร์ ที่พบบ่อย

เรื่องแรก ติดป้ายแล้วยอดจะตก อย่างน้อยฝั่ง TikTok เขียนไว้ชัดว่าการเปิดการตั้งค่าเปิดเผยเนื้อหา ไม่กระทบการกระจายโพสต์ในฟีด ส่วนแพลตฟอร์มอื่นไม่ได้บอกตัวเลขเรื่องนี้ไว้ในหน้าที่เราอ่าน

เรื่องที่สอง รีวิวด้วยใจจริงอยู่แล้วไม่ต้องบอก FTC แนะนำให้เปิดเผยแม้จะคิดว่าความเห็นของเราไม่ลำเอียง และถ้าได้ค่าจ้างพูดถึงสินค้าที่เราว่าแย่ ก็พูดว่าดีมากไม่ได้

เรื่องที่สาม ติ๊กป้ายแล้วถือว่าถูกกฎหมายครบ หน้าช่วยเหลือของ YouTube บอกว่าครีเอเตอร์และแบรนด์ยังต้องรับผิดชอบทำตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องเอง ป้ายของแพลตฟอร์มคือกติกาของแพลตฟอร์ม ไม่ใช่คำรับรองทางกฎหมาย ถ้ารับงานสินค้าที่มีข้อกำหนดเรื่องโฆษณาเฉพาะ ลองถามแบรนด์ว่าข้อความในคลิปผ่านการตรวจแล้วหรือยัง และถ้ายังไม่แน่ใจ เช็คกับหน่วยงานรัฐที่ดูแลสินค้านั้นโดยตรง หรือปรึกษานักกฎหมาย เพราะเนื้อหาส่วนนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมาย

คืนนี้มาลอง ติดป้ายสปอนเซอร์ ย้อนหลังกัน

เริ่มจากเปิด YouTube Studio ไล่ดูคลิปที่มีแบรนด์เกี่ยวข้อง ทั้งงานจ้างและของที่ได้มาฟรี คลิปไหนยังไม่ได้ติ๊กช่องการโปรโมตแบบเสียค่าใช้จ่าย ติ๊กแล้วกดบันทึกเลย

ต่อด้วย Instagram กับ Facebook ดูโพสต์งานแบรนด์ล่าสุดว่ามีป้าย Paid partnership ไหม และเช็คแคปชันว่าคำว่าสปอนเซอร์อยู่บรรทัดแรกหรือเปล่า

สุดท้ายเขียนประโยคเปิดเผยของเราเองไว้หนึ่งประโยค เก็บไว้ในโน้ตมือถือ งานแบรนด์ชิ้นต่อไปจะได้พูดตั้งแต่ช่วงต้นคลิปได้ทันที

ถ้าทำแล้วหาเมนูไม่เจอ หรือป้ายไม่ขึ้น ลองเปิดหน้าช่วยเหลือของแพลตฟอร์มนั้นแล้วค้นคำว่า paid promotion, branded content หรือ content disclosure ชื่อเมนูมักเปลี่ยนตามเวอร์ชันแอป

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

ติดป้ายสปอนเซอร์ ที่ดีมีสามชั้น ชั้นแรกคือป้ายในระบบของแพลตฟอร์ม YouTube ติ๊กช่องการโปรโมตแบบเสียค่าใช้จ่าย Instagram ใช้ป้าย Paid partnership และ TikTok เปิดการตั้งค่าเปิดเผยเนื้อหา ชั้นที่สองคือพูดในคลิปตั้งแต่ช่วงต้น ชั้นที่สามคือเขียนไว้บรรทัดแรกของแคปชัน ของฟรีก็นับ และป้ายของแพลตฟอร์มไม่ได้แทนการทำตามกฎหมาย

การรับงานแบรนด์เป็นเรื่องปกติของครีเอเตอร์ สิ่งที่คนดูอยากได้คือรู้ไว้ตั้งแต่ต้น แล้วคลิปรีวิวชิ้นล่าสุดของเรา บอกคนดูไว้ชัดพอหรือยัง?

อ่านต่อ

ถ้ากำลังวางโครงคลิปรีวิวให้น่าดู อ่านต่อที่ ทำคอนเทนต์รีวิวให้น่าสนใจและเล่าเรื่องสินค้า ส่วนใครอยากเข้าใจมุมของแบรนด์ว่าเลือกครีเอเตอร์ยังไง ดูต่อที่ Micro Influencer หรือคนดัง แบรนด์เล็กควรเลือกแบบไหน และถ้าอยากอ่านหลักการเปิดเผยฉบับเต็มจากหน่วยงานรัฐ ลองเปิด Disclosures 101 for Social Media Influencers ของ FTC