เปิดถ่ายทอดสดฟุตบอลหรือเทนนิสรายการใหญ่ แล้วกล้องแพนผ่านขอบสนามเมื่อไหร่ เราจะเห็นแถวช่างภาพนั่งเรียงกัน กับกระบอกเลนส์ยาวเหยียดสีขาวนวลชี้ไปทางเดียวกัน ภาพนี้ชินตาจนหลายคนจำได้ทันทีว่าเลนส์ขาวแบบนี้คือของ Canon แต่พอถามว่าทำไมต้องขาว คำตอบในวงสนทนาก็แตกเป็นหลายสาย บางคนบอกว่ากันร้อน บางคนบอกว่าแค่อยากให้กล้องทีวีจับภาพแบรนด์ได้ บางคนบอกว่าข้างในมีแก้วพิเศษ
ที่น่าสนใจคือทุกคำตอบมีส่วนถูก บทความนี้จะพาไล่ดูตั้งแต่เหตุผลที่ Canon อธิบายเอง ประวัติว่าเลนส์ขาวเริ่มมาจากไหน ทำไมเลนส์มุมกว้างกับ L ตัวเล็กยังเป็นสีดำ ค่ายอื่นทำแบบนี้บ้างไหม ไปจนถึงเลนส์ RF ยุคใหม่ที่สีขาวไม่ได้เป็นแค่สีทาธรรมดาอีกต่อไป
ขาวเพราะความร้อน และเริ่มมาตั้งแต่ปี 1976
เหตุผลหลักที่ Canon ให้ไว้ตรงไปตรงมามาก ชิ้นแก้วในเลนส์ขยายตัวเมื่อร้อน ในเลนส์ขนาดเล็กการขยายตัวนี้แทบไม่เป็นปัญหา แต่ในเลนส์ตัวใหญ่ มันอาจดันให้ระยะต่าง ๆ ภายในเข้าใกล้ขอบเขตที่ออกแบบไว้ พื้นผิวสีขาวสะท้อนแสงแดดออกไป ตัวเลนส์จึงเย็นกว่า
เรื่องนี้ไม่ได้เริ่มที่กล้องถ่ายภาพด้วยซ้ำ Canon เล่าว่าใช้สีขาวกับเลนส์กล้องทีวีมาตั้งแต่ปี 1960 โดยหนึ่งในนั้นคือเลนส์ซูเปอร์เทเล TV2000mm f/11 สำหรับกล้องออกอากาศ ส่วนฝั่งกล้อง SLR เลนส์ขาวชุดแรกออกมาในปี 1976 คือ FD 600mm f/4.5 S.S.C. และ FD 800mm f/5.6 S.S.C.
อีกรายละเอียดที่คนมักไม่สังเกตคือมันไม่ได้ขาวจัด Canon ใช้สีออฟไวท์ที่หม่นลงนิดหนึ่ง เพราะสีขาวบริสุทธิ์จะสะท้อนแสงแรงจนไปรบกวนช่างภาพที่นั่งข้าง ๆ ได้ บางสื่อเลยเรียกสีนี้ว่าเทาอ่อนหรือสีเบจมากกว่าสีขาว
ถ้าอยากเห็นภาพว่าความร้อนส่งผลจริงแค่ไหน Canon Europe เล่าเหตุการณ์ช่วงต้นยุค 2000 ที่งาน Australian Open ช่างภาพที่ใช้ EOS-1D แจ้งว่าออโต้โฟกัสมีปัญหา ทีมทดสอบอุปกรณ์แล้วไม่เจออะไรผิด จนไปวัดสภาพหน้างานจริงถึงพบว่าแดดจัดทำให้อุปกรณ์ร้อนจนกระทบการโฟกัสของเลนส์ นอกจากเรื่องภาพ เลนส์ที่ร้อนจัดก็ถือนาน ๆ ไม่สบายมือด้วย
สีขาวบนเลนส์เทเลจึงเริ่มจากโจทย์ทางวิศวกรรม คือคุมอุณหภูมิของกระบอกยาว ๆ ที่ต้องตากแดดทั้งวัน
ฟลูออไรต์ และทำไมเลนส์ตัวเล็กไม่ต้องขาว
ทฤษฎีที่ว่าข้างในมีแก้วพิเศษก็มีมูลจริง Canon บุกเบิกการทำผลึกฟลูออไรต์สังเคราะห์มาตั้งแต่ยุค 1960 ฟลูออไรต์มีดัชนีหักเหต่ำมาก จึงช่วยลดความคลาดสี หรือขอบม่วงขอบเขียวที่เราเจอกันบ่อยในเลนส์เทเล ได้ดีกว่าแก้วทั่วไป ผลึกจากธรรมชาติมีขนาดเล็กและมีสิ่งเจือปน จึงต้องใช้แบบสังเคราะห์แทน
จุดที่เกี่ยวกับสีขาวคือ ฟลูออไรต์สังเคราะห์ไวต่อความร้อนพอ ๆ กับของธรรมชาติ Canon ระบุว่าการเคลือบสีขาวช่วยให้เลนส์ที่มีชิ้นฟลูออไรต์รักษาประสิทธิภาพทางแสงไว้ได้ภายใต้แดดจัด ตรงนี้เองที่ทำให้สีขาวไม่ได้เป็นแค่เรื่องความสบายมือ แต่ผูกกับคุณภาพของภาพโดยตรง
แล้วทำไมเลนส์มุมกว้างหรือเลนส์ L ระยะสั้นถึงยังดำ คำตอบอยู่ในประโยคเดิมของ Canon เอง การขยายตัวจากความร้อนแทบไม่เป็นปัญหาในเลนส์ขนาดกะทัดรัด กระบอกสั้น ชิ้นแก้วน้อยกว่า ระยะที่ต้องคุมให้แม่นก็สั้นกว่า ผลกระทบจากความร้อนจึงเล็กจนไม่คุ้มที่จะเปลี่ยนสี เลนส์ส่วนใหญ่ในวงการก็เป็นสีดำมาตลอด
ฝั่งเลนส์สีดำเองก็มีวิธีรับมือของมัน เลนส์ดำหลายตัวของ Canon หมุนโฟกัสเลยระยะอินฟินิตี้ไปได้อีกนิด เผื่อไว้ให้ชิ้นส่วนที่ขยายตัวตอนร้อน ในวันที่อากาศร้อน จุดอินฟินิตี้จริงจะขยับไปใกล้ปลายระยะหมุนมากขึ้น ใครเคยสงสัยว่าทำไมหมุนสุดแล้วภาพไม่คม นี่คือหนึ่งในเหตุผล
เลนส์ขาวเพื่อการตลาด จริงไหม
มาถึงทฤษฎีที่คนชอบเถียงกันที่สุด คำตอบที่ยุติธรรมคือจริงบางส่วน และ Canon ก็ไม่ได้ปฏิเสธ บทความของ Canon Europe เขียนเองว่าสีขาวเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์แบรนด์ และ Mike Burnhill ผู้เชี่ยวชาญผลิตภัณฑ์ของ Canon Europe พูดว่ามีการรับรู้กันไปแล้วว่าเลนส์ตัวใหญ่ในงานกีฬาควรเป็นสีขาว เขายกตัวอย่างว่าภาพนี้ไปไกลถึงขั้นมีในวิดีโอเกมกีฬาด้วย
การมองเห็นได้ในสนามเองก็ถูกใช้เป็นข้อความทางการตลาดจริง ในปี 2016 Canon USA ออกข่าวว่าช่างภาพในสนาม Super Bowl มากกว่า 70 เปอร์เซ็นต์ใช้กล้องและเลนส์ของ Canon ซึ่งสื่ออย่าง Shutterbug ที่รายงานข่าวนี้ก็เขียนไว้ตรง ๆ ว่ายืนยันตัวเลขนั้นเองไม่ได้ ตัวอย่างนี้บอกเราว่าแถวเลนส์ขาวริมสนามมีคุณค่าทางภาพลักษณ์จริง แต่ตัวเลขส่วนแบ่งที่มาจากฝั่งแบรนด์ก็ควรฟังแบบมีวงเล็บไว้ด้วย
สิ่งที่ทฤษฎีการตลาดอธิบายไม่ได้คือลำดับเวลา สีขาวมาก่อนจากโจทย์เรื่องความร้อน แล้วความนิยมของเลนส์ L ค่อยทำให้มันกลายเป็นสัญลักษณ์ทีหลัง PetaPixel สรุปไว้แบบนั้น ถึงขั้นที่มีคนรับทำสีเลนส์ดำให้กลายเป็นขาว ทั้งที่เลนส์ตัวนั้นไม่ได้ร้อนขึ้นหรือเย็นลงเพราะสีเลยก็ได้
ในมุมของผม คำถามที่ถูกกว่าไม่ใช่ว่าขาวเพราะร้อนหรือขาวเพราะการตลาด แต่คือเหตุผลไหนมาก่อน และเหตุผลไหนทำให้มันยังอยู่
ไม่ได้มีแค่ Canon ที่เคยเลือกสีขาว
ถ้าสีขาวเป็นแค่ลายเซ็นของ Canon คงไม่มีค่ายอื่นทำตาม แต่ประวัติบอกว่ามี Minolta AF Apo Tele 300mm f/2.8 ที่เปิดตัวในปี 1985 มีให้เลือกแค่สีขาว โดยมีเหตุผลเพื่อสะท้อนแดดและลดผลของการขยายตัวจากความร้อนต่อการจัดแนวชิ้นเลนส์ ตามมาด้วย Minolta AF 600mm f/4 APO ปี 1986 ที่ก็เป็นสีขาวเช่นกัน
ยุคมิเรอร์เลส Sony FE 400mm F2.8 GM OSS ที่ประกาศเมื่อ 27 มิถุนายน 2018 ก็ออกมาเป็นสีขาว และใช้ชิ้นฟลูออไรต์ถึง 3 ชิ้น ส่วน OM System M.Zuiko 150-400mm F4.5 TC1.25x IS PRO ก็มีบอดี้สีขาว ที่น่าสังเกตคือในข่าวเปิดตัวและหน้าสินค้าของ Sony ที่เราเปิดอ่าน ไม่ได้อธิบายเหตุผลเรื่องสีไว้เลย เราจึงบอกได้แค่ว่าโจทย์คล้ายกัน คือเลนส์ใหญ่ ตากแดดนาน และมีชิ้นฟลูออไรต์ แต่ไม่ควรเหมาเอาเองว่าเหตุผลของทุกค่ายตรงกับ Canon ทุกข้อ
อีกฝั่งหนึ่งที่น่าสนใจคือค่ายที่แก้โจทย์เดียวกันด้วยวัสดุแทนสี Digital Camera World ยกตัวอย่าง SIGMA ที่ใช้วัสดุ TSC ซึ่งเป็นโพลีคาร์บอเนตที่ขยายตัวจากความร้อนใกล้เคียงอะลูมิเนียม และตั้งข้อสังเกตว่านี่อาจเป็นเหตุผลที่ไม่ต้องพึ่งสีขาว ส่วน Tokina ที่เพิ่งทำเลนส์รุ่นสีขาวขายเฉพาะในญี่ปุ่น กลับอธิบายสีขาวว่าเป็นผิวที่ให้ความรู้สึกหรูหราแบบเลนส์ซูเปอร์เทเล ซึ่งก็เป็นหลักฐานอีกชิ้นว่าภาพจำทางการตลาดของสีนี้มีอยู่จริง
เลนส์ RF ยุคใหม่ ขาวแบบมีสูตร
ถ้าคิดว่าสีขาวตอนนี้ก็แค่ทาต่อกันมาตามธรรมเนียม ลองดูสิ่งที่ Canon ทำในปี 2018 เลนส์ EF 400mm f/2.8L IS III USM และ EF 600mm f/4L IS III USM เป็นสองรุ่นแรกที่ใช้สารเคลือบกันความร้อนแบบใหม่ ซึ่ง Canon พัฒนาเองเพราะสารเคลือบกันร้อนของวงการก่อสร้างไม่แข็งแรงพอจะทนแรงสั่นและแรงกระแทกแบบที่เลนส์ต้องเจอ
หลักการคือเอาคาร์บอนแบล็กที่ดูดซับอินฟราเรดออก แล้วใช้เม็ดสีที่สะท้อนอินฟราเรดแทน ร่วมกับไทเทเนียมออกไซด์ที่หุ้มด้วยซิลิกาให้ทนแดดและรังสียูวี Canon ระบุว่าสีใหม่นี้ลดการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิได้ 20 เปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับสีแบบเดิม และฮูดก็เคลือบสีเดียวกันด้วย เพราะถ้าฮูดร้อนกว่าตัวเลนส์ อากาศร้อนในฮูดอาจทำให้เกิดไอร้อนแบบภาพมิราจซ้อนเข้าไปในภาพได้
ปัจจุบัน Canon บอกว่าเลนส์ RF ที่เป็นบอดี้สีขาวทุกตัวใช้สารเคลือบนี้ ตัวอย่างที่ Canon ยกเองมีทั้ง RF 400mm F2.8L IS USM, RF 600mm F4L IS USM, RF 100-500mm F4.5-7.1L IS USM และ RF 70-200mm ทั้ง F2.8L และ F4L เหตุผลที่ต้องจริงจังขึ้นก็น่าคิด Burnhill อธิบายว่าเลนส์ที่ถูกทำให้เบาลงมีมวลน้อยลง จึงไวต่อความร้อนมากขึ้น บวกกับเซนเซอร์ความละเอียดสูงที่ทำให้ความเปลี่ยนแปลงเล็ก ๆ มองเห็นได้ชัดกว่าเดิม
เลนส์ยิ่งเบา เซนเซอร์ยิ่งละเอียด เรื่องความร้อนก็ยิ่งสำคัญขึ้น ไม่ใช่น้อยลง
แล้วมันแปลว่าอะไรกับเรา
ข้อแรก สีของเลนส์ไม่ได้บอกว่าเลนส์ไหนดีกว่ากัน เลนส์ดำคุณภาพสูงมีเต็มตลาด สีขาวเป็นคำตอบของโจทย์เฉพาะคือกระบอกยาว ชิ้นแก้วเยอะ และใช้งานกลางแดดนาน ๆ ถ้าเลนส์ของเราไม่ได้อยู่ในโจทย์นี้ สีก็แทบไม่มีผล
ข้อสอง ความร้อนกระทบเลนส์ทุกตัวไม่ว่าสีอะไร แค่มากน้อยต่างกัน บ้านเราแดดแรงเกือบทั้งปี ใครถ่ายกีฬากลางแจ้ง งานรับปริญญา หรือนั่งรอนกนาน ๆ การหาร่มให้เลนส์หรือใช้ผ้าคลุมสีอ่อน เป็นเรื่องเดียวกับที่ผู้ผลิตแก้ด้วยสี
ข้อสาม ถ้าถ่ายระยะไกลแล้วโฟกัสด้วยมือ อย่าเชื่อว่าหมุนสุดคืออินฟินิตี้เสมอ ลองเช็คจากภาพขยายในจอทุกครั้ง โดยเฉพาะวันที่อากาศร้อนหรือเพิ่งย้ายจากห้องแอร์ออกมากลางแจ้ง
ลองทดลองง่าย ๆ ดูก็ได้ พรุ่งนี้ตอนกลางวัน วางเลนส์หรือของสีดำกับของสีขาวขนาดใกล้กันไว้กลางแดดสักสิบนาที แล้วเอามือแตะเทียบกัน ความต่างที่มือเรารู้สึกได้ คือโจทย์เดียวกับที่ช่างภาพข้างสนามเจอทั้งวัน ส่วนใครมีเลนส์โฟกัสมือ คืนนี้ลองหมุนวงแหวนโฟกัสไปจนสุดแล้วเล็งไฟไกล ๆ ดูว่ามันเลยอินฟินิตี้ไปหรือไม่
สรุป
เลนส์เทเลของ Canon เป็นสีขาวเพราะเหตุผลทางวิศวกรรมก่อน คือสะท้อนความร้อน ลดการขยายตัวของชิ้นแก้ว โดยเฉพาะชิ้นฟลูออไรต์ที่ไวต่ออุณหภูมิ เริ่มจากเลนส์ทีวีปี 1960 และเลนส์ FD ปี 1976 จากนั้นความนิยมของเลนส์ L ในสนามกีฬาค่อยทำให้สีนี้กลายเป็นภาพจำของแบรนด์ ซึ่ง Canon เองก็ยอมรับ
เลนส์ตัวเล็กยังดำเพราะผลจากความร้อนน้อยจนไม่คุ้ม ค่ายอื่นอย่าง Minolta, Sony และ OM System ก็เคยเลือกสีขาวกับเลนส์ใหญ่ ขณะที่บางค่ายเลือกแก้ด้วยวัสดุแทน และในยุค RF สีขาวก็ถูกพัฒนาเป็นสารเคลือบที่ออกแบบมาสะท้อนอินฟราเรดโดยเฉพาะ
ใครเคยถ่ายกลางแดดนาน ๆ แล้วเจออาการแปลก ๆ จากเลนส์ หรือเคยใช้เลนส์ขาวกับเลนส์ดำในสภาพเดียวกันแล้วรู้สึกถึงความต่าง เล่าให้ฟังกันได้ น่าจะมีอีกหลายมุมที่บทความนี้ยังไม่ได้แตะ
อ่านต่อ
เลนส์ 50mm ทำไมราคาต่างกันสิบเท่า · ทางยาวโฟกัส 24, 35, 50, 85mm เลือกยังไง
ที่มา: Canon Europe · Canon Asia, Heat Shield Coating · PetaPixel · Digital Camera World · Shutterbug · Wikipedia, Minolta AF Apo Tele 300mm f/2.8 · Sony Europe Press Release · sansmirror
