กล้องถ่ายหนังดิจิทัลตัวแรก ที่ Sony บอกว่าใส่ทั้ง ND ในตัวกล้อง และกันสั่นในบอดี้ไว้ในตัวเดียวกันได้ คือ BURANO ที่เปิดตัวเมื่อเดือนกันยายน 2023 ในราคา 25,000 ดอลลาร์ ตัวเลขนี้น่าคิดนะครับ เพราะ ถ้า ND เป็นแค่ฟีเจอร์ที่ค่ายหวงไว้ ขายรุ่นแพง มันก็ไม่ควรยาก จนต้องรอถึงกล้องระดับนี้ ถึงจะใส่คู่กับกันสั่นได้
ถ้าเราถ่ายวิดีโอกลางแจ้งด้วยกล้องมิเรอร์เลส น่าจะเคยหงุดหงิดกับเรื่องนี้ ต้องพกฟิลเตอร์ ND หลายขนาด ต้องถอดย้าย ทุกครั้งที่เปลี่ยนเลนส์ ในขณะที่กล้องถ่ายหนังอย่าง Sony FX6 หรือ Canon EOS C70 แค่กดปุ่ม ก็ลดแสงได้เลย
ผมว่าคำตอบไม่ได้อยู่ที่ค่ายกั๊ก แต่อยู่ที่กล้องสองกลุ่มนี้ แก้โจทย์คนละข้อ และพื้นที่ตรงหน้าเซนเซอร์มีอยู่นิดเดียว ใครได้ใช้ก่อน คนนั้นกำหนดหน้าตา ของกล้องทั้งตัว
ND เป็นปัญหาของวิดีโอ มากกว่าภาพนิ่ง
ตอนถ่ายภาพนิ่งกลางแดดเที่ยง ถ้าแสงจ้าเกิน เราก็แค่เร่งสปีดชัตเตอร์ ให้เร็วขึ้น แต่วิดีโอทำแบบนั้นไม่ได้ เพราะคนถ่ายวิดีโอ มักตั้งสปีดราวสองเท่า ของเฟรมเรต ถ่าย 25 เฟรม ก็ใช้ราว 1/50 วินาที Amateur Photographer อธิบายว่า ถ้าเร็วกว่านี้มาก การเคลื่อนไหว จะดูกระตุก ส่วนช้าไป ก็เบลอเกิน
พอสปีดถูกล็อกไว้ และเราอยากเปิดรูรับแสงกว้าง ให้ฉากหลังละลาย ทางที่เหลือคือลดแสงก่อนเข้ากล้อง นั่นคือหน้าที่ของ ND สำหรับคนถ่ายภาพนิ่ง ND เป็นของเสริม สำหรับงานเฉพาะ อย่างถ่ายน้ำตก ให้นุ่ม แต่สำหรับคนถ่ายวิดีโอกลางแจ้ง มันแทบเป็นของใช้ทุกวัน
ภาพที่อยากให้ติดหัวไว้ คือ ND ในตัวกล้อง เหมือนฟิล์มกรองแสง ที่ติดมากับกระจกรถ ส่วนฟิลเตอร์หน้าเลนส์ เหมือนแว่นกันแดด ที่เราพกเอง ฟิล์มกรองแสงสะดวกกว่า แต่รถต้องออกแบบกระจกเผื่อไว้ตั้งแต่แรก ส่วนแว่นกันแดด ใช้ได้กับรถทุกคัน แค่ต้องจำพก และถอดใส่เอง
แต่ละค่ายเลือกตอบโจทย์ไหน
กลุ่มแรกคือกล้องถ่ายหนังตัวกลาง อย่าง Sony FX6 โจทย์ของมันคือ ถ่ายวิดีโอทั้งวัน เข้าออกในร่ม กลางแจ้งตลอด Sony เลยใส่ ND ปรับได้ต่อเนื่อง 2 ถึง 7 สต็อป และมีโหมดที่ปรับ ND ตามแสง ให้เอง Canon EOS C70 ก็ไปทางเดียวกัน ให้ ND ในตัวสูงสุด 10 สต็อป ราคาที่ต้องจ่ายคือ ทั้งสองตัว ไม่มีกันสั่นแบบขยับเซนเซอร์ คู่มือของร้านเช่า Camaleon เขียนตรง ๆ ว่า FX6 ไม่มี IBIS ส่วน C70 ใช้กันสั่นแบบอิเล็กทรอนิกส์
กลุ่มที่สองคือกล้องตัวเล็กสายไฮบริด ตัวอย่างที่ชัดที่สุดคือ Sony FX3 ซึ่งใช้เมาท์ E แบบเดียวกับ FX6 แต่โจทย์ต่างกัน ตัวนี้ต้องเล็ก ถือมือได้ และมีกันสั่นในบอดี้ห้าแกน ตอนเปิดตัว Imaging Resource รายงานว่า FX3 ไม่มีพื้นที่พอ สำหรับ ND อิเล็กทรอนิกส์แบบใน FX6 ราคาที่ต้องจ่ายคือ เราต้องพกฟิลเตอร์เอง
กลุ่มที่สามคือกล้องคอมแพคเลนส์ติด อย่าง FUJIFILM X100VI ซึ่งมี ND ในตัว 4 สต็อป พร้อมกันสั่นในบอดี้ ในมุมของผม กล้องแบบนี้ทำได้ง่ายกว่า เพราะไม่มีการเปลี่ยนเลนส์ ผู้ผลิตรู้แน่นอน ว่าอะไรจะอยู่หน้าเซนเซอร์ ราคาที่ต้องจ่ายคือ เราได้เลนส์ระยะเดียวไปตลอด
กลุ่มที่สี่คือกล้องถ่ายหนังเรือธง อย่าง BURANO Newsshooter รายงานว่า ND ตัวนี้บางกว่าที่ Sony เคยใช้ และวางอยู่ข้างกลไกกันสั่น แปลว่า ทำได้จริง แต่ต้องออกแบบใหม่ทั้งชุด ราคาที่ต้องจ่ายคือ 25,000 ดอลลาร์ กับบอดี้ราว 2.26 กิโลกรัม
กลุ่มสุดท้ายคือทางอ้อม ผ่านอะแดปเตอร์ Canon ทำอะแดปเตอร์ EF-EOS R ที่มีช่องสอดฟิลเตอร์ ND ปรับได้ ตั้งแต่ ND 2.5 ถึง ND 500 วางอยู่หลังเลนส์ เปลี่ยนเลนส์ ก็ไม่ต้องย้ายฟิลเตอร์ หน้าร้าน Canon UK ขายราว 499.99 ปอนด์ ราคาที่ต้องจ่ายคือ ใช้ได้กับเลนส์ EF และ EF-S เท่านั้น
วางทั้งห้ากลุ่มเรียงกัน จะเห็นลวดลายซ้ำกันครับ กล้องที่ใส่ ND ในตัว ถ้าไม่ตัวโตขึ้น ก็ต้องตัดอะไรสักอย่างออก หรือไม่ ก็ไม่มีการเปลี่ยนเลนส์ ตรงนี้เป็นการอ่านของผม จากสเปกที่ค่ายประกาศเอง ยังไม่มีวิศวกรค่ายไหน ออกมาอธิบายตรง ๆ แต่ตัวอย่างไปทางเดียวกันหมด
ฝั่งที่บอกว่าค่ายควรใส่ ก็มีส่วนถูก
Simon Wyndham เขียนใน RedShark News ไว้ตั้งแต่ปี 2021 ว่ากล้องมิเรอร์เลส ถูกใช้เป็นกล้องตัวที่สอง ตัวที่สาม ในกองถ่ายเยอะมาก ถ้ามี ND ในตัว งานจะเร็วขึ้น ทั้งกอง และเขามองว่าเหตุผลเรื่องเมาท์ฟังไม่ขึ้น เพราะ FX6 กับกล้อง Alpha ใช้เมาท์เดียวกัน แต่มีแค่ FX6 ที่มี ND
อีกข้อที่คนพูดกันคือ ค่ายอยากแยกสายกล้องวิดีโอ กับกล้องภาพนิ่ง ให้ชัด ข้อนี้ผมไม่กล้าบอก ว่าไม่จริง เพราะเป็นเรื่องธุรกิจที่ไม่มีค่ายไหน พูดออกมา แต่ ถ้าเป็นแค่เรื่องกั๊ก กล้องราคา 25,000 ดอลลาร์ ก็คงไม่ต้องออกแบบ ND ใหม่ ให้บางลง เพื่อวางคู่กับกันสั่น ผมเลยเชื่อว่าเรื่องพื้นที่เป็นเหตุผลหลัก และเรื่องธุรกิจ ทำให้ค่ายไม่รีบแก้
ใครควรให้น้ำหนักกับ ND ในตัวกล้อง ใครไม่ต้อง
ถ้างานส่วนใหญ่ของเรา คือวิดีโอกลางแจ้งที่แสงเปลี่ยนตลอด อย่างงานอีเวนต์ สารคดี หรือถ่ายคนเดินเข้าออกอาคาร ND ในตัว ช่วยประหยัดเวลาได้จริง และอาจคุ้มที่จะแลก กับตัวกล้องที่ใหญ่ขึ้น หรือไม่มีกันสั่นในบอดี้
แต่ ถ้าเราถ่ายภาพนิ่งเป็นหลัก ถ่ายวิดีโอในร่ม หรือถ่ายถือมือเดินไปเดินมา กันสั่นในบอดี้มักมีประโยชน์กว่า ฟิลเตอร์ ND หน้าเลนส์ดี ๆ สักชิ้น ก็ทำงานได้ใกล้เคียงกัน แค่ไม่สะดวกเท่า ส่วนคนที่ยังไม่มีกล้องเลย ให้ดูก่อนว่างานจริงของเรา เป็นวิดีโอกลางแจ้งแค่ไหน ถ้าไม่ถึงครึ่ง เรื่องนี้รอได้ครับ
ลองนับสต็อป กับกล้องของเราเอง
อาทิตย์นี้ ลองหาช่วงแดดจัด สักวัน ตั้งกล้องโหมดวิดีโอ 25 เฟรม สปีด 1/50 ISO ต่ำสุดของกล้อง แล้วเปิดรูรับแสงที่เราชอบใช้ เช่น f/2.8 ภาพจะสว่างเกิน จากนั้นลองเร่งสปีดทีละขั้น จนภาพพอดี แล้วนับว่า เร่งไปกี่สต็อป จาก 1/50 เป็น 1/100 คือหนึ่งสต็อป เป็น 1/200 คือสอง เป็น 1/400 คือสาม เป็น 1/800 คือสี่
ตัวเลขที่ได้ คือความเข้มของ ND ที่งานของเราต้องการจริง สี่สต็อป ก็คือ ND16 จากนั้นถามตัวเองว่า ในหนึ่งวันทำงาน เราต้องเปลี่ยนค่านี้ บ่อยแค่ไหน ถ้าแทบไม่เปลี่ยน ฟิลเตอร์หน้าเลนส์ ก็พอ ถ้าต้องเปลี่ยนทุกสิบนาที ND ในตัวคือของที่ควรจ่ายเพิ่ม
สรุป
ND ในตัวกล้อง ไม่ได้หายไป เพราะค่ายลืม แต่ เพราะที่ตรงหน้าเซนเซอร์ ถูกจองไว้ให้กันสั่น กับตัวกล้องที่เล็กลง
ฟีเจอร์ที่ไม่มีในกล้อง มักบอกเราว่า กล้องตัวนั้นถูกสร้างมาเพื่อใคร ไม่ได้บอกว่ามันด้อยกว่า
ตอนนี้ใช้ ND หน้าเลนส์ หรือ ND ในตัวกล้อง กันอยู่ครับ
ที่มา: Newsshooter: Sony BURANO (12 ก.ย. 2023) · Sony Professional: BURANO press release · Sony Professional: Electronic Variable ND · Camaleon Rental: Sony FX6 Technical Guide · AbelCine: Canon EOS C70 · Imaging Resource: Sony FX3 (23 ก.พ. 2021) · FUJIFILM X100VI specifications · Canon UK: Drop-In Filter Mount Adapter EF-EOS R with Variable ND · RedShark News: We really need to talk about ND (29 ม.ค. 2021) · Amateur Photographer: shutter speeds for video
