ระยะโฟกัสใกล้สุด ของเลนส์คืออะไร วัดจากตรงไหน และอ่านสเปกยังไง

เคยเป็นไหม อยากถ่ายฟองนมบนกาแฟให้เต็มเฟรม เลยยื่นกล้องเข้าไปใกล้ ๆ แต่โฟกัสวิ่งเข้าวิ่งออกแล้วไม่ยอมเข้าสักที ต้องถอยออกมาถึงจะชัด พอถอยแล้วแก้วก็เล็กลงจนไม่เห็นรายละเอียดที่อยากได้ เรื่องนี้ไม่ใช่กล้องเสีย แต่เป็นเพราะเลนส์ทุกตัวมี ระยะโฟกัสใกล้สุด ของมันเอง

บทความนี้เราจะมาดูกันว่าตัวเลขนี้วัดจากตรงไหน ต่างจากระยะทำงาน (Working Distance) กับกำลังขยายสูงสุด (Maximum Magnification) ยังไง อ่านจากสเปกยังไง และใช้กับงานอาหาร สินค้า ดอกไม้ยังไง ตัวเลขทั้งหมดเช็คจากหน้าทางการของผู้ผลิต

ระยะโฟกัสใกล้สุด คืออะไร ทำไมเข้าใกล้กว่านี้แล้วภาพเบลอ

ลองนึกถึงตาของเราดู ถ้าเอาหนังสือมาจ่อตาจนแทบชิด ตัวหนังสือจะเบลอ อ่านไม่ออก ต้องถอยออกมาสักหน่อยถึงจะชัด เลนส์กล้องก็เหมือนกัน กลไกโฟกัสข้างในเลื่อนได้แค่ระยะหนึ่ง พอวัตถุเข้ามาใกล้เกินกว่านั้น เลนส์ก็ปรับให้ชัดไม่ได้อีกแล้ว

ระยะที่ใกล้ที่สุดที่เลนส์ยังโฟกัสได้ เรียกว่า ระยะโฟกัสใกล้สุด ภาษาอังกฤษเรียกว่า Minimum Focus Distance หรือ Closest Focusing Distance

ตัวเลขนี้สำคัญกับคนทำคอนเทนต์มาก เพราะมันบอกว่าเราเดินเข้าไปหาของได้ใกล้แค่ไหน Canon ยกตัวอย่างไว้ในหน้าความรู้ของแบรนด์ว่า เลนส์ซูมเทเล EF70-200mm f/4L IS II USM มีระยะใกล้สุด 1.0 เมตร จะเอาไปถ่ายคนที่นั่งตรงข้ามโต๊ะในร้านกาแฟเล็ก ๆ ก็ใช้ยากแล้ว ถ้าเป็นจานอาหารที่วางอยู่ตรงหน้าเรา ยิ่งใกล้กว่านั้นอีก

วัดจากเซนเซอร์ ไม่ใช่จากหน้าเลนส์

หลายคนคิดว่าตัวเลข 30 เซนติเมตร หมายถึงจากหน้าเลนส์ถึงของ แต่จริง ๆ แล้ววัดจากระนาบเซนเซอร์ในตัวกล้องถึงวัตถุ

Canon อธิบายไว้ว่าระยะนี้คือระยะระหว่างวัตถุกับผิวหน้าเซนเซอร์ และบนบอดี้กล้อง EOS จะมีเครื่องหมายระนาบโฟกัส (Focal Plane Mark) ซึ่งเซนเซอร์อยู่ใต้เครื่องหมายนี้พอดี ระยะโฟกัสวัดจากจุดนี้ไปถึงวัตถุ ฝั่ง Sony เขียนไว้คล้ายกันว่าวัดจากวัตถุถึงจุดโฟกัสด้านหลังของเลนส์ ซึ่งก็คือตำแหน่งเซนเซอร์ ส่วน Nikon เขียนกำกับในหน้าสเปกเลนส์ว่า from focal plane หรือวัดจากระนาบโฟกัส

ทำไมเรื่องนี้ถึงสำคัญ? เพราะตัวกล้องกับตัวเลนส์กินระยะไปส่วนหนึ่งแล้ว ลองดูเลนส์มาโคร Canon RF100mm F2.8 L MACRO IS USM ที่ระยะใกล้สุดคือ 0.26 เมตร แต่ตัวเลนส์เองยาว 148 มิลลิเมตร เอา 26 เซนติเมตรลบความยาวเลนส์ ก็เหลือราว 11.2 เซนติเมตรแล้ว และยังต้องลบความหนาของบอดี้ที่อยู่หลังเมาท์อีก ที่ว่างจริงหน้าเลนส์จึงน้อยกว่าตัวเลขในสเปกไปเกินครึ่ง

ถ้าจะวัดระยะเอง ลองหาเครื่องหมายระนาบโฟกัสบนบอดี้กล้องดูก่อน คู่มือกล้องจะบอกว่าอยู่ตรงไหน แล้วเริ่มวัดจากตรงนั้น

ระยะทำงาน คือที่ว่างจริงหน้าเลนส์

ระยะทำงาน หรือ Working Distance คือระยะจากหน้าเลนส์ถึงวัตถุ เป็นที่ว่างไว้จัดของและส่องไฟ ตัวเลขนี้แทบไม่มีในสเปกเลนส์ แต่มีผลกับงานจริงมาก

Sony มีตัวอย่างในหน้าความรู้เรื่องเลนส์มาโครที่เห็นภาพชัด เลนส์สองตัวถ่ายได้ขนาดเท่าของจริงเหมือนกัน ตัวแรกมีระยะโฟกัสใกล้สุดราว 13 เซนติเมตร แต่ระยะทำงานเหลือแค่ราว 2 เซนติเมตร อีกตัวมีระยะโฟกัสใกล้สุดราว 35 เซนติเมตร และมีระยะทำงานราว 16 เซนติเมตร

2 เซนติเมตรแปลว่าหน้าเลนส์แทบจะแตะของ Sony เขียนไว้ว่าระยะทำงานที่สั้นทำให้จัดแสงยากขึ้น โฟกัสไวต่อการขยับ และสัตว์อาจตกใจหนี ถ้าอยากได้ระยะทำงานมากขึ้น ให้เลือกเลนส์มาโครที่ทางยาวโฟกัสยาวขึ้น

กำลังขยายสูงสุด บอกว่าของจะใหญ่แค่ไหนในภาพ

ถ้าระยะโฟกัสใกล้สุดบอกว่าเข้าใกล้ได้แค่ไหน กำลังขยายสูงสุดก็บอกว่าพอเข้าใกล้สุดแล้ว ของจะไปปรากฏบนเซนเซอร์ใหญ่แค่ไหน ในสเปกจะเขียนเป็นตัวเลขตามด้วย x หรือเป็นอัตราส่วนแบบ 1:2

Sony อธิบายไว้แบบเข้าใจง่ายว่า กำลังขยาย 1:1 หรือ 1x แปลว่าของยาว 10 มิลลิเมตร จะไปเป็นภาพยาว 10 มิลลิเมตรบนเซนเซอร์ เท่าขนาดจริง ส่วน 1:2 หรือ 0.5x แปลว่าของยาว 10 มิลลิเมตร จะเหลือ 5 มิลลิเมตรบนเซนเซอร์ คือครึ่งหนึ่งของขนาดจริง เลนส์ที่เรียกว่ามาโครแบบดั้งเดิมคือเลนส์ที่ได้อย่างน้อย 1:1

ตัวเลขนี้ขึ้นกับทั้งทางยาวโฟกัสและระยะที่เข้าใกล้ได้ไปพร้อมกัน Canon บอกว่าเลนส์มาโครหลายตัวต้องอยู่ที่ระยะโฟกัสใกล้สุดก่อนถึงจะได้กำลังขยายสูงสุด และเลนส์มาโครเทเลถ่ายได้ขนาดเท่าของจริงจากระยะที่ไกลกว่า ใครยังไม่แน่ใจเรื่องทางยาวโฟกัส ลองอ่าน ทางยาวโฟกัส 24, 35, 50, 85mm ต่างกันยังไง ประกอบดูก่อนได้

ลองดูตัวอย่างจาก Nikon สองตัว NIKKOR Z MC 50mm f/2.8 โฟกัสใกล้สุดได้ 0.16 เมตร ส่วน NIKKOR Z MC 105mm f/2.8 VR S โฟกัสใกล้สุด 0.29 เมตร แต่ทั้งสองตัวได้กำลังขยายสูงสุด 1x เท่ากัน เพราะทางยาวโฟกัสที่ยาวกว่าช่วยขยายให้

เวลาดูว่าเลนส์ตัวไหนถ่ายของเล็กได้ใหญ่แค่ไหน ลองดูตัวเลขกำลังขยายก่อน แล้วค่อยดูระยะใกล้สุด

อ่าน ระยะโฟกัสใกล้สุด จากสเปกเลนส์ยังไง

เวลาเปิดหน้าสเปกเลนส์ของแบรนด์ไหนก็ตาม ให้มองหาสองบรรทัดนี้คู่กัน บรรทัดแรกคือระยะโฟกัสใกล้สุด บางแบรนด์เขียนว่า Closest Focusing Distance บางแบรนด์เขียนว่า Minimum Focus Distance หน่วยเป็นเมตร บรรทัดที่สองคือ Maximum Magnification หรือ Maximum Reproduction Ratio ตามด้วยตัวเลข x

ตัวอย่างเช่น Canon RF35mm F1.8 MACRO IS STM ระยะใกล้สุด 0.17 เมตร กำลังขยาย 0.5x ส่วน Sony FE 90mm F2.8 MACRO G OSS ระยะใกล้สุด 0.28 เมตร กำลังขยาย 1.0x อ่านแบบนี้ก็จะรู้ทันทีว่าตัวแรกถ่ายของได้ครึ่งหนึ่งของขนาดจริง ส่วนตัวหลังได้เท่าขนาดจริง

เลนส์ซูมต้องดูเพิ่มอีกนิด เพราะบางตัวเขียนระยะใกล้สุดแยกฝั่งมุมกว้างกับฝั่งเทเล อย่าง Sony FE 24-70mm F2.8 GM II เขียนไว้ว่า 0.21 เมตรที่ฝั่งกว้าง (W) และ 0.3 เมตรที่ฝั่งเทเล (T) กำลังขยายสูงสุด 0.32x ถ้าเห็นตัวอักษร W กับ T ในวงเล็บ ให้รู้ว่าตัวเลขเปลี่ยนตามช่วงซูมที่ใช้อยู่

อีกที่ที่ดูได้คือสเกลระยะบนกระบอกเลนส์ ถ้าเลนส์ของเรามีสเกลนี้ Canon บอกว่าตัวเลขที่น้อยที่สุดบนสเกลก็คือระยะโฟกัสใกล้สุดของเลนส์ตัวนั้น

ใช้ ระยะโฟกัสใกล้สุด กับอาหาร สินค้า และดอกไม้

งานแรกคืออาหาร ถ้านั่งถ่ายอยู่หน้าจานในร้าน ระยะถึงจานมักไม่เกินช่วงแขน เลนส์ที่ต้องถอยเป็นเมตรจะใช้ยาก ถ้าอยากเก็บผิวขนมปังหรือฟองนม เลนส์ที่เข้าใกล้ได้มากกว่าหรือกำลังขยายสูงกว่าจะช่วยได้ แต่ถ้าถ่ายทั้งโต๊ะจากมุมบน เรื่องนี้แทบไม่มีผล เพราะเราอยู่ไกลกว่านั้นอยู่แล้ว

งานที่สองคือสินค้า ของชิ้นเล็กอย่างเครื่องประดับ ฉลากขวด หรือเนื้อผ้า ต้องการกำลังขยายมากกว่าระยะใกล้ คิดง่าย ๆ ว่าของยิ่งเล็ก ยิ่งต้องการตัวเลข x สูง อีกเรื่องคือระยะทำงาน ถ้าหน้าเลนส์ชิดของมาก จะจัดไฟส่องสินค้าได้ยาก ใครถ่ายสินค้าด้วยมือถืออยู่ ลองอ่าน ถ่ายภาพสินค้าด้วยมือถือให้ดูขายได้ คู่กันไป

งานที่สามคือดอกไม้ เกสรกับหยดน้ำบนกลีบเป็นของเล็กที่ต้องใช้กำลังขยายสูง แต่ข้างนอกมีลม มีแมลง และมีแดด ระยะทำงานที่ยาวขึ้นช่วยให้เราไม่ต้องเอาตัวเข้าไปบังแสง และไม่ไปรบกวนผึ้งหรือผีเสื้อที่เกาะอยู่ ตรงกับที่ Sony บอกว่าสัตว์อาจตกใจหนีถ้าเราเข้าไปใกล้เกินไป

อีกเรื่องคือระยะชัด ซึ่งขึ้นกับรูรับแสงและระยะโฟกัสเป็นหลัก พอเข้าใกล้สุดแล้วเปิดรูรับแสงกว้าง อาจชัดแค่เกสรกลางดอก ลองหรี่รูรับแสงลงสักหน่อยดู

ถ้าเข้าไปใกล้สุดแล้วของยังเล็กอยู่ อย่าเพิ่งดันกล้องเข้าไปอีก ลองดูว่าเลนส์ตัวนี้มีกำลังขยายเท่าไรก่อน

ความเข้าใจผิดเรื่อง ระยะโฟกัสใกล้สุด ที่พบบ่อย

เรื่องแรก คิดว่าตัวเลขในสเปกคือระยะจากหน้าเลนส์ ตัวเลขนี้วัดจากเซนเซอร์ ถ้าวางแผนถ่ายในที่แคบ ให้เผื่อความยาวเลนส์กับตัวกล้องไว้ด้วย

เรื่องที่สอง เห็นกล้องคอมแพกต์บางรุ่นเขียนว่ามาโคร 1 เซนติเมตร แล้วคิดว่าเป็นระยะโฟกัสใกล้สุดแบบเดียวกับเลนส์ Canon อธิบายไว้ว่าตัวเลขแบบนี้คือระยะทำงานของเลนส์ ไม่ใช่ระยะโฟกัสใกล้สุด เวลาเทียบตัวเลขข้ามกล้องสองแบบ เลยต้องดูก่อนว่าเขาวัดจากตรงไหน

เรื่องที่สาม คิดว่ายิ่งเข้าใกล้ได้มาก ยิ่งถ่ายของได้ใหญ่ ตัวอย่างเลนส์ Nikon สองตัวที่เล่าไป ตัวหนึ่งเข้าใกล้ได้ 0.16 เมตร อีกตัว 0.29 เมตร แต่ได้กำลังขยาย 1x เท่ากัน ระยะใกล้สุดอย่างเดียวจึงบอกไม่ได้ว่าของจะใหญ่แค่ไหน ต้องดูคู่กับกำลังขยายเสมอ

เรื่องที่สี่ คิดว่าโฟกัสไม่เข้าตอนถ่ายใกล้แปลว่าออโต้โฟกัสเสีย บ่อยครั้งเราแค่อยู่ใกล้เกินไป ลองถอยออกมาทีละนิดดู เรื่องโหมดโฟกัสอ่านต่อได้ใน โหมดโฟกัส AF-S กับ AF-C ต่างกันยังไง

วันนี้มาลองหาระยะใกล้สุดของเลนส์เรากัน

เริ่มจากเปิดหน้าสเปกทางการของเลนส์ที่เรามี จดสองตัวเลขไว้ คือระยะโฟกัสใกล้สุด กับกำลังขยายสูงสุด ถ้าเป็นเลนส์ซูม ดูด้วยว่ามีแยก W กับ T ไหม

จากนั้นหาของชิ้นเล็กในบ้าน เช่น เหรียญหรือฝาขวด วางบนโต๊ะ ตั้งกล้องบนขาตั้งหรือวางบนกองหนังสือ ปรับเลนส์ให้โฟกัสไปที่ระยะใกล้สุด แล้วค่อย ๆ เลื่อนกล้องเข้าหาของจนภาพชัด เอาตลับเมตรวัดจากเครื่องหมายระนาบโฟกัสบนบอดี้ถึงของ จะได้ตัวเลขใกล้กับในสเปก แล้ววัดอีกครั้งจากหน้าเลนส์ถึงของ ตัวเลขที่สองนี่แหละคือที่ว่างจริงที่เรามีไว้จัดไฟและจัดของ

ลองถ่ายเก็บไว้หนึ่งภาพ ครั้งหน้าจะได้รู้ทันทีว่าต้องนั่งห่างจานแค่ไหน

ถ้าลองแล้วยังโฟกัสไม่เข้าที่ระยะในสเปก ลองเช็คว่าวัดจากหน้าเลนส์อยู่หรือเปล่า ถ้าเป็นเลนส์ซูม ลองเช็คว่าอยู่ช่วงซูมที่ตรงกับตัวเลขไหม และถ้าเลนส์มีสวิตช์จำกัดช่วงโฟกัส ลองดูว่าไม่ได้ล็อกไว้ที่ช่วงไกล

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

ระยะโฟกัสใกล้สุดบอกว่าเลนส์เข้าใกล้ของได้แค่ไหน และวัดจากเซนเซอร์ ไม่ใช่หน้าเลนส์ ที่ว่างจริงหน้าเลนส์คือระยะทำงาน ซึ่งสั้นกว่าเสมอและมีผลกับการจัดแสง ส่วนของจะใหญ่แค่ไหนในภาพให้ดูกำลังขยายสูงสุด เวลาอ่านสเปก ดูสองบรรทัดนี้คู่กันเสมอ แล้วเลือกให้ตรงกับงานของเรา

อ่านต่อ

ถ้าอยากเข้าใจว่าทำไมเซนเซอร์ต่างขนาดให้ภาพต่างกัน ลองอ่าน ขนาดเซนเซอร์ Full Frame, APS-C, M43 ต่างกันยังไงในงานจริง และถ้าอยากดูคำอธิบายจากผู้ผลิตโดยตรง เปิด Lens FAQ เรื่องระยะโฟกัสใกล้สุดของ Canon กับ หน้าความรู้เรื่องเลนส์มาโครของ Sony ได้เลย