Pixel Shift ของ FUJIFILM คืออะไร ได้ไฟล์ละเอียดแค่ไหน รุ่นไหนมี

ลองนึกถึงตอนถ่ายภาพวาดสีน้ำมัน ผ้าทอลายละเอียด หรือนาฬิกาเรือนเล็กที่จะเอาไปขาย ถ่ายออกมาแล้วดูในจอก็สวยดี แต่พอซูมเข้าไปดูลายผ้าหรือรอยพู่กัน รายละเอียดกลับเริ่มเละ บางจุดมีสีแปลก ๆ ขึ้นมาตรงลายถี่ กล้อง FUJIFILM บางรุ่นมีโหมดที่ทำมาเพื่องานแบบนี้โดยตรง ชื่อว่า Pixel Shift Multi-Shot

ในบทความนี้เราจะมาดูกันว่าโหมดนี้ทำงานยังไง ได้ไฟล์ละเอียดเท่าไร ต้องรวมไฟล์ด้วยโปรแกรมอะไร รุ่นไหนรองรับ มีข้อจำกัดอะไรที่ต้องรู้ก่อนถ่าย และเหมาะกับงานแบบไหน ข้อมูลรุ่นและตัวเลขทั้งหมดเช็คจากคู่มือออนไลน์และหน้าทางการของ FUJIFILM

Pixel Shift คืออะไร ทำไมถ่ายหลายภาพแล้วละเอียดขึ้น

เริ่มจากเรื่องพื้นฐานของเซนเซอร์ก่อน จุดรับแสงแต่ละจุดบนเซนเซอร์มีฟิลเตอร์สีครอบไว้ จุดหนึ่งจึงเห็นแค่สีเดียว อาจเป็นแดง เขียว หรือน้ำเงิน สีที่ขาดไปในแต่ละจุด กล้องต้องเดาจากจุดข้าง ๆ ภาพทั่วไปเลยดูดีมาก แต่ตรงลายถี่ ๆ อย่างเส้นด้ายหรือลายผ้า การเดานี้อาจพลาดจนเกิดสีหลอก หรือที่เรียกว่า false color

ลองนึกภาพคนถือกล้องถ่ายภาพเดียวกันซ้ำหลายรอบ แต่ขยับตัวไปนิดเดียวทุกครั้ง พอเอาภาพทั้งหมดมาเรียงซ้อนกัน เราจะได้ข้อมูลของจุดที่ภาพเดียวเก็บไม่ได้ ระบบนี้ใช้หลักเดียวกัน แต่สิ่งที่ขยับคือเซนเซอร์ในตัวกล้อง

กล้องจะใช้ระบบกันสั่นในตัวกล้อง หรือ IBIS ซึ่งเป็นกลไกที่ขยับเซนเซอร์ได้อยู่แล้ว มาเลื่อนเซนเซอร์ทีละครึ่งพิกเซลระหว่างแต่ละภาพ แล้วบันทึกทุกภาพเป็นไฟล์ RAW ลงการ์ด ผลคือแต่ละตำแหน่งในภาพได้ข้อมูลสีแดง เขียว น้ำเงินครบ FUJIFILM บอกว่าภาพที่รวมแล้วแทบไม่เห็นสีหลอกเลย

ได้ไฟล์ความละเอียดเท่าไร ถ่ายกี่ภาพ

ตัวเลขนี้ขึ้นกับรุ่น ฝั่ง X Series อย่าง X-H2 กับ X-T5 กล้องจะถ่าย 20 ภาพ แล้วรวมเป็นไฟล์เดียวที่ละเอียด 160MP ถ้าเทียบกับ X-T5 ที่ถ่ายภาพปกติได้ 40.2 ล้านพิกเซล ก็คือราว 4 เท่า

ฝั่ง GFX ที่เป็นกล้องเซนเซอร์ใหญ่กว่าฟูลเฟรม รุ่นตระกูล 100 ล้านพิกเซลอย่าง GFX100, GFX100 II และ GFX100S II รวมไฟล์ได้ถึง 400MP ตอน GFX100 ได้ฟีเจอร์นี้จากเฟิร์มแวร์ 3.00 เมื่อพฤศจิกายน 2020 FUJIFILM บอกว่าโปรแกรมจะรวม RAW 16 ภาพเป็นไฟล์ 400MP

GFX100S II กับ GFX100 II ยังมีอีกโหมดชื่อ Accurate Color ซึ่งไม่ได้เน้นเพิ่มขนาดไฟล์ แต่เน้นสีที่แม่นและลดสีหลอก หน้าทางการของ GFX100S II (ซึ่งเรียกโหมดนี้ว่า Real Color) บอกว่าโหมดนี้ได้ไฟล์ 102MP ที่สีหลอกน้อย โดยใช้เวลาและข้อมูลแค่หนึ่งในสี่เมื่อเทียบกับ GFX100S รุ่นก่อน คู่มือเขียนไว้ว่าสองโหมดนี้ถ่าย 4 หรือ 16 ภาพตามโหมดที่เลือก

ตัวเลข 160MP หรือ 400MP แปลว่าอะไรกับเรา? ถ้าเอาไปพิมพ์ใหญ่ หรือต้องครอปเข้าไปดูจุดเล็ก ๆ เราจะยังเห็นรายละเอียดอยู่ แต่ถ้าภาพนั้นจะไปลงโซเชียลอย่างเดียว ไฟล์ปกติจากกล้องก็เกินพอแล้ว

ก่อนเปิดโหมดนี้ ลองถามตัวเองดูก่อนว่างานนี้จะถูกซูมหรือพิมพ์ใหญ่จริงไหม ถ้าไม่ ถ่ายภาพเดียวก็พอ

ต้องรวมไฟล์ด้วยโปรแกรมอะไร

เรื่องนี้ทำให้หลายคนงงตอนลองครั้งแรก เพราะในการ์ดจะมีแต่ RAW หลายไฟล์เรียงกัน ไม่มีภาพ 160MP โผล่ขึ้นมาเลย กล้องไม่ได้รวมไฟล์ให้ เราต้องเอาไปรวมในคอมพิวเตอร์ด้วยโปรแกรม FUJIFILM Pixel Shift Combiner ซึ่งดาวน์โหลดได้จากหน้าซัพพอร์ตของ FUJIFILM มีทั้ง Windows และ Mac

ผลที่ได้คือไฟล์ RAW แบบ DNG ไฟล์เดียว เอาไปแต่งต่อได้ในโปรแกรมที่เปิด DNG ได้ ในโปรแกรมเลือกได้สองแบบ คือ High resolution + Accurate color กับ Accurate color ตามที่อธิบายไว้ด้านบน

มีเรื่องที่ควรรู้อีกสามข้อ ข้อแรก คู่มือเขียนชัดว่า FUJIFILM X RAW STUDIO กับ RAW FILE CONVERTER EX ใช้รวมไฟล์ชุดนี้ไม่ได้ ถ้าอยากแปลงเป็นไฟล์แบบอื่น คู่มือแนะนำ Capture One รุ่นสำหรับ Fujifilm หรือ Capture One Pro ข้อสอง ตั้งแต่เวอร์ชัน 1.7.0 มีปลั๊กอินให้เปิดโปรแกรมรวมไฟล์นี้จาก Capture One ได้ตรง ๆ ข้อสาม โปรแกรมนี้ใช้ถ่ายแบบต่อสายเข้าคอมพิวเตอร์ได้ด้วย สะดวกมากเวลาถ่ายในสตูดิโอ

โปรแกรมต้องการแรมอย่างน้อย 8GB และแนะนำ 16GB ขึ้นไป ถ่ายครั้งหนึ่งได้ RAW ถึง 16 หรือ 20 ไฟล์ ลองเผื่อพื้นที่ในเครื่องและในการ์ดไว้ด้วย เรื่องการ์ดอ่านต่อได้ใน การ์ดความจำ V30 V60 V90 ต่างกันยังไง

FUJIFILM รุ่นไหนมี Pixel Shift บ้าง?

ตารางรองรับของโปรแกรมรวมไฟล์บนเว็บ fujifilm-x.com ตอนที่เขียนบทความนี้มี 7 รุ่น ฝั่ง GFX มี GFX100, GFX100S, GFX100 II, GFX100S II และ GFX50S II ฝั่ง X Series มี X-H2 กับ X-T5

ถ้าสังเกตดู ทุกรุ่นในรายการเป็นกล้องที่มีระบบกันสั่นในตัว เพราะต้องใช้กลไกนั้นขยับเซนเซอร์ แต่ไม่ใช่ว่ามีกันสั่นในตัวแล้วจะมีโหมดนี้เสมอ ให้ดูจากรายการรองรับกับคู่มือเป็นหลัก และกล้องรุ่นใหม่ก็อาจถูกเพิ่มเข้าไปในภายหลัง ถ้ากล้องของเราไม่อยู่ในรายการ ลองเปิดคู่มือออนไลน์ของรุ่นนั้นแล้วค้นคำว่า PIXEL SHIFT MULTI SHOT ดูก่อน

ข้อจำกัดของ Pixel Shift ที่ต้องรู้ก่อนถ่าย

ข้อแรกคือของในภาพต้องนิ่ง กล้องถ่ายทีละภาพต่อกันจนครบ ถ้าระหว่างนั้นมีอะไรขยับ ไม่ว่าจะเป็นตัวแบบหรือตัวกล้อง คู่มือบอกว่าภาพที่รวมออกมาอาจไม่เป็นอย่างที่ต้องการ ใบไม้ไหว น้ำกระเพื่อม คนเดินผ่าน หรือแม้แต่ผ้าที่ปลิวนิดเดียว ก็เป็นปัญหาได้ โปรแกรมรุ่นใหม่ตรวจจับภาพที่รวมไม่ได้เพราะกล้องสั่นได้ส่วนหนึ่ง แต่ FUJIFILM เองก็บอกว่าไม่ได้แม่น 100 เปอร์เซ็นต์

ข้อที่สองคือขาตั้ง คู่มือแนะนำให้ใช้ตั้งเวลาถ่ายหรือรีโมตเพื่อลดการสั่น ในบทความของ FUJIFILM ที่ถ่ายชุดกิโมโนโบราณด้วย GFX100 ช่างภาพก็ย้ำว่าต้องใช้ขาตั้งที่มั่นคง และป้องกันไม่ให้มีอะไรเปลี่ยนในเฟรม ถ่ายด้วยมือถือกล้องจึงไม่ใช่ทางเลือกสำหรับโหมดนี้

ข้อที่สามคือไฟกะพริบ คู่มือบอกว่าเมื่อเลือกโหมดนี้ ฟังก์ชันลดการกะพริบของแสง (Flicker Reduction) จะถูกปิดเอง ลองนึกดูว่าแต่ละภาพถ่ายคนละจังหวะ ถ้าไฟในห้องกะพริบเร็วเกินกว่าตาเห็น อย่างหลอดไฟหรือ LED บางแบบ ความสว่างของแต่ละภาพก็อาจไม่เท่ากัน ลองใช้แสงธรรมชาติที่คงที่ หรือไฟต่อเนื่องที่ไม่กะพริบจะปลอดภัยกว่า ถ้าใช้แฟลช คู่มือแนะนำให้ตั้งช่วงห่างระหว่างภาพให้นานพอที่แฟลชจะชาร์จทัน

ข้อสุดท้ายคือค่ากล้องบางอย่างจะถูกล็อก คู่มือของ X-H2, X-T5, GFX100, GFX100S, GFX100 II และ GFX100S II เขียนไว้ตรงกันว่า ใช้ได้แค่ชัตเตอร์อิเล็กทรอนิกส์ ISO สูงสุด 1600 ถ้าตั้งสูงกว่าหรือตั้ง AUTO ไว้ กล้องจะใช้ 1600 แทน โฟกัสแบบต่อเนื่อง (AF-C) จะถูกเปลี่ยนเป็นโฟกัสครั้งเดียว (AF-S) และ RAW บันทึกได้แบบบีบอัดไม่เสียข้อมูล (Lossless) อย่างเดียว

ถ้ารวมไฟล์แล้วเจอขอบภาพซ้อนหรือลายแปลก ๆ ลองเช็คก่อนว่ามีอะไรในเฟรมขยับ หรือมีคนเดินผ่านขาตั้งตอนถ่ายหรือเปล่า

เอา Pixel Shift ไปใช้กับงานแบบไหนดี

งานแรกคือถ่ายงานศิลปะและของสะสม ภาพวาด ผ้าทอ เอกสารเก่า หรือของมีค่าที่อยากเก็บไว้เป็นหลักฐาน FUJIFILM มีบทความที่เล่าการใช้ GFX100 ถ่ายกิโมโนลายดอกไม้ฤดูใบไม้ร่วงของโอกาตะ โคริน ซึ่งเป็นสมบัติทางวัฒนธรรมสำคัญของญี่ปุ่น เพื่อบันทึกสภาพก่อนซ่อมแซม ไฟล์ 400MP ทำให้เห็นถึงเนื้อเส้นไหม

งานที่สองคือภาพสินค้า ตอนเปิดตัวฟีเจอร์นี้บน GFX100 FUJIFILM บอกว่าเหมาะกับช่างภาพงานศิลปะและภาพนิ่งแบบ still life ซึ่งเป็นงานกลุ่มเดียวกับภาพสินค้าบนโต๊ะ เครื่องประดับ นาฬิกา เนื้อผ้า หรือผิวหนังกระเป๋า ที่ลูกค้าอยากซูมดูใกล้ ๆ ก่อนตัดสินใจ ส่วนพื้นฐานการจัดแสงถ่ายสินค้า อ่านต่อได้ใน ถ่ายภาพสินค้าด้วยมือถือให้ดูขายได้

งานที่สามคือสถาปัตยกรรมและภายในอาคาร ตึกไม่ขยับ ห้องว่างก็ไม่ขยับ ภาพแนวนี้จึงเข้ากับโหมดนี้ได้ดีในหลักการ แต่ต้องระวังของที่ขยับเองในฉาก อย่างเมฆ ต้นไม้ ธงที่โดนลม หรือคนเดินผ่าน ถ้าถ่ายภายในอาคารที่ไม่มีคนและไม่มีลม จะมีโอกาสได้ผลดีกว่าถ่ายข้างนอก

ส่วนงานที่ไม่ควรใช้ก็ชัดเจน คือคน สัตว์ กีฬา หรือทุกอย่างที่ขยับได้ ถ่ายภาพเดียวตามปกติจะได้ผลดีกว่ามาก

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อย

เรื่องแรก คิดว่ากล้องจะรวมไฟล์ให้เลย ที่จริงกล้องแค่ถ่าย RAW เก็บไว้ทีละภาพ ต้องเอาไปรวมในคอมพิวเตอร์ ซึ่งโปรแกรมที่ FUJIFILM แนะนำคือโปรแกรมรวมไฟล์ที่พูดถึงไปข้างบน ถ้าเปิดดูในกล้องจะเห็นแค่ภาพทีละใบที่มีไอคอนบอกว่าเป็นภาพจากโหมดนี้

เรื่องที่สอง คิดว่าไฟล์ใหญ่ขึ้นแปลว่าภาพคมขึ้นทุกครั้ง ไฟล์จะละเอียดได้แค่เท่าที่เลนส์และการโฟกัสให้ได้ ถ้าโฟกัสพลาด หรือตั้งรูรับแสงแคบจนภาพเริ่มนุ่ม ภาพ 400MP ก็จะแสดงความนุ่มนั้นชัดขึ้นไปด้วย

เรื่องที่สาม คิดว่าใช้ในที่แสงน้อยได้เหมือนปกติ ISO ถูกจำกัดที่ 1600 ชัตเตอร์ก็ต้องช้าลงในที่มืด และต้องถ่ายต่อกันหลายภาพ ยิ่งใช้เวลานาน โอกาสที่อะไรสักอย่างจะขยับก็ยิ่งมากขึ้น การจัดแสงให้พอตั้งแต่แรกจึงช่วยได้มาก ทบทวนเรื่องนี้ได้ใน สามเหลี่ยมการรับแสง

มาลองถ่าย Pixel Shift ภาพแรกกันดู

เริ่มจากหาของนิ่ง ๆ ในบ้านที่มีลายละเอียด เช่น ผ้าพันคอลายถี่ ธนบัตร หรือหนังสือภาพ วางบนโต๊ะใกล้หน้าต่างที่แสงคงที่ ปิดพัดลมและแอร์ที่เป่าตรงมา ตั้งกล้องบนขาตั้ง แล้วโฟกัสด้วย AF-S หรือแมนวลให้แม่น

บน X-H2 และกล้อง GFX กดปุ่ม DRIVE แล้วเลือก PIXEL SHIFT MULTI SHOT (GFX100 ต้องหมุนแป้น DRIVE ไปที่ MULTI ก่อน) ส่วน X-T5 โหมดนี้อยู่ในเมนู SHOOTING SETTING จากนั้นตั้งช่วงห่างระหว่างภาพเป็น SHORTEST ตามที่คู่มือแนะนำ ใช้ตั้งเวลาถ่ายหรือรีโมต แล้วอย่าแตะกล้องหรือโต๊ะจนกว่าจะถ่ายครบ จากนั้นเอาการ์ดเข้าคอมพิวเตอร์ เปิดโปรแกรมรวมไฟล์แล้วรวมเป็นภาพเดียว เปิดภาพที่ได้เทียบกับภาพเดียวปกติที่ซูม 100 เปอร์เซ็นต์ ดูตรงลายถี่ว่าสีหลอกหายไปไหม

ถ้าลองแล้วรวมไม่ผ่านหรือภาพเพี้ยน ลองเช็คว่าขาตั้งแน่นพอไหม มีแสงกะพริบหรือลมในห้องหรือเปล่า และโปรแกรมเป็นเวอร์ชันล่าสุดที่รองรับกล้องของเราแล้วหรือยัง

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

Pixel Shift ของ FUJIFILM คือการให้กล้องขยับเซนเซอร์ทีละครึ่งพิกเซลแล้วถ่าย RAW หลายภาพ ก่อนเอาไปรวมในโปรแกรมของ FUJIFILM เป็นไฟล์ DNG ที่ละเอียดกว่าเดิมและแทบไม่มีสีหลอก X-H2 กับ X-T5 ได้ 160MP ส่วน GFX ตระกูล 100 ล้านพิกเซลได้ถึง 400MP โหมดนี้ต้องใช้ขาตั้ง ของในเฟรมต้องนิ่ง ระวังไฟกะพริบ แล้วเลือกใช้กับงานที่ต้องการรายละเอียดจริง อย่างงานศิลปะ ภาพสินค้า และสถาปัตยกรรมที่ไม่มีอะไรขยับ

อ่านต่อ

ถ้ายังไม่ค่อยเข้าใจว่าทำไมเซนเซอร์ใหญ่กับเล็กให้ผลต่างกัน ลองอ่าน ขนาดเซนเซอร์ Full Frame APS-C M43 ต่างกันยังไง และถ้ายังไม่เคยแต่งไฟล์ RAW มาก่อน แวะอ่าน ไฟล์ RAW หรือ JPEG ถ่ายแบบไหนดี ส่วนตัวโปรแกรม รายละเอียดเวอร์ชัน และรายชื่อรุ่นที่รองรับล่าสุด ดูได้ที่ หน้าดาวน์โหลด FUJIFILM Pixel Shift Combiner