ถ่ายภาพเคลื่อนไหว หยุดให้นิ่งหรือแพนให้พื้นหลังไหล ใช้สปีดเท่าไร

ลูกวิ่งเล่นในสนาม มอเตอร์ไซค์ขับผ่านหน้าบ้าน หรือเพื่อนกระโดดลงสระ กดชัตเตอร์ทีไรได้ภาพเบลอเป็นเงา บางทีได้ภาพนิ่งสนิทก็จริง แต่ดูแข็ง ไม่รู้สึกถึงความเร็วเลย การ ถ่ายภาพเคลื่อนไหว มีทางให้เลือกสองทางชัด ๆ คือหยุดให้นิ่ง กับปล่อยให้บางส่วนไหล

บทความนี้จะพาดูว่าสปีดชัตเตอร์ทำงานยังไง ตัวแบบเร็วแค่ไหนต้องใช้สปีดเท่าไร แพนกล้องยังไงให้ตัวแบบคมแต่พื้นหลังไหล และใช้ความเบลอกับน้ำตกยังไง ปิดท้ายด้วยขั้นตอนที่ลองได้คืนนี้

สปีดชัตเตอร์คือเวลาที่กล้องลืมตา

สปีดชัตเตอร์คือช่วงเวลาที่เซนเซอร์รับแสง เขียนเป็นเศษส่วนของวินาที เช่น 1/500 แปลว่าหนึ่งในห้าร้อยวินาที ตัวเลขข้างล่างยิ่งมาก เวลายิ่งสั้น ตัวเลขนี้แหละที่ตัดสินว่าการ ถ่ายภาพเคลื่อนไหว จะออกมานิ่งหรือเบลอ

ลองนึกถึงตอนมองรถที่วิ่งผ่าน ถ้าลืมตาแวบเดียว เราจะเห็นรถอยู่ที่จุดเดียว ถ้าลืมตาค้างไว้นาน ๆ แล้วจำทุกอย่างที่เห็นซ้อนกัน รถจะลากเป็นทางยาว กล้องก็คิดแบบนี้ ระหว่างที่ชัตเตอร์เปิด ตัวแบบขยับไปไกลเท่าไร ภาพก็เบลอเท่านั้น

Nikon อธิบายไว้ว่าสปีดเร็วหยุดการเคลื่อนไหวได้ แม้แต่ปีกของนกฮัมมิงเบิร์ด ส่วนสปีดช้าทำให้สิ่งที่ขยับกลายเป็นริ้ว สองแบบนี้ไม่มีแบบไหนผิด อยู่ที่ว่าเราอยากเล่าความเร็วออกมาแบบไหน

ถ่ายภาพเคลื่อนไหว ให้นิ่ง เลือกสปีดตามความเร็วของตัวแบบ

ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้ได้กับทุกอย่าง ต้องดูว่าตัวแบบเร็วแค่ไหน ตัวเลขต่อไปนี้เป็นค่าเริ่มต้นโดยประมาณจากหน้าสอนถ่ายภาพของผู้ผลิตกล้อง ไม่ใช่ค่าตายตัว Nikon ยกตัวอย่างว่าเด็กปั่นจักรยาน หยุดได้ที่ราว 1/250 วินาที อะไรที่เร็วพอสมควร ให้เริ่มที่ 1/500 ส่วนใบพัดเฮลิคอปเตอร์อาจต้องเร็วกว่า 1/1000

ฝั่ง Canon บอกว่ากีฬาเร็ว นกที่กำลังบิน หรือรถที่วิ่งเร็ว ต้องใช้ราว 1/1000 ขึ้นไป บางครั้งถึง 1/4000 ส่วนกีฬาในโรงยิมที่แสงน้อย ลองเริ่มที่ราว 1/500 ตามค่าที่ Nikon ให้ไว้สำหรับของที่เร็วพอสมควร แล้วดัน ISO ขึ้นถ้ามืด

ทิศทางก็มีผล ตัวแบบที่วิ่งตัดหน้ากล้องจากซ้ายไปขวา จะเลื่อนข้ามภาพเร็วกว่าตัวแบบที่วิ่งตรงเข้าหากล้อง ถ้าเจอแบบแรก ลองเผื่อสปีดให้เร็วขึ้นอีกหน่อย

ถ้ายังไม่แน่ใจ ลองเริ่มที่ 1/500 แล้วซูมดูภาพที่หลังกล้อง ถ้ายังเบลอค่อยขยับเป็น 1/1000

สปีดสูงแลกกับแสงที่น้อยลง

ยิ่งชัตเตอร์เปิดสั้น แสงก็เข้ามาน้อย สปีดเร็วขึ้นเท่าตัว เช่นจาก 1/250 เป็น 1/500 เวลาที่แสงไหลเข้าเซนเซอร์สั้นลงครึ่งหนึ่ง แสงที่ได้ก็หายไปครึ่งหนึ่ง ช่างภาพเรียกว่าลดลงหนึ่งสต็อป ถ้าไม่ชดเชย ภาพจะมืด

ทางชดเชยมีสองทาง คือเปิดรูรับแสงให้กว้างขึ้น หรือดัน ISO ขึ้น ISO คือความไวแสงของกล้อง ยิ่งสูงยิ่งสว่าง แต่เม็ดเกรนจะเริ่มมา ตัวอย่างจาก Photography Life บอกว่า ISO ที่ต่างกันสามสต็อป อย่าง 800 กับ 100 ทำให้สปีดต่างกันจาก 1/200 ไปเป็น 1/25 ได้เลย

กลางแดดจัดแทบไม่ต้องคิดเรื่องนี้ แต่ตอนเย็นหรือในร่ม ถ้าต้องเลือก ภาพที่มีเกรนนิดหน่อยแต่คม มักใช้งานได้มากกว่าภาพเนียนแต่ตัวแบบเบลอ

แพนกล้อง ถ่ายภาพเคลื่อนไหว ให้พื้นหลังไหล

ทางที่สองคือแพนกล้อง หรือ panning แปลว่าหมุนกล้องตามตัวแบบไปพร้อมกันระหว่างที่ชัตเตอร์เปิด นึกถึงตอนนั่งรถแล้วมองรถคันข้าง ๆ ที่วิ่งเร็วเท่ากัน รถคันนั้นดูนิ่ง แต่ต้นไม้ข้างทางไหลเป็นเส้น ภาพแพนก็ทำงานแบบเดียวกัน

เพราะกล้องขยับตามตัวแบบอยู่แล้ว เราจึงใช้สปีดต่ำได้ คู่มือการถ่ายของ Sony แนะนำช่วง 1/10 ถึง 1/100 วินาที ยกตัวอย่างที่ 1/30 และบอกว่ายิ่งช้ายิ่งยาก ฝั่ง Canon แนะนำให้เริ่มราว 1/60 แล้วค่อยลดลงเมื่อคล่องขึ้น ลอง 1/30 ถ้าอยากให้พื้นหลังไหลมาก หรือ 1/125 ถ้าอยากให้ไหลน้อยลง

ลำดับที่เราแนะนำเป็นค่าเริ่มต้นคร่าว ๆ คือเริ่มที่ 1/125 ให้ติดมือก่อน แล้วลงไป 1/60 พอเริ่มได้ภาพคมบ่อยขึ้นค่อยลอง 1/30 กับ 1/15 พื้นหลังจะไหลยาวขึ้นทุกขั้น

ท่าหมุนตัวและ AF-C ที่ทำให้แพนติด

ท่ายืนสำคัญพอ ๆ กับค่ากล้อง ท่าที่เราแนะนำเป็นท่าพื้นฐานทั่วไป ลองยืนเท้ากว้างประมาณช่วงไหล่ หันลำตัวไปทางจุดที่จะกดชัตเตอร์ แล้วบิดเอวกลับไปหาทิศที่ตัวแบบจะวิ่งมา ตอนตามให้หมุนจากเอว แขนกับกล้องติดไปกับลำตัว ไม่ใช้มือส่ายกล้องอย่างเดียว

Sony บอกว่าให้หมุนกล้องในแนวนอนให้เร็วเท่ากับตัวแบบ เริ่มตามตั้งแต่ก่อนกด และตามต่อแม้กดไปแล้ว ถ้าหยุดหมุนทันทีที่กด ภาพจะสะดุดตรงนั้นพอดี

ฝั่งกล้อง ใช้โหมด S หรือโหมดกำหนดสปีด ตั้งโฟกัสเป็น AF-C คือโฟกัสต่อเนื่อง กล้องจะปรับโฟกัสตามตัวแบบไปเรื่อย ๆ ตราบที่เรากดชัตเตอร์ค้างครึ่งหนึ่ง พื้นที่โฟกัสเลือกแบบกว้างหรือแบบโซน และตั้งถ่ายต่อเนื่องไว้ ทั้งหมดนี้ตรงกับค่าที่ Sony แนะนำ

Nikon บอกตรง ๆ ว่ากุญแจของภาพแพนคือถ่ายเยอะ ๆ ได้ภาพคมสักสองสามใบจากหลายสิบใบถือว่าปกติ

กันสั่นตอนแพน เปิดไว้ได้ไหม

กันสั่นช่วยลดอาการมือสั่น แต่ตอนแพน เราตั้งใจหมุนกล้องเอง ระบบกันสั่นบางแบบอาจพยายามต้านการหมุนนั้น

Canon อธิบายว่าเลนส์ที่มี IS Mode 2 จะไม่สนการเคลื่อนที่ตามทิศที่เราแพน และแก้แค่การสั่นในแนวตั้งฉากกับทิศนั้น เลนส์ RF บางรุ่นยังตรวจจับการแพนได้เองโดยไม่ต้องมีสวิตช์ ถ้าเลนส์ของเรามีสวิตช์โหมดแพน ลองเปิดไว้ ยี่ห้ออื่นก็มีระบบทำนองนี้ ดูในคู่มือเลนส์ของเราได้

อีกเรื่องที่ Canon เขียนไว้ชัด คือกันสั่นลดได้แค่การสั่นของกล้อง ไม่มีผลกับการขยับของตัวแบบเลย

เบลอโดยตั้งใจ น้ำตกที่นุ่มเหมือนสายไหม

คราวนี้กลับกัน กล้องอยู่นิ่ง แต่ปล่อยให้สิ่งที่ขยับไหลไป น้ำตกเป็นตัวอย่างที่เห็นชัดที่สุด Photography Life บอกว่าสปีดเร็วอย่าง 1/250 จะหยุดหยดน้ำให้เห็นเป็นเม็ด ถ้าอยากได้น้ำนุ่มเป็นสาย ต้องใช้สปีดช้าราวหนึ่งวินาทีขึ้นไป ภาพตัวอย่างของเขาใช้ 6 วินาที

สปีดระดับวินาทีถือมือไม่ไหว ต้องใช้ขาตั้งกล้อง ตั้ง ISO ต่ำสุดไว้ก่อน ถ้ากลางวันแสงยังเยอะเกิน ให้ใช้ฟิลเตอร์ ND ซึ่งเหมือนแว่นกันแดดของเลนส์ ตัวอย่างจาก Photography Life คือ ND 3.0 ทำให้สปีด 1/250 กลายเป็น 4 วินาทีได้

ความเข้าใจผิดเรื่อง ถ่ายภาพเคลื่อนไหว ที่พบบ่อย

เรื่องแรก เปิดกันสั่นแล้วจะหยุดตัวแบบได้ อย่างที่ Canon บอก กันสั่นช่วยแค่มือเรา ถ้าตัวแบบวิ่งเร็ว ยังต้องพึ่งสปีดสูงอยู่ดี

เรื่องที่สอง สปีดยิ่งช้า ภาพแพนยิ่งสวย จริงที่พื้นหลังไหลยาวขึ้น แต่ตัวแบบก็คมยากขึ้นมาก เริ่มจากสปีดที่ได้ภาพคมก่อน แล้วค่อยลด

เรื่องที่สาม ภาพเบลอแปลว่ากล้องไม่ดี บ่อยครั้งแค่สปีดไม่พอกับความเร็วของตัวแบบ ลองดูตัวเลขสปีดในข้อมูลภาพก่อนโทษกล้อง

คืนนี้มาลอง ถ่ายภาพเคลื่อนไหว กัน

ไม่ต้องรอสนามกีฬา เริ่มจากหน้าบ้านได้เลย ตั้งกล้องเป็นโหมด S ตั้งสปีด 1/500 แล้วถ่ายรถหรือมอเตอร์ไซค์ที่ผ่านไปมาสักสิบภาพ ซูมดูว่าล้อกับคนขับคมไหม

จากนั้นลดสปีดเหลือ 1/60 ตั้ง AF-C กับถ่ายต่อเนื่อง ยืนหันไปทางจุดกดชัตเตอร์ บิดเอวไปรอ แล้วหมุนตามรถคันต่อไป ถ่ายรวดเดียวสักยี่สิบภาพ แล้วเทียบสองชุดดูว่าเรื่องที่ภาพเล่าต่างกันยังไง

ถ้าทำแล้วตัวแบบในภาพแพนยังเบลอทุกใบ ลองกลับขึ้นไป 1/125 แล้วเลือกตัวแบบที่วิ่งช้าลง อย่างคนปั่นจักรยาน ให้มือชินกับจังหวะหมุนก่อน

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

ภาพเคลื่อนไหวมีสองทาง หยุดให้นิ่งด้วยสปีดสูงที่เลือกตามความเร็วตัวแบบ เป็นค่าเริ่มต้นคร่าว ๆ ราว 1/250 สำหรับเด็กปั่นจักรยาน 1/500 สำหรับอะไรที่เร็วพอสมควร และ 1/1000 ขึ้นไปสำหรับกีฬาเร็ว หรือแพนกล้องที่สปีดต่ำราว 1/60 ลงไป โดยหมุนจากเอว ตามก่อนและหลังกด และเปิด AF-C ไว้ ส่วนน้ำตก ตั้งกล้องนิ่งบนขาตั้งแล้วปล่อยให้น้ำไหลราววินาทีขึ้นไป

ภาพถัดไปของเรา อยากให้คนดูรู้สึกว่าเวลาหยุด หรือรู้สึกว่ามันกำลังพุ่งไป?

อ่านต่อ

ถ้าอยากถ่ายสปีดช้าตอนกลางคืนให้ภาพไม่เบลอ อ่านต่อที่ ถ่ายกลางคืน ยังไงให้ภาพไม่เบลอ ตั้งค่า Long exposure ทีละขั้น ใครถ่ายกีฬาลูกหรืองานเวทีจากระยะไกล ดูต่อที่ เลนส์เทเลซูม ถ่ายกีฬาลูกและงานเวที ใช้ระยะเท่าไหร่ ตั้งค่ายังไง และถ้ายังไม่คุ้นกับโหมด S ทบทวนได้ที่ เข้าใจโหมด A, S และ M แล้วใช้กล้องได้มั่นใจขึ้น อยากดูค่าแพนกล้องฉบับผู้ผลิต ลองเปิด หน้าแนะนำการถ่ายแพนรถของ Sony