ฟิลเตอร์ ND ถ่ายวิดีโอ ตัวเลขบนฟิลเตอร์บอกอะไร เลือกแบบไหนดี

เคยเป็นไหม ออกไปถ่ายคลิปตอนเที่ยง ตั้งชัตเตอร์ 1/50 ตามที่เขาแนะนำ แล้วภาพขาวโพลนไปทั้งจอ ลด ISO จนสุดแล้วก็ยังสว่างเกิน หรี่รูรับแสงลงก็ได้ภาพที่ชัดไปหมดทั้งฉาก หลังไม่เบลออย่างที่อยากได้ สุดท้ายก็ต้องเร่งชัตเตอร์ขึ้นไป แล้วคนในคลิปก็เดินกระตุกเหมือนหุ่นยนต์ ของชิ้นเล็ก ๆ ที่ช่วยเรื่องนี้ได้คือ ฟิลเตอร์ ND

ในบทความนี้เราจะมาดูกันว่าฟิลเตอร์ ND ทำงานยังไง กลางแดดเมืองไทยต้องลดแสงกี่สต็อป ตัวเลข ND8 ND64 ND1000 บนกล่องแปลว่าอะไร แบบหมุนปรับได้หรือ Variable ND มีข้อควรระวังตรงไหน และแบบเกลียว แบบแม่เหล็ก แบบแผ่นสี่เหลี่ยม เหมาะกับงานแบบไหน หลักทั้งหมดนี้ใช้ได้กับกล้องทุกยี่ห้อ

ฟิลเตอร์ ND คืออะไร ทำไมคนถ่ายวิดีโอถึงพกติดกระเป๋า

ND ย่อมาจาก Neutral Density ลองนึกภาพแว่นกันแดดที่ใส่ให้เลนส์ดู มันทำให้แสงที่เข้ากล้องน้อยลงเท่า ๆ กันทั้งภาพ โดยตั้งใจไม่ให้สีเปลี่ยน คำว่า Neutral ก็คือเป็นกลาง ไม่เติมสีอะไรเข้าไป

คนถ่ายภาพนิ่งใช้ฟิลเตอร์ ND เพื่อลากชัตเตอร์ให้น้ำตกนุ่มเป็นสายไหม แต่คนถ่ายวิดีโอใช้ด้วยเหตุผลอีกแบบ คือเราอยากล็อกความเร็วชัตเตอร์ไว้ที่ประมาณสองเท่าของเฟรมเรต เช่น ถ่าย 25fps ใช้ 1/50 การเคลื่อนไหวจะได้ดูลื่นเป็นธรรมชาติ เรื่องนี้เล่าไว้ละเอียดในบทความ กฎ 180 องศา คืออะไร

พอชัตเตอร์ถูกล็อกไว้แล้ว ตัวที่เหลือให้ปรับความสว่างก็มีแค่รูรับแสงกับ ISO ในห้องไม่มีปัญหา แต่กลางแดด ISO ต่ำสุดของกล้องก็ยังสว่างเกิน และถ้าเราอยากเปิดรูรับแสงกว้างให้หลังเบลอ ภาพจะยิ่งสว่างขึ้นไปอีก ฟิลเตอร์ ND คือตัวที่ลดแสงส่วนเกินออกไป เราจะได้เก็บชัตเตอร์และรูรับแสงไว้ที่ค่าที่อยากได้

กลางแดดเมืองไทย ต้องลดแสงกี่สต็อป?

ก่อนซื้อ ลองคิดเลขง่าย ๆ ดูก่อน ช่างภาพมีหลักเก่าแก่ชื่อ Sunny 16 บอกว่าวันแดดจัด ถ้าตั้งรูรับแสง f/16 ใช้ชัตเตอร์เท่ากับหนึ่งส่วน ISO ภาพจะพอดี เช่น ISO 100 ก็ใช้ 1/100 หลักนี้เป็นค่าประมาณ แต่ก็พอใช้เป็นจุดตั้งต้นได้ดี

ทีนี้ถ้าเราอยากถ่ายที่ f/2.8 ให้หลังเบลอ กับชัตเตอร์ 1/50 ตามกฎ 180 องศา ลองนับกันดู จาก f/16 ไป f/2.8 คือเปิดกว้างขึ้นห้าสต็อป แสงเข้ามากขึ้น 32 เท่า จาก 1/100 ไป 1/50 คือช้าลงอีกหนึ่งสต็อป รวมเป็นหกสต็อป เราเลยต้องหาฟิลเตอร์ที่ลดแสงได้ราวหกสต็อปมาหักออก

ถ้าถ่ายด้วยโปรไฟล์ Log เรื่องจะเปลี่ยนไปอีก เพราะกล้องหลายรุ่นตั้ง ISO ต่ำสุดในโหมด Log ไว้สูงกว่าปกติ สมมติว่า ISO ต่ำสุดคือ 800 ก็เท่ากับสว่างขึ้นอีกสามสต็อปจาก ISO 100 รวมเป็นราวเก้าสต็อป ใครยังงงว่า Log คืออะไร ลองอ่าน โปรไฟล์ Log คืออะไร ประกอบดู

ถ้าไม่แน่ใจว่าจะซื้อเท่าไหร่ ลองตั้งค่าที่อยากใช้จริงกลางแดดดูก่อน แล้วนับว่ากล้องขาดไปกี่สต็อป ตัวเลขนั้นแหละคือคำตอบ

ตัวเลขบน ฟิลเตอร์ ND อ่านยังไง ND8 คือกี่สต็อป?

ตรงนี้คนงงกันเยอะ เพราะแต่ละเจ้าเขียนตัวเลขไม่เหมือนกัน แต่จริง ๆ มีแค่สามแบบ และบอกเรื่องเดียวกัน

แบบแรกคือเลขหลัง ND เช่น ND8 แปลว่าแสงเหลือหนึ่งในแปด แบบที่สองคือเลขทศนิยมแบบ ND 0.9 ซึ่งเป็นค่าความทึบทางแสง และแบบที่สามคือบอกเป็นสต็อปตรง ๆ ทั้งสามแบบนี้ ND8 กับ ND 0.9 และ 3 สต็อป คือฟิลเตอร์ความเข้มเดียวกัน

วิธีจำง่าย ๆ คือหนึ่งสต็อปแปลว่าแสงหายไปครึ่งหนึ่ง ND2 ลดหนึ่งสต็อป ND4 สองสต็อป ND8 สามสต็อป ND16 สี่สต็อป ND32 ห้าสต็อป ND64 หกสต็อป เลขจะเพิ่มขึ้นเท่าตัวทุกครั้งที่สต็อปเพิ่มหนึ่ง ส่วน ND1000 ที่คนถ่ายภาพนิ่งใช้ลากชัตเตอร์ยาว ๆ อยู่ที่ราวสิบสต็อป

Variable ND สะดวกมาก แต่ต้องรู้ข้อนี้ก่อน

ฟิลเตอร์แบบหมุนปรับได้ หรือ Variable ND คือฟิลเตอร์โพลาไรซ์สองแผ่นซ้อนกัน แผ่นหนึ่งหมุนได้ พอหมุนให้สองแผ่นไขว้กันมากขึ้น แสงก็ผ่านได้น้อยลง ข้อดีคือไม่ต้องพกหลายแผ่น เดินจากร่มไปแดดก็หมุนทีเดียวจบ เลยเป็นที่นิยมมากในงานวิดีโอที่ต้องถ่ายต่อเนื่อง

แต่มีเรื่องที่ควรรู้สามเรื่อง เรื่องแรกคือลายกากบาท หรือ X pattern พอหมุนใกล้ช่วงเข้มสุด จะเห็นแถบมืดเป็นรูปตัว X พาดกลางภาพ ผู้ผลิตบางเจ้าบอกไว้ตรง ๆ ว่าเป็นธรรมชาติของฟิลเตอร์ที่ใช้แผ่นโพลาไรซ์ทุกแบบ และจะเห็นชัดขึ้นกับเลนส์มุมกว้าง บางเจ้าแนะนำให้ใช้ที่ระยะ 24mm ขึ้นไป บางรุ่นจึงทำตัวกั้นไว้ไม่ให้หมุนเลยไปถึงช่วงนั้น

เรื่องที่สองคือความเข้มจะเปลี่ยนไม่เท่ากันตลอดวง ช่วงต้นหมุนแล้วมืดลงช้า ๆ แต่ช่วงท้ายหมุนนิดเดียวก็มืดลงเร็วมาก ถ้าหมุนระหว่างกดอัด คนดูจะเห็นภาพวูบได้

เรื่องที่สามคือคุณภาพภาพ การซ้อนกระจกสองแผ่นกับแผ่นโพลาไรซ์อีกสองชั้น ทำให้ภาพมีโอกาสคมลดลงหรือมีสีติดมาง่ายกว่าฟิลเตอร์ความเข้มคงที่

ถ้าใช้ Variable ND ลองหมุนจากน้อยไปมากแล้วดูในจอให้เห็นกับตาก่อน จำตำแหน่งที่ลายเริ่มโผล่ไว้ แล้วใช้ไม่ให้เลยจุดนั้น

ใส่ ฟิลเตอร์ ND แล้วภาพสีเพี้ยน ทำยังไงดี?

ฟิลเตอร์ ND ในอุดมคติไม่ควรเปลี่ยนสีเลย แต่ของจริงลดแสงแต่ละสีได้ไม่เท่ากันเป๊ะ ยิ่งรุ่นราคาถูกยิ่งมีโอกาสติดสีมา บางแผ่นอมน้ำตาล บางแผ่นอมฟ้า ส่วนใหญ่แก้ได้ด้วยการตั้งไวท์บาลานซ์ใหม่ แต่ถ้าสีติดหนัก ๆ บางทีปรับไวท์บาลานซ์แล้วก็ยังไม่หายสนิท

อีกเรื่องที่คนไม่ค่อยพูดถึงคือแสงอินฟราเรด เซนเซอร์กล้องเห็นแสงช่วงนี้ที่ตาเรามองไม่เห็นได้บ้าง ฟิลเตอร์ ND ส่วนใหญ่ออกแบบมาลดแค่แสงที่ตาเห็น พอใส่ฟิลเตอร์เข้ม ๆ อย่างตัวอย่างที่มักยกกันคือราวหกสต็อป แสงที่ตามองเห็นลดลงมาก แต่อินฟราเรดยังผ่านเข้ามาได้ สัดส่วนเลยเพี้ยน ภาพจะดูขุ่น สีดำไม่ดำสนิท ผู้ผลิตบางเจ้าจึงทำฟิลเตอร์ที่ตัดอินฟราเรดไปด้วย มักเขียนว่า IRND หรือ IR Cut

ทางแก้ที่ทำได้ทันทีคือ ใส่ฟิลเตอร์ก่อน แล้วค่อยตั้งไวท์บาลานซ์จากกระดาษขาวหรือการ์ดเทา ไม่ใช่ตั้งไว้ก่อนแล้วค่อยใส่ฟิลเตอร์ทีหลัง วิธีตั้งแบบ Custom มีอธิบายไว้ใน White Balance คืออะไร

เกลียว แม่เหล็ก หรือแผ่นสี่เหลี่ยม เลือกแบบไหนดี

แบบเกลียวคือแบบที่หมุนเข้ากับเกลียวหน้าเลนส์ เล็ก เบา พกง่าย แต่ต้องตรงกับขนาดหน้าเลนส์ ถ้ามีเลนส์หลายขนาด ทางที่ประหยัดคือซื้อฟิลเตอร์ให้พอดีกับเลนส์ที่หน้าใหญ่สุด แล้วใช้แหวนแปลงขนาดหรือ Step-up ring กับเลนส์ที่เล็กกว่า

แบบแม่เหล็กจะมีแหวนรองที่หมุนติดหน้าเลนส์ไว้ก่อน แล้วฟิลเตอร์ก็แปะติดด้วยแม่เหล็ก ถอดใส่ได้ในไม่กี่วินาที เหมาะกับคนที่ต้องสลับฟิลเตอร์บ่อย ๆ ระหว่างวัน แต่ต้องมีแหวนรองแยกให้เลนส์แต่ละตัว และฟิลเตอร์ต่างยี่ห้ออาจใช้กับแหวนรองของกันและกันไม่ได้ ลองเช็คก่อนซื้อ

แบบแผ่นสี่เหลี่ยมใช้คู่กับตัวจับฟิลเตอร์ที่ยึดหน้าเลนส์ ใหญ่และเกะกะกว่า แต่ใช้แผ่นเดียวกันกับเลนส์หลายตัวได้ แค่เปลี่ยนแหวนยึด เหมาะกับงานตั้งกล้องนิ่ง ๆ อย่างวิวหรือถ่ายภาพนิ่งแบบลากชัตเตอร์ มากกว่างานถือเดินถ่าย

ไม่ว่าจะแบบไหน ถ้าซ้อนหลายแผ่นกับเลนส์มุมกว้างมาก ๆ ลองเช็คมุมภาพดูด้วยว่าขอบฟิลเตอร์ไม่บังจนมุมภาพมืด

กล้องบางรุ่นมี ND ในตัว ยังต้องซื้อเพิ่มไหม?

กล้องวิดีโอระดับมืออาชีพหลายรุ่น และกล้องคอมแพกต์บางรุ่นมีฟิลเตอร์ ND อยู่ในตัวกล้องเลย เช่น Fujifilm X100VI ที่มี ND ในตัวสี่สต็อป กดเปิดปิดจากเมนูได้ ถ้ากล้องของเรามี ลองใช้ตัวนี้ก่อน เพราะไม่ต้องห่วงเรื่องขนาดหน้าเลนส์เลย

แต่ต้องดูด้วยว่าลดได้กี่สต็อป จากที่คิดเลขกันไว้ข้างบน กลางแดดกับรูรับแสงกว้างต้องใช้ราวหกสต็อป ND ในตัวสี่สต็อปจึงอาจยังไม่พอ ก็ต้องหรี่รูรับแสงช่วยอีกนิด หรือหาฟิลเตอร์มาเสริม

ส่วนมือถือส่วนใหญ่ปรับรูรับแสงไม่ได้ กลางแดดกล้องเลยเร่งชัตเตอร์เอง ถ้าอยากได้การเคลื่อนไหวที่ลื่นขึ้น ลองใช้ฟิลเตอร์ ND สำหรับมือถือคู่กับแอปที่ล็อกชัตเตอร์ได้ ดูวิธีตั้งได้ใน โหมดโปร มือถือ ถ่ายวิดีโอ

เรื่องที่หลายคนเข้าใจผิดเกี่ยวกับ ฟิลเตอร์ ND

เรื่องแรก ฟิลเตอร์ ND ทำให้สีสดขึ้น ไม่จริง หน้าที่ของมันคือลดแสงเฉย ๆ ตัวที่ช่วยตัดแสงสะท้อนและทำให้ฟ้าเข้มขึ้นคือฟิลเตอร์ CPL ซึ่งเป็นคนละแผ่นกัน และใช้คนละเหตุผล

เรื่องที่สอง ซื้อแผ่นเข้มสุดไว้ก่อนจะได้ใช้ได้ทุกงาน ที่จริงแผ่นที่เข้มเกินไปทำให้เราต้องดัน ISO ขึ้นหรือเปิดรูกว้างสุดตลอดเวลา และยังเสี่ยงเรื่องสีจากอินฟราเรดมากกว่าด้วย ถ้าไม่ได้ถ่าย Log ช่วงราวสามถึงหกสต็อปก็ครอบคลุมงานวิดีโอกลางแดดได้เยอะแล้ว ส่วนคนถ่าย Log อาจต้องใช้แผ่นที่เข้มกว่านั้นตามที่คิดเลขกันไว้ข้างบน

เรื่องที่สาม ใส่ฟิลเตอร์ไว้ตลอดก็ได้ ไม่เป็นไร พอเข้าร่มหรือแสงเย็นลง ฟิลเตอร์ที่ยังติดอยู่จะทำให้กล้องต้องดัน ISO สูงโดยไม่จำเป็น ภาพก็มีโอกาสแตกได้ ลองถอดออกเมื่อแสงไม่ได้แรงแล้ว

พรุ่งนี้กลางวัน มาลองทำแบบนี้กัน

ออกไปยืนกลางแดดตอนสาย ๆ ตั้งกล้องเป็นโหมดวิดีโอ ชัตเตอร์ 1/50 ISO ต่ำสุดที่กล้องให้ รูรับแสงกว้างที่สุดที่อยากใช้ แล้วดูว่าภาพสว่างเกินแค่ไหน

จากนั้นค่อย ๆ หรี่รูรับแสงทีละสต็อปจนภาพพอดี นับว่าหรี่ไปกี่สต็อป ตัวเลขนี้คือความเข้มของฟิลเตอร์ ND ที่เราควรมี ถ้าได้ห้าถึงหกสต็อป ก็มองหาราว ND32 ถึง ND64 หรือ Variable ND ที่ครอบคลุมช่วงนี้

ถ้ามีฟิลเตอร์อยู่แล้ว ลองใส่แล้วถ่ายกระดาษขาวเทียบกับตอนไม่ใส่ ดูว่าสีเปลี่ยนไปทางไหน ถ้าเป็น Variable ND ลองหมุนจนสุดกับเลนส์มุมกว้างที่สุดที่มี แล้วดูว่าลายกากบาทเริ่มโผล่ตรงไหน

ถ้าลองแล้วภาพยังดูขุ่นหรือสีดำไม่ดำ ลองตั้งไวท์บาลานซ์ใหม่ตอนที่ใส่ฟิลเตอร์อยู่ ถ้ายังไม่หาย อาจเป็นเรื่องอินฟราเรดจากฟิลเตอร์ที่เข้มเกินไป ลองใช้แผ่นที่อ่อนลงแล้วหรี่รูรับแสงช่วยแทน

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

ฟิลเตอร์ ND คือแว่นกันแดดของเลนส์ ช่วยให้เราล็อกชัตเตอร์ไว้ที่สองเท่าของเฟรมเรตและเปิดรูรับแสงตามที่อยากได้ แม้จะถ่ายกลางแดด ตัวเลข ND8 ND 0.9 และ 3 สต็อปคือความเข้มเดียวกัน กลางแดดในไทยกับรูรับแสงกว้างมักต้องใช้ราวหกสต็อป และมากขึ้นถ้าถ่าย Log Variable ND สะดวกแต่ต้องระวังลายกากบาทช่วงเข้มสุด ส่วนจะเลือกแบบเกลียว แม่เหล็ก หรือแผ่นสี่เหลี่ยม ลองดูจากว่าเราถ่ายแบบถือเดินหรือแบบตั้งกล้องนิ่งเป็นหลัก

อ่านต่อ

ถ้ายังไม่แน่นเรื่องว่าทำไมต้องล็อกชัตเตอร์ ย้อนไปอ่าน กฎ 180 องศา คืออะไร ก่อนได้ ใครอยากเห็นการใช้ฟิลเตอร์ ND คู่กับ CPL และ Mist ในงานจริง ลองดูบทเรียนคู่คลิป ใช้ ND, CPL และ Mist ให้ตรงงาน ส่วนเรื่องรูรับแสงกับหลังเบลอ ไปต่อได้ที่ ระยะชัดตื้น ไม่ได้มาจากรูรับแสงอย่างเดียว และถ้าอยากดูตารางความเข้มของฟิลเตอร์ ND แบบละเอียด ลองเปิดบทเรียน Neutral Density Filters ของ Cambridge in Colour