ถ้ากำลังเก็บเงินซื้อกล้องไว้ถ่ายวิดีโอ เราน่าจะเคยได้ยิน ประโยคนี้มาบ้าง ว่าอยากได้ภาพแบบหนัง ต้องฟูลเฟรมเท่านั้น แต่พอไปดูกล้อง ที่กองถ่ายหนังใช้กันจริง จะเจอเรื่องที่ชวนงง อยู่หนึ่งข้อ กล้องอย่าง ARRI ALEXA 35 Xtreme ที่ชุดเริ่มต้นราคาราว 49,800 ยูโร กลับใช้ เซนเซอร์ Super 35 ซึ่งขนาดใกล้กับเซนเซอร์ APS-C ในกล้องที่หลายคนถืออยู่ ไม่ใช่ฟูลเฟรม
ผมว่าเรื่องนี้ไม่ได้แปลว่าฟูลเฟรมไม่ดี และก็ไม่ได้แปลว่ากล้องเล็กของเราเทียบกล้องหนังได้แล้ว มันบอกเราแค่ว่า คำถามว่าเซนเซอร์ใหญ่ดีกว่าไหม อาจเป็นคำถามที่ถามผิดตั้งแต่ต้น ลองมาไล่ดู เหตุผลทีละข้อครับ
เซนเซอร์ Super 35 ใหญ่แค่ไหน มาจากไหน
ตามหน้าข้อมูลของ ARRI เอง ALEXA 35 Xtreme ใช้เซนเซอร์ ALEV 4 แบบ Super 35 พื้นที่รับภาพเต็มสุด อยู่ที่ 27.99 x 19.22 มม. ให้ไดนามิกเรนจ์ 17 สต็อป ส่วนฟูลเฟรมที่เราคุ้นกันอยู่ราว 36 x 24 มม. ฝั่งกล้องที่คนทำคอนเทนต์จับต้องได้ Sony ก็เปิดตัว FX30 ในปี 2022 โดยเขียนไว้ตรง ๆ ว่าเป็นเซนเซอร์ APS-C ในฟอร์แมต Super 35 และวางตัวไว้สำหรับคนทำหนังรุ่นใหม่ พูดง่าย ๆ ว่า Super 35 กับ APS-C คือขนาดในย่านเดียวกัน ต่างกันแค่ชื่อที่แต่ละวงการเรียก
ชื่อนี้ไม่ได้เพิ่งเกิด บทความของ Canon เล่าว่าฟอร์แมตที่ขนาดใกล้ ๆ Super 35 ถูกใช้ในงานภาพยนตร์มาตั้งแต่ยุค 1950 ชื่อก็บอกอยู่แล้วว่ามาจากฟิล์มหนัง 35 มม. วงการหนังจึงคุ้น กับขนาดนี้มาหลายสิบปี ทั้งช่างภาพ คนดึงโฟกัส และเลนส์ที่สะสมไว้
ข้อแรก คนดึงโฟกัสมีระยะชัดให้ทำงาน
ในกองถ่ายหนัง คนที่หมุนโฟกัสมักไม่ใช่คนถือกล้อง แต่เป็นผู้ช่วย ที่ยืนดูจอแยก แล้วต้อง ตามนักแสดงที่เดินเข้าออกเฟรม ให้ชัดทุกเทก Ian Murray ผู้กำกับภาพที่ให้สัมภาษณ์กับ Canon บอกว่าบน Super 35 คนดึงโฟกัสมีระยะชัด ให้ทำงานมากขึ้นอีกนิด เพราะถ้าจะได้ขนาดภาพเท่ากัน กล้องเซนเซอร์เล็ก ใช้เลนส์ระยะสั้นกว่า ระยะชัด ก็ลึกกว่า
ลองนึกภาพงานแต่ง หรือคลิปรีวิวที่เราถ่ายคนเดียว ถ้าเปิดรูรับแสงกว้างบนฟูลเฟรมแล้วคนขยับตัวนิดเดียว หน้าก็หลุดโฟกัสทันที ระยะชัดที่เหลือเผื่อไว้ บน Super 35 จึงไม่ใช่ข้อด้อย มันคือที่เผื่อไว้ ให้พลาด ซึ่งงานที่ถ่ายซ้ำไม่ได้ต้องการมาก
ข้อที่สอง เลนส์ ระยะ และน้ำหนัก
บทความเดียวกันของ Canon ยกตัวอย่างว่า เลนส์ 50 มม. บน Super 35 ให้มุมใกล้ กับเลนส์ราว 75 มม. บนฟูลเฟรม ข้อนี้กลายเป็นข้อดี เวลาต้องถ่ายของที่อยู่ไกล ส่วนในทางกลับกัน ถ้าอยากได้มุมกว้างแบบ 24 มม. บนฟูลเฟรม บน Super 35 ต้องลงไปใช้ราว 17 ถึง 18 มม. แทน และบทความ ก็ยอมรับว่าเลนส์ฟูลเฟรมมักหนักกว่า และรูรับแสงแคบกว่าเมื่อเทียบระยะเดียวกัน
สำหรับคนทำคลิป ที่ถือกล้อง ทั้งวัน ข้อนี้สำคัญกว่าที่คิด เลนส์ซูมสำหรับ APS-C อย่าง SIGMA 18-50 F2.8 ตัวเล็กพอจะติดกล้องไว้ได้ทั้งวัน เพราะวงภาพ ที่ต้องครอบคลุมเล็กกว่า แก้วทุกชิ้นจึงเล็กตาม
ข้อที่สาม มันเป็นการเลือก ไม่ใช่ข้อจำกัด
ถ้าคิดว่ากล้องหนังใช้ Super 35 เพราะทำเซนเซอร์ใหญ่ไม่ได้ ลองดู ARRI ตัวเดียวกันนี้ ARRI ก็มี ALEXA 265 ที่ใช้เซนเซอร์ฟอร์แมต 65 มม. พื้นที่รับภาพเต็มสุด 54.12 x 25.58 มม. ใหญ่กว่าฟูลเฟรมไปอีก แปลว่าค่ายเดียวกันทำทั้งสองทาง แล้ว ให้กองถ่ายเลือก ตามเรื่องที่จะเล่า
Ian Murray เล่าว่า เขาเลือก Super 35 ในงานถ่ายอาหาร เพราะถ้าระยะชัดหายเร็วเกินไป อาหารจะดูไม่ถูก และชอบใช้ กับงานที่อยาก ให้ฉากหลังยังอ่านออก ส่วนฟูลเฟรม เขาชอบในงานที่อยาก ให้คนดูจมอยู่ กับโลกของตัวละคร บทความของ Canon ปิดไว้ว่า การเปลี่ยนไปใช้ฟูลเฟรมคือ “a creative choice, not a technical necessity” ผมว่าประโยคนี้สรุปเรื่อง ทั้งหมดได้ดีที่สุดครับ
แล้วฟูลเฟรมได้อะไรที่ Super 35 ไม่ได้
ต้องยอมรับตรง ๆ ว่ามีครับ Canon เขียนไว้เองว่า ฟูลเฟรมมีพิกเซลที่ใหญ่กว่า ไวแสงกว่า และจัดการแสงน้อยได้ดีกว่า ถ้าเทียบรุ่นที่เทคโนโลยีใกล้กัน อีกข้อคือทำ ระยะชัดตื้น ได้ง่ายกว่า และได้มุมกว้างจากเลนส์ที่หาง่ายกว่า คนที่ถ่ายงานกลางคืน ในร้านไฟสลัว หรืออยากได้ฉากหลังละลายมาก ๆ จะเห็นความต่างนี้จริง
แต่ช่องว่างนี้ ก็แคบลงเรื่อย ๆ ด้วยเทคโนโลยีของเซนเซอร์ ตัวอย่างจาก Canon เอง กล้อง Super 35 อย่าง EOS C70 และ C300 Mark III ใช้เซนเซอร์ DGO ที่ Canon ระบุว่าดันความไวแสงได้ถึง ISO 102,400 และมีไดนามิกเรนจ์เกิน 16 สต็อป ขนาดเซนเซอร์จึงเป็นแค่ตัวแปรหนึ่ง ไม่ใช่ตัวตัดสิน ทั้งหมด
ใครควรคิดแบบนี้ และใครไม่ต้อง
ถ้าเราถ่ายคลิปคนเดียว ถือกล้องเดิน ทั้งวัน ถ่ายสินค้า ถ่ายอาหาร หรืองานสัมภาษณ์ที่อยาก ให้เห็นห้องด้านหลัง กล้อง APS-C หรือ Super 35 ที่มีอยู่ตอนนี้อาจพอแล้ว เงินที่จะเอาไป อัปเกรดบอดี้ ลองเอาไปลงที่ไฟ ไมค์ หรือเลนส์ที่ตรงงานก่อน น่าจะเห็นผลชัดกว่า
แต่ถ้างานหลักคือถ่ายในที่แสงน้อยเป็นประจำ ต้องการมุมกว้างมากในห้องแคบ หรือขายภาพพอร์ตเทรตที่ฉากหลังนุ่มจริง ๆ ฟูลเฟรม ก็ยังเป็นเครื่องมือที่ตรงกว่า ไม่ต้องรู้สึกผิดที่อยากได้ และถ้าอยากได้ เพราะถือแล้วมีความสุข อันนั้น ก็เป็นเหตุผลที่ใช้ได้นะครับ ใครอยากเห็นภาพรวมว่าเซนเซอร์ใหญ่กว่าฟูลเฟรมขึ้นไปอีก ให้อะไร ลองอ่านเรื่อง เซนเซอร์มีเดียมฟอร์แมตของ FUJIFILM GFX ประกอบได้
ลองเปลี่ยนคำถามดู
แทนที่จะถามว่า เซนเซอร์ไหนดีกว่า ลองถามว่า งานของเราต้องการระยะชัดแค่ไหน ใครเป็นคนคุมโฟกัส และต้องแบกเลนส์หนักเท่าไหร่ ทั้งวัน สามคำถามนี้ ตอบได้จากงานของเราเอง ไม่ต้องดูสเปก
การบ้านเล็ก ๆ สำหรับอาทิตย์นี้ เปิดคลิปของเราเอง ที่ชอบที่สุดสักห้าคลิป ดูว่าช็อตไหนที่เราอยาก ให้ฉากหลังเบลอกว่านี้จริง ๆ แล้วช็อตไหนที่โฟกัสหลุด เพราะระยะชัดตื้นเกินไป ถ้าแบบหลังเยอะกว่า เซนเซอร์ที่ใหญ่ขึ้นอาจไม่ได้ช่วยงานเราเลย และถ้าอยากเข้าใจภาพแบบหนังในมุมอื่นที่ไม่เกี่ยวกับขนาดเซนเซอร์ เรื่อง กฎ 180 องศา กับชัตเตอร์วิดีโอ ก็ช่วยได้มาก
แล้วตอนนี้ทุกคน ถ่ายวิดีโอด้วยเซนเซอร์ขนาดไหนครับ ฟูลเฟรม APS-C หรือเล็กกว่านั้น ตอบสั้น ๆ ก็พอ ขอบคุณที่อ่านจนจบครับ
ที่มา: ARRI ALEXA 35 Xtreme · ARRI ALEXA 265 · Canon UK, Full-frame vs Super 35mm · Sony, FX30 press release (28 ก.ย. 2022)
