เคยเป็นแบบนี้ไหม เลื่อนฟีดไปเจอรูปสีอุ่น ๆ เกรนนิด ๆ ขอบภาพไม่เป๊ะ แล้วคอมเมนต์ใต้รูปเต็มไปด้วยคำถามว่าใช้ฟิล์มอะไร ในขณะที่อีกโพสต์หนึ่งมีคนบ่นว่าฟิล์มม้วนเดียวราคาเท่าข้าวหลายมื้อแล้ว ทั้งสองเรื่องเกิดขึ้นพร้อมกัน ฟิล์มกลับมาฮิต ทั้งที่ราคาฟิล์มแพงขึ้นแทบทุกปี
ฟังดูขัดกับหลักเศรษฐศาสตร์ง่าย ๆ ที่ว่าของยิ่งแพงคนยิ่งซื้อน้อย คนเล่นฟิล์มมีคำอธิบายแบบหนึ่ง คนเล่นดิจิทัลมีอีกแบบหนึ่ง บทความนี้จะพาดูข้อมูลจริงจากข่าวขึ้นราคา โรงงานที่จ้างคนเพิ่ม กล้องฟิล์มรุ่นใหม่ และข้อจำกัดที่คนไม่ค่อยพูดถึง แล้วค่อยมาดูกันว่ามันแปลว่าอะไรกับเราที่ถือกล้องดิจิทัลอยู่
ราคาฟิล์มขึ้นจริงแค่ไหน
เริ่มจากตัวเลขก่อน ปี 2022 PetaPixel รายงานว่า Fujifilm ขึ้นราคาฟิล์มในญี่ปุ่นราว 20 ถึง 60 เปอร์เซ็นต์ ส่วนในอเมริกาเหนือ ฟิล์มกลุ่ม Professional ขึ้นราว 25 เปอร์เซ็นต์ในราคาที่ส่งให้ร้านค้า มีผลตั้งแต่ 1 เมษายน 2022
ฝั่ง Kodak ช่วงต้นปี 2023 PetaPixel รายงานว่าราคาฟิล์มจะขึ้นได้สูงสุดราว 40 เปอร์เซ็นต์ โดย Kosmo Foto ประเมินค่าเฉลี่ยไว้ราว 17 เปอร์เซ็นต์ และตลาดญี่ปุ่นขึ้น 20 ถึง 40 เปอร์เซ็นต์ ส่วนรอบมกราคม 2025 Kosmo Foto รายงานว่าฟิล์มส่วนใหญ่ของ Kodak Alaris ขึ้นไม่ถึง 10 เปอร์เซ็นต์ ฟิล์มสีกลุ่มคอนซูเมอร์ราว 8 เปอร์เซ็นต์ Portra ราว 5 เปอร์เซ็นต์
แล้วเดือนเมษายน 2025 Fujifilm ประกาศขึ้นราคาในญี่ปุ่นอีกรอบ ฟิล์มสีเนกาทีฟ 135 ขึ้น 21 ถึง 22 เปอร์เซ็นต์ กล้องใช้แล้วทิ้งขึ้นราว 44 เปอร์เซ็นต์ และฟิล์มสไลด์ขึ้น 31 ถึง 52 เปอร์เซ็นต์ตามรุ่น
มีรายละเอียดหนึ่งที่น่าสนใจ ไม่ใช่ทุกม้วนที่ขึ้นราคา ในรอบมกราคม 2025 Tri-X แบบ 35mm กลับลดราคาลงราว 21 ถึง 27 เปอร์เซ็นต์ และ Ektar แบบ 120 ลดราคาราว 8 เปอร์เซ็นต์ ตามที่ Kosmo Foto รายงาน และตัวเลขเหล่านี้เป็นราคาขายส่ง ราคาหน้าร้านแต่ละประเทศอาจไม่ขยับตามเป๊ะ ๆ
ทำไมราคาถึงไม่ยอมลง
คนเล่นดิจิทัลมักมีทฤษฎีว่าแบรนด์เห็นกระแสเลยขึ้นราคาเพราะรู้ว่าคนยอมจ่าย ส่วนคนเล่นฟิล์มมักบอกว่าต้นทุนมันขึ้นจริง ลองดูว่าแบรนด์พูดว่าอะไรเอง
Fujifilm ให้เหตุผลตรง ๆ ทั้งในปี 2022 และ 2025 ว่าต้นทุนวัตถุดิบ ต้นทุนการผลิต และค่าขนส่งสูงขึ้น ในรอบปี 2025 บริษัทบอกด้วยว่าพยายามดูดซับต้นทุนด้วยการผลิตให้มีประสิทธิภาพขึ้นแล้ว แต่รับไว้เองทั้งหมดไม่ไหว
ฝั่ง Kodak ในข่าวปี 2023 PetaPixel โยงการขึ้นราคากับความต้องการที่เพิ่มขึ้น ต้นทุนในการผลิตให้ทันความต้องการนั้น และปัจจัยทางเศรษฐกิจอื่น ๆ ส่วนรอบปี 2025 รายงานของ Kosmo Foto ไม่ได้ระบุเหตุผลไว้
อีกตัวแปรที่คนเล่นฟิล์มชอบหยิบมาพูดคือแร่เงิน เพราะสารไวแสงในฟิล์มคือซิลเวอร์เฮไลด์ ปลายปี 2025 PetaPixel รายงานว่าราคาแร่เงินแตะระดับสูงสุดเป็นประวัติการณ์เกิน 82 ดอลลาร์ต่อออนซ์ จากราว 30 ดอลลาร์ตอนต้นปี แต่บทความเดียวกันก็ตั้งคำถามไว้ว่าจะทำให้ฟิล์มแพงขึ้นแค่ไหน และไม่มีตัวเลขว่าแร่เงินเป็นสัดส่วนเท่าไหร่ของต้นทุนฟิล์ม ตรงนี้จึงยังเป็นความเสี่ยงที่ต้องจับตา ไม่ใช่เหตุผลที่แบรนด์ประกาศเอง
สรุปตรงนี้คือทั้งสองทฤษฎีมีส่วนจริง ต้นทุนขึ้นจริงตามที่แบรนด์บอก และความต้องการที่ล้นกำลังผลิตก็ทำให้ไม่มีแรงกดดันให้ราคาลง
ฝั่งคนผลิตบอกอะไรเรา
ก่อนจะไปต่อ ต้องแยกให้ออกก่อนว่าชื่อ Kodak ในข่าวฟิล์มมีสองบริษัท Eastman Kodak คือฝั่งที่ผลิตฟิล์มที่โรงงานในเมืองโรเชสเตอร์ สหรัฐฯ ส่วนข่าวราคาขายส่งรอบมกราคม 2025 ที่ Kosmo Foto รายงานมาจาก Kodak Alaris ซึ่งเป็นอีกบริษัทหนึ่ง เวลาอ่านข่าวจึงต้องดูให้ดีว่าพูดถึงฝั่งไหน
เดือนตุลาคม 2022 Nagraj Bokinkere รองประธานฝ่ายผลิตฟิล์มของ Eastman Kodak โพสต์ว่าบริษัทกำลังรับคนเพิ่ม เพราะความต้องการฟิล์ม 35mm พุ่งขึ้นมากในไม่กี่ปี เขาบอกว่าใน 18 เดือนที่ผ่านมา Kodak จ้างคนในฝ่ายฟิล์มและเคมีไปแล้วกว่า 300 คน และยังรับเพิ่มอีก ทั้งพนักงานคุมเครื่อง นักเคมี และวิศวกร
ที่น่าสนใจคือฝ่ายตัดและบรรจุฟิล์มของโรงงาน จากเดิมทำงานกะเดียว ห้าวันต่อสัปดาห์ ขยับเป็นสามกะ แล้วกลายเป็นเดินเครื่อง 24 ชั่วโมงทุกวัน และเขายอมรับในพอดแคสต์ว่าผลิตไม่ทันความต้องการจริง ๆ
ต่อมาพฤศจิกายน 2024 Eastman Kodak หยุดผลิตฟิล์มทั้งหมดชั่วคราวเพื่อปรับปรุงโรงงาน ซีอีโอบอกในการประชุมผลประกอบการว่าเป็นการหยุดทั้งหมดในเดือนพฤศจิกายน และ PetaPixel โยงเรื่องนี้กับการเตรียมรับความต้องการที่เพิ่มขึ้น บริษัทผลิตสต็อกเพิ่มไว้ล่วงหน้าเพื่อไม่ให้ของขาด
สัญญาณจากกล้องใหม่และกล้องมือสอง
ถ้าตลาดฟิล์มกำลังตาย คงไม่มีใครลงทุนทำกล้องฟิล์มรุ่นใหม่ แต่วันที่ 18 มิถุนายน 2024 Ricoh เปิดตัว Pentax 17 กล้องฟิล์มแบบฮาล์ฟเฟรม ราคาในสหรัฐฯ 499.95 ดอลลาร์ ตามรายงานของ AFP นี่คือกล้องฟิล์มตัวแรกของ Pentax ในรอบราวสองทศวรรษ
วิธีคิดของกล้องตัวนี้น่าสนใจ ฮาล์ฟเฟรมคือแบ่งเฟรม 35mm ปกติออกเป็นสองภาพแนวตั้ง ฟิล์ม 24 ภาพจึงได้ 48 ภาพ Ricoh บอกเองว่าตั้งใจจับกลุ่มคนรุ่นใหม่ ใช้จุดขายเรื่องประหยัดฟิล์มลงครึ่งหนึ่ง และภาพแนวตั้งที่ใกล้กับสัดส่วนจอมือถือ
ฝั่งกล้องมือสองก็ขยับเช่นกัน รายงานของ KEH ร้านกล้องมือสองในสหรัฐฯ ช่วงมีนาคม 2021 บอกว่า Canon A-1 สภาพธรรมดาขึ้นจาก 79 ดอลลาร์ในปี 2019 มาอยู่ราว 160 ดอลลาร์ Mamiya 7 II ขึ้นราว 50 เปอร์เซ็นต์ และกล้องคอมแพกต์อย่าง Olympus XA ขึ้นได้ถึงราว 70 เปอร์เซ็นต์ตั้งแต่ปี 2019 เหตุผลที่ KEH ให้คือคนรุ่นใหม่หันมาเล่น และกล้องเก่าหายจากตลาดไปเรื่อย ๆ ตามอายุ
ข้อมูลชุดนี้เป็นของปี 2021 และเป็นตลาดสหรัฐฯ จึงใช้บอกทิศทางได้ แต่ไม่ควรเอาไปเดาราคากล้องมือสองในบ้านเราวันนี้
ทำไมฟิล์มกลับมาฮิต ในสายตาสองฝั่ง
ทีนี้มาถึงคำถามหลัก ถ้าถามคนเล่นดิจิทัล หลายคนจะบอกว่าเป็นแค่กระแสบนโซเชียล ยูทูบเบอร์สายฟิล์มดังขึ้น คนก็อยากได้รูปโทนแบบนั้นบ้าง ข้อนี้มีส่วนจริง Digital Camera World ก็ยกชื่อยูทูบเบอร์สายฟิล์มหลายคนว่าเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ความต้องการเพิ่มขึ้น
แต่ถ้าถามคนเล่นฟิล์ม คำตอบจะเป็นอีกแบบ Rotem Rozental เขียนลง The Conversation ที่ TechSpot นำมาเผยแพร่ในปี 2026 ว่าคนรุ่นใหม่จำนวนหนึ่งเลือกฟิล์มเพราะมันช้า จับต้องได้ เฟรมมีจำกัดเลยต้องคิดก่อนกด และมีความตื่นเต้นตอนได้เห็นภาพเป็นครั้งแรกหลังล้างเสร็จ เธอมองว่าบางส่วนเป็นการถอยออกจากฟีดที่อัลกอริทึมคุม
บทความเดียวกันอ้างตัวเลขว่าในปี 2025 ผู้ใช้กล้องฟิล์มราว 35 เปอร์เซ็นต์จาก 42 ล้านคนทั่วโลกอายุ 18 ถึง 30 ปี และในแบบสำรวจของ Ilford ปี 2024 ผู้ตอบกว่า 30 เปอร์เซ็นต์อายุ 25 ถึง 34 ปี ตัวเลขแรกมาจากบริษัทวิจัยตลาด จึงควรอ่านเป็นภาพกว้าง ไม่ใช่ตัวเลขเป๊ะ
ในมุมของผม สองทฤษฎีนี้ไม่ได้หักล้างกัน โซเชียลเป็นประตูให้คนเห็นฟิล์ม ส่วนความช้าและความตั้งใจเป็นเหตุผลที่ทำให้บางคนอยู่ต่อ ทั้งที่ทุกม้วนแพงขึ้น คนไม่ได้จ่ายเงินซื้อแค่ภาพ แต่จ่ายซื้อกระบวนการที่บังคับให้ตัวเองช้าลง
ข้อจำกัดที่ต้องรู้ก่อนเริ่ม
ความโรแมนติกของฟิล์มมาพร้อมบิล ข้อแรกคือต้นทุนต่อภาพ ปลายปี 2022 Digital Camera World ยกตัวอย่างราคา Portra 400 แบบ 35mm แพ็กห้าม้วนที่ 79.99 ดอลลาร์ ถ้าคิดง่าย ๆ ห้าม้วน 180 ภาพ ตกภาพละราว 0.44 ดอลลาร์ นี่ยังไม่รวมค่าล้างและสแกน ขณะที่กล้องดิจิทัลกดเพิ่มอีกพันรูปแทบไม่มีต้นทุนเพิ่ม
ข้อสองคือแล็บล้าง ฟิล์มจะสนุกได้ต้องมีที่ล้างที่ไว้ใจได้และอยู่ไม่ไกล PetaPixel เคยรายงานว่าร้าน Max Spielmann ในอังกฤษต้องรับช่างล้างฟิล์มเพิ่มเพราะงานล้างโตเร็ว แปลว่าคอขวดไม่ได้อยู่แค่ที่โรงงานฟิล์ม แต่อยู่ที่ปลายทางด้วย ใครอยู่ไกลแล็บก็ต้องบวกเวลารอและค่าส่งเข้าไปอีก
ข้อสามคือความคาดไม่ได้ ซึ่งเป็นทั้งเสน่ห์และความเสี่ยง วัดแสงพลาด ฟิล์มโดนแสงรั่ว หรือกล้องมือสองมีปัญหาที่เราไม่รู้ อาจเสียไปทั้งม้วน คนที่เล่นฟิล์มมานานจะบอกว่านั่นคือส่วนหนึ่งของเกม แต่สำหรับงานที่พลาดไม่ได้ อย่างงานลูกค้า ดิจิทัลยังเป็นคำตอบที่ปลอดภัยกว่า
แล้วมันแปลว่าอะไรกับเรา
ถ้าเราถือกล้องดิจิทัลอยู่ ไม่จำเป็นต้องรีบไปซื้อกล้องฟิล์มเพื่อตามกระแส สิ่งที่น่าเอามาใช้คือเหตุผลที่คนยอมจ่าย ความช้า ความตั้งใจ และการไม่ได้เห็นผลทันที ทั้งสามอย่างนี้เราลองฝึกกับกล้องที่มีอยู่ได้เลย
คืนนี้หรือวันหยุดนี้ลองทำแบบนี้ดู ตั้งกติกาให้ตัวเองถ่ายได้แค่ 36 ภาพเท่าฟิล์มหนึ่งม้วน ปิดการแสดงภาพหลังถ่ายในเมนู หรือแปะเทปปิดจอไว้ ถ่ายให้ครบแล้วค่อยเปิดดูทั้งหมดตอนกลับถึงบ้าน แล้วเทียบกับวันที่เรากดรัว ๆ ว่าภาพที่ชอบจริงมีสัดส่วนต่างกันไหม
ถ้าลองแล้วติดใจ ค่อยถามตัวเองต่อว่าเราชอบกระบวนการ หรือชอบหน้าตาของภาพ ถ้าชอบหน้าตา การปรับสีจากไฟล์ดิจิทัลหรือโปรไฟล์สีในกล้องอาจพาไปได้ไกลกว่าที่คิด ถ้าชอบกระบวนการ กล้องฟิล์มราคาไม่สูงกับฟิล์มม้วนเดียวก็เป็นการทดลองที่คุ้มกว่าการซื้อของแพงตั้งแต่แรก
สรุป
ราคาฟิล์มขึ้นจริงหลายรอบ ทั้ง Fujifilm และ Kodak Alaris ด้วยเหตุผลเรื่องต้นทุนที่แบรนด์บอกเอง ขณะเดียวกันโรงงานก็จ้างคนเพิ่ม เดินเครื่องทั้งวัน และมีกล้องฟิล์มรุ่นใหม่ออกมา ฟิล์มกลับมาฮิตเพราะคนไม่ได้ซื้อแค่ภาพ แต่ซื้อประสบการณ์ที่กล้องดิจิทัลไม่ได้บังคับให้เรามี
ใครเคยเล่นฟิล์มมาก่อน อยากรู้เหมือนกันว่ากล้องฟิล์มตัวแรกหรือม้วนแรกของแต่ละคนคืออะไร แล้วตอนนี้ยังถ่ายอยู่ไหม เล่าให้ฟังกันได้นะครับ
อ่านต่อ
Film Simulation ของ FUJIFILM ทำงานยังไง · RAW หรือ JPEG ควรถ่ายแบบไหน
ที่มา: PetaPixel, Fujifilm ขึ้นราคาฟิล์มในอเมริกาเหนือ 2022 · PetaPixel, Fujifilm ขึ้นราคาฟิล์มในญี่ปุ่น 2025 · PetaPixel, Kodak ขึ้นราคาฟิล์ม 2023 · Kosmo Foto, ราคา Kodak Alaris มกราคม 2025 · PetaPixel, Kodak จ้างช่างฟิล์มเพิ่ม · PetaPixel, Kodak หยุดผลิตเพื่อปรับปรุงโรงงาน · Australian Photography, Pentax 17 · KEH, ราคากล้องฟิล์มมือสอง
