ถ่ายคลิปสัมภาษณ์ริมหน้าต่างเสร็จ ดูจอหลังกล้องตอนถ่ายก็ว่าสว่างพอดี แต่พอเปิดในคอม หน้าคนกลับมืด ฟ้านอกหน้าต่างขาวโพลน บางคลิปสีผิวยังออกเขียวนิด ๆ อีก จอหลังกล้องหลอกตาเราได้ง่ายกว่าที่คิด โดยเฉพาะกลางแดดหรือตอนเปิดความสว่างจอไว้สูง คนถ่ายวิดีโอจึงชอบเช็คด้วยกราฟ Waveform แทนการเชื่อตาอย่างเดียว
กล้อง LUMIX หลายรุ่นมีเครื่องมือสองตัวที่ช่วยให้เราเช็คด้วยตัวเลข แทนการเดาด้วยตา คือ Waveform สำหรับความสว่าง และ Vectorscope สำหรับสี บทความนี้จะพาอ่านทีละตัว ดูเส้นอ้างอิงที่กล้องให้มา ใช้คู่กับ V-Log View Assist ยังไง และรุ่นไหนมี ทุกเมนูและตัวเลขเช็คจากคู่มือออนไลน์ทางการของ Panasonic
Waveform คืออะไร อ่านจากซ้ายไปขวา
ลองนึกภาพว่าเราเอาภาพหนึ่งเฟรมมาหั่นเป็นแถบตั้งเรียงจากซ้ายไปขวา แล้วถามแต่ละแถบว่ามีอะไรสว่างแค่ไหน จุดที่สว่างจะถูกวางไว้สูง จุดที่มืดจะถูกวางไว้ต่ำ ผลที่ได้คือกราฟที่หน้าตาคล้ายเงาของภาพ แค่แกนตั้งเปลี่ยนจากความสูงของของในภาพ มาเป็นความสว่างแทน
แปลว่าถ้าหน้าต่างสว่างอยู่ฝั่งขวาของเฟรม บนกราฟก็จะเห็นกองเส้นลอยสูงอยู่ฝั่งขวา ถ้าคนนั่งอยู่กลางเฟรม ก้อนที่เป็นหน้าคนก็อยู่ตรงกลางกราฟ เราจึงชี้ได้เลยว่าส่วนไหนของภาพสว่างหรือมืดเกิน ไม่ใช่รู้แค่ว่าทั้งภาพมีส่วนสว่างอยู่บ้าง
CREATOR SCHOOL THAILAND · LUMIX
Waveform อ่านภาพจากซ้ายไปขวา
ตำแหน่งซ้ายขวาบนกราฟตรงกับตำแหน่งในภาพ ยิ่งสว่างยิ่งลอยสูง
ภาพหนึ่งเฟรม
ฝั่งขวามีหน้าต่างสว่าง คนนั่งกลางเฟรม ฝั่งซ้ายเป็นผนัง
บน Waveform
ตัวเลขด้านซ้ายคือเปอร์เซ็นต์ IRE เส้นประสีส้มคือ 109 และ -4
เส้นอ้างอิงและค่าตามคู่มือออนไลน์ LUMIX S5II, S1II และ GH7 ของ Panasonic ภาพและกราฟเป็นภาพจำลองเพื่ออธิบาย ไม่ใช่หน้าจอจริงของกล้อง
เส้นอ้างอิงบน Waveform ของ LUMIX บอกอะไร
คู่มือของ LUMIX บอกหน่วยของแกนตั้งเป็นเปอร์เซ็นต์ IRE ซึ่งเป็นหน่วยวัดระดับความสว่างของสัญญาณวิดีโอ 0 เปอร์เซ็นต์คือดำสุดของวิดีโอมาตรฐาน ตรงกับค่าความสว่าง 16 ในไฟล์ 8 บิต และ 100 เปอร์เซ็นต์คือขาวสุด ตรงกับค่า 235 ในไฟล์ 8 บิต ส่วนคู่มือ S1II, S9 และ GH7 ให้ค่าของไฟล์ 10 บิตไว้ด้วย คือ 64 และ 940
บนจอจะมีเส้นหลักที่ 100, 50 และ 0 เปอร์เซ็นต์ มีเส้นประทุก 10 เปอร์เซ็นต์ระหว่างนั้น และมีเส้นประอีกสองเส้นที่ 109 กับ -4 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งเป็นพื้นที่เกินขาวและต่ำกว่าดำที่ไฟล์ยังเก็บได้อีกนิด
แปลเป็นภาษางานง่าย ๆ ถ้าส่วนที่เราอยากเห็นรายละเอียด เช่น เมฆหรือเสื้อสีขาว ไปกองแบนอยู่ที่เส้นบนสุด แปลว่ารายละเอียดตรงนั้นหายแล้ว ถ้าเงาที่อยากเห็นไปกองแบนอยู่ล่างสุด ก็คือดำตันเหมือนกัน
Waveform ต่างจากฮิสโตแกรมและ Zebra ตรงไหน
ฮิสโตแกรมนับว่าภาพมีจุดมืดจุดสว่างกี่จุด แต่ไม่บอกว่าจุดพวกนั้นอยู่ตรงไหนของภาพ ส่วน Zebra จะขึ้นลายทางบนส่วนที่สว่างถึงระดับที่เราตั้ง ชี้ตำแหน่งได้ แต่ดูได้ทีละระดับ
Waveform อยู่ตรงกลางระหว่างสองตัวนี้ เห็นภาพรวมทั้งเฟรมเหมือนฮิสโตแกรม และยังรู้ตำแหน่งซ้ายขวาเหมือน Zebra ใครยังไม่คุ้นกับสองตัวแรก ลองอ่าน ฮิสโตแกรม อ่านยังไง ใช้คู่กับ Zebra ให้ภาพสว่างพอดี ก่อนก็ได้
ใน LUMIX ยังมีตัวช่วยอีกตัวชื่อ Luminance Spot Meter ที่วัดความสว่างเฉพาะจุดเล็ก ๆ ในกรอบ คู่มือบอกช่วงไว้ที่ -7 ถึง 109 เปอร์เซ็นต์ ใช้คู่กันได้ดี ดูภาพรวมด้วยกราฟ แล้วจิ้มเช็คหน้าคนด้วยจุดวัด
Vectorscope ดูสีและความอิ่มยังไง
Vectorscope หน้าตาเป็นวงกลม ลองนึกถึงหน้าปัดนาฬิกาที่แต่ละทิศคือสีหนึ่งสี บนกล้อง LUMIX จะมีป้ายบอกหกสี คือ R แดง, YL เหลือง, G เขียว, CY ฟ้าอมเขียว, B น้ำเงิน และ MG ม่วงแดง
อ่านได้สองแบบ ทิศที่กองสีพุ่งไปบอกว่าภาพเอียงไปทางสีไหน ส่วนระยะห่างจากจุดกลางบอกความอิ่มของสี ยิ่งพุ่งออกไปไกลยิ่งสีจัด ถ้าทั้งกองอยู่ใกล้จุดกลางแปลว่าภาพสีจืด ถ้ากองทั้งก้อนเบี้ยวไปทางเขียวหรือฟ้า ทั้งที่ในฉากควรเป็นสีกลาง ๆ นั่นคือไวท์บาลานซ์อาจเพี้ยน
Vectorscope ไม่ได้บอกความสว่างเลย ภาพมืดหรือสว่างจึงต้องกลับไปดูกราฟความสว่าง สองตัวนี้ทำงานคนละหน้าที่ และกล้องให้เลือกดูได้ทีละตัว
เส้นสีผิวบน Vectorscope
ในโปรแกรมตัดต่อหลายตัวจะมีเส้นเล็ก ๆ ลากจากจุดกลางออกไปทางระหว่างแดงกับเหลือง เรียกว่าเส้นสีผิว เอกสารของ Adobe อธิบายว่าสีผิวคนเราไม่ว่าผิวขาวหรือผิวเข้ม มักไปกองอยู่แถวเส้นนี้ ต่างกันที่ความสว่าง ไม่ใช่ทิศของสี
คู่มือ LUMIX ที่เช็คมาไม่ได้พูดถึงเส้นนี้ บอกแค่ป้ายหกสี แต่เราใช้หลักเดียวกันได้ ลองซูมหรือจัดเฟรมให้หน้าคนเต็มจอ แล้วดูว่ากองสีชี้ไปทางระหว่าง R กับ YL หรือเปล่า ถ้าเบี้ยวไปทาง G หรือ MG ชัด ๆ ลองเช็คไวท์บาลานซ์หรือแสงที่ส่องหน้าดู เรื่องนี้มีเล่าละเอียดใน White Balance คืออะไร ทำไมหน้าคนในภาพออกส้มหรือฟ้า
CREATOR SCHOOL THAILAND · LUMIX
อ่าน Vectorscope สองแบบ ทิศกับระยะ
ทิศบอกว่าสีเอียงไปทางไหน ระยะจากจุดกลางบอกว่าสีอิ่มแค่ไหน
วิธีอ่าน
ทิศ กองสีพุ่งไปทางป้ายไหน ภาพก็เอียงไปทางสีนั้น
ระยะ ใกล้จุดกลางคือสีจืด ยิ่งออกไปไกลยิ่งสีจัด
เส้นสีส้ม ทิศของเส้นสีผิว อยู่ระหว่าง R กับ YL สีผิวทุกโทนมักกองอยู่แถวนี้ ต่างกันที่ความสว่าง
ป้ายบนจอกล้อง R แดง, YL เหลือง, G เขียว, CY ฟ้าอมเขียว, B น้ำเงิน, MG ม่วงแดง
ป้ายหกสีตามคู่มือออนไลน์ LUMIX ของ Panasonic เรื่องเส้นสีผิวตามเอกสาร Adobe Premiere Pro ตำแหน่งในภาพวาดโดยประมาณเพื่ออธิบาย
ใช้ Waveform คู่กับ V-Log View Assist
ถ้าถ่าย V-Log ภาพบนจอจะดูสีจืดและมืดกว่าที่ควร คู่มือ S5II บอกว่าจอและสัญญาณ HDMI จะดูมืดลง V-Log View Assist จึงมีไว้แสดงภาพที่ใส่ LUT แล้วบนจอหรือช่องมองภาพ ให้เราดูหน้าตาภาพใกล้ของจริง เลือก LUT ได้ทั้ง Vlog_709 ที่ติดมากับกล้อง หรือ LUT ที่เราโหลดเข้า LUT Library
จุดที่ต้องรู้คือ ภาพที่ใส่ LUT ช่วยให้ตาเราตัดสิน แต่การวัดแสงยังควรอิงตัวเลขของ V-Log คู่มือ S5II บอกว่าใน V-Log สีเทากลาง 18 เปอร์เซ็นต์จะอยู่ที่ราว 42 เปอร์เซ็นต์ IRE ซึ่งกล้องนับเป็น 0 สต็อป และ Luminance Spot Meter กับ Zebra อ่านค่าเป็นสต็อปได้ด้วย
คู่มือไม่ได้เขียนชัดว่ากราฟนี้อ่านจากภาพก่อนหรือหลังใส่ LUT วิธีเช็คง่ายที่สุดคือเปิดปิด View Assist แล้วดูว่ากราฟขยับตามไหม รู้ครั้งเดียวก็อ่านถูกตลอด ถ้าอยากเข้าใจพื้นฐานก่อน อ่าน โปรไฟล์ Log คืออะไร ทำไมภาพออกมาเทา และ Real Time LUT คืออะไร
เปิด Waveform บนกล้อง LUMIX ทีละขั้น
เริ่มจากตั้งกล้องเป็นโหมดวิดีโอ หรือโหมด S&Q ที่ถ่ายสโลว์และเร่งความเร็ว เพราะคู่มือระบุให้ใช้ในโหมดเหล่านี้ ถ้าใช้ S1II ให้โยกสวิตช์ไปฝั่งวิดีโอก่อน จากนั้นเข้าเมนู Custom ไปที่หมวด Video Display Output เลือก WFM/Vector Scope (G9II ใช้ชื่อหมวด Monitor / Display (Video) แทน) แล้วเลือก WAVE สำหรับกราฟความสว่าง หรือ VECTOR สำหรับวงกลมสี
ย้ายกราฟได้ด้วยปุ่มลูกศร จอยสติ๊กในรุ่นที่มี หรือแตะลากบนจอ หมุนแป้นหลังเพื่อย่อขยายกราฟ ส่วน S9 ที่ไม่มีจอยสติ๊กใช้ปุ่มสี่ทิศกับแป้นควบคุมแทน กดปุ่ม DISP. หนึ่งครั้งกราฟจะกลับมากลางจอ กดอีกครั้งขนาดกลับเป็นค่าเริ่มต้น ถ้าตั้งไว้ที่ปุ่ม Fn จะเปิดปิดกราฟได้ระหว่างอัดคลิปด้วย
ตั้งปุ่ม Fn ไว้หนึ่งปุ่มสำหรับกราฟนี้ จะสลับดูได้เร็วกว่าเข้าเมนูทุกครั้ง
รุ่นที่เช็คจากคู่มือออนไลน์ทางการตอนเขียน และมีเมนูนี้ ได้แก่ S1II, S5II, S9, GH7 และ G9II รุ่นอื่นลองเปิดคู่มือของรุ่นนั้นที่ eww.pavc.panasonic.co.jp แล้วหาคำว่า WFM/Vector Scope ดู
ความเข้าใจผิดเรื่อง Waveform ที่พบบ่อย
เรื่องแรก คิดว่าทุกอย่างต้องอยู่ระหว่าง 0 ถึง 100 เปอร์เซ็นต์ ที่จริงหลอดไฟหรือแสงสะท้อนบนกระจกจะชนขอบบนก็ไม่เป็นไร ส่วนที่ต้องห่วงคือของที่เราอยากเห็นรายละเอียด เช่น หน้าคนหรือท้องฟ้า
เรื่องที่สอง คิดว่ากราฟต้องเต็มตั้งแต่ล่างถึงบนถึงจะดี ฉากกลางคืนหรือฉากหมอกควรมีกราฟกองอยู่ต่ำหรือแคบอยู่แล้ว เราอ่านกราฟเพื่อดูว่าตรงกับอารมณ์ที่ตั้งใจหรือเปล่า
เรื่องที่สาม คิดว่าเปิดกราฟแล้วจอนอกจะเห็นด้วย คู่มือระบุว่ากราฟไม่ออกทาง HDMI ใครใช้จอนอกต้องพึ่งเครื่องมือของจอนั้น
เรื่องที่สี่ คิดว่า Vectorscope บอกได้ว่าภาพสวยหรือไม่ มันบอกแค่ทิศและความอิ่มของสี ภาพที่สีเอียงไปทางส้มอาจเป็นความตั้งใจก็ได้ เราใช้มันเช็คว่าเพี้ยนโดยไม่ตั้งใจหรือเปล่าเท่านั้น
ลองเช็คแสงหน้าคนด้วย Waveform คืนนี้
หาโคมไฟตั้งโต๊ะหนึ่งดวง ให้คนในบ้านนั่งหน้ากล้อง หรือใช้ตุ๊กตาแทนก็ได้ ตั้งกล้องเป็นโหมดวิดีโอ เปิดกราฟแบบ WAVE แล้วจัดให้หน้าอยู่กลางเฟรม
ขยับโคมเข้าใกล้และถอยออกช้า ๆ ดูก้อนกลางกราฟที่เป็นหน้าคนลอยขึ้นลงตาม แล้วลองหาจุดที่หน้ามีรายละเอียดทั้งฝั่งสว่างและฝั่งเงา ไม่ชนเส้นบนและไม่จมเส้นล่าง จากนั้นสลับเป็น VECTOR แล้วลองเปลี่ยนไวท์บาลานซ์ ดูว่ากองสีหมุนไปทางไหน
ถ้าทำแล้วกราฟอ่านยาก ลองย่อกราฟให้เล็กลงแล้ววางไว้มุมที่ไม่บังหน้า หรือถ้าหาเมนูไม่เจอ ลองเช็คว่ากล้องอยู่ในโหมดวิดีโอจริงหรือยัง
สิ่งที่อยากให้จำกลับไป
Waveform บอกว่าส่วนไหนของภาพสว่างแค่ไหน ซ้ายขวาตรงกับภาพ สูงต่ำคือความสว่าง เส้น 100 คือขาวสุดและเส้น 0 คือดำสุดของวิดีโอมาตรฐาน ส่วน Vectorscope บอกว่าสีเอียงไปทางไหนและอิ่มแค่ไหน สีผิวมักอยู่ระหว่างแดงกับเหลือง ทั้งสองตัวใช้ในโหมดวิดีโอ ไม่ออกทาง HDMI และเวลาถ่าย V-Log ให้ดูภาพผ่าน LUT แต่ตัดสินแสงด้วยตัวเลข
อ่านต่อ
ถ้าอยากเข้าใจกราฟความสว่างแบบพื้นฐานก่อน อ่าน ฮิสโตแกรม อ่านยังไง ใช้คู่กับ Zebra ให้ภาพสว่างพอดี ใครถ่าย V-Log อยู่ ลองดู Real Time LUT คืออะไร ได้สีที่ชอบจากกล้อง LUMIX และถ้าอยากอ่านจากต้นทาง เปิด คู่มือ WFM/Vector Scope ของ LUMIX S5II จาก Panasonic ได้เลย
บทความนี้ CreatorSchoolThailand เขียนเอง ไม่ได้รับค่าตอบแทนจาก Panasonic
