Focus peaking คืออะไร ช่วยโฟกัสแมนนวลตอนถ่ายวิดีโอยังไง

ถ่ายคลิปสัมภาษณ์ด้วยโฟกัสแมนนวล ดูบนจอหลังกล้องก็เหมือนชัดดี พอเปิดในคอมจอใหญ่ หน้าคนพูดกลับนุ่ม ๆ ไม่คมอย่างที่คิด จอกล้องเล็กนิดเดียว ตาเราเลยแยกไม่ออกว่าชัดจริงหรือแค่เกือบชัด ตัวช่วยที่กล้องเกือบทุกยี่ห้อมีให้คือ Focus peaking

บทความนี้จะเล่าว่าเส้นสีบนจอทำงานยังไง ตั้งสีและระดับแบบไหนดี ใช้คู่กับการขยายภาพยังไงให้ชัวร์ ฝึกดึงโฟกัสจากคนหนึ่งไปอีกคน และฉากแบบไหนที่เส้นสีหลอกตาเราได้

Focus peaking คืออะไร ทำงานยังไง

ลองนึกถึงปากกาเน้นข้อความ เวลาอ่านหนังสือแล้วขีดสีทับคำสำคัญ ตาจะเห็นทันทีว่าตรงไหนสำคัญ Focus peaking ทำแบบเดียวกันกับภาพบนจอ กล้องจะหาขอบของวัตถุที่คมอยู่ แล้วระบายสีทับขอบนั้นให้เราเห็น

คู่มือ Sony FX3A อธิบายว่าฟีเจอร์นี้เน้นเส้นขอบของส่วนที่อยู่ในโฟกัส ตอนถ่ายด้วยโฟกัสแมนนวล ส่วนคู่มือ Canon EOS R8 เขียนว่าขอบของวัตถุที่อยู่ในโฟกัสจะแสดงเป็นสี ทำให้โฟกัสง่ายขึ้น

สิ่งที่ควรรู้คือ กล้องไม่ได้รู้ว่าเราอยากให้อะไรชัด มันแค่มองหาจุดที่ขอบคมกว่าส่วนอื่น Sony เองก็เขียนไว้ว่าผลของ peaking ต่างกันไปตามวัตถุและเลนส์ เส้นสีจึงเป็นตัวช่วยชี้ ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย

ข่าวดีคือเส้นสีนี้มีแค่บนจอ คู่มือ Canon EOS R8 ระบุว่าการแสดง peaking บนหน้าจอไม่ถูกบันทึกลงไฟล์ ไฟล์วิดีโอที่ได้จะไม่มีเส้นสีติดไปด้วย

ถ้ายังไม่เคยเปิดใช้ ลองหาในเมนูโฟกัสหรือเมนูช่วยแมนนวลโฟกัสของกล้องเราดู ส่วนใหญ่ชื่อ Peaking หรือ MF peaking

ตั้งสี Focus peaking แบบไหนให้มองเห็นชัด

กล้องแต่ละยี่ห้อมีสีให้เลือกไม่เท่ากัน อย่าง Sony รุ่น FX3A มีแดง เหลือง น้ำเงิน และขาว หลักเลือกง่ายมาก คือเลือกสีที่ไม่มีในฉาก

ถ่ายคนใส่เสื้อแดงหน้าผนังอิฐ เส้นสีแดงจะกลืนไปกับฉาก ลองเปลี่ยนเป็นน้ำเงินหรือเหลือง ถ่ายในสวนที่เขียวทั้งเฟรม สีแดงจะเด้งที่สุด ถ่ายฉากหิมะหรือห้องผนังขาว อย่าใช้ขาว

ฉากเปลี่ยน สีก็เปลี่ยนตามได้ Sony FX3A ตั้งมาจากโรงงานให้กดด้านขวาของแป้นหมุน เพื่อเปิดปิด peaking ได้ทันที

ก่อนกดอัดทุกครั้ง ลองมองเฟรมสักสองวินาทีแล้วถามตัวเองว่า สีเส้นที่ตั้งไว้ ชนกับสีอะไรในฉากไหม

ระดับสูงหรือต่ำ เลือกยังไงให้ไม่หลอกตา

นอกจากสี เรายังตั้งความแรงของเส้นได้ Sony FX3A มีสูง กลาง ต่ำ ส่วน Nikon Z30 มี 3 ระดับ เรียกว่าความไวสูง มาตรฐาน และความไวต่ำ

ตรงนี้คนเข้าใจผิดกันเยอะ ระดับสูงไม่ได้แปลว่าแม่นกว่า คู่มือ Nikon Z30 เขียนไว้ชัดว่า ยิ่งตั้งค่าสูง ระยะที่จอแสดงว่าอยู่ในโฟกัสจะยิ่งลึก แปลง่าย ๆ คือระดับสูงทำให้พื้นที่กว้างขึ้นดูเหมือนชัด เส้นสีขึ้นเต็มไปหมด เราเลยบอกไม่ได้ว่าจุดที่คมที่สุดอยู่ตรงไหน

ระดับต่ำจะขึ้นเส้นเฉพาะจุดที่คมจริง ๆ เหมาะกับตอนที่ต้องการความแม่น เช่น ถ่ายหน้าคนด้วยรูรับแสงกว้าง ที่ระยะชัดบางมาก แต่ในฉากแสงน้อยหรือวัตถุที่ขอบไม่ชัด เส้นอาจขึ้นน้อยจนมองแทบไม่เห็น

เริ่มจากระดับกลางหรือมาตรฐานก่อน ถ้าเส้นขึ้นเต็มฉากจนดูไม่ออก ลดลงหนึ่งขั้น ถ้าหาเส้นไม่เจอเลย ค่อยเพิ่มขึ้น

ใช้คู่กับการขยายภาพ เช็คให้ชัวร์ก่อนกดอัด

เส้นสีบอกได้ว่าจุดไหนประมาณคม แต่จะคมที่สุดหรือยัง ต้องดูด้วยตา วิธีที่ช่วยได้มากคือการขยายภาพบนจอ หรือ magnify ซึ่งเหมือนเอาแว่นขยายส่องเฉพาะจุดที่สนใจ

คู่มือ Sony FX3A อธิบายว่า Focus Magnifier ใช้ขยายภาพเพื่อเช็คโฟกัสก่อนถ่าย และถ้าอยู่ในโหมดแมนนวลก็หมุนโฟกัสระหว่างที่ขยายอยู่ได้ ฝั่ง Canon EOS R8 ก็มีปุ่มขยายภาพ แตะซ้ำเพื่อเปลี่ยนอัตราขยาย แล้วลากเลื่อนไปจุดที่ต้องการได้

ข้อควรรู้คือบางรุ่นจะซ่อนเส้นสีตอนขยาย คู่มือ Canon EOS R8 ระบุว่าในมุมมองขยาย จะไม่แสดง peaking ฉะนั้นลำดับที่ใช้ได้ดีคือ ขยายภาพเพื่อหาจุดคมที่สุดด้วยตา แล้วกลับมามุมมองปกติ ใช้เส้นสีคอยเฝ้าระหว่างอัด

ลองตั้งปุ่มลัดสำหรับขยายภาพไว้ใกล้นิ้ว จะได้กดเช็คได้ทุกครั้งที่คนพูดขยับตัว

ดึงโฟกัสจากคนหนึ่งไปอีกคน ด้วย Focus peaking

ช็อตที่เจอบ่อยในงานสัมภาษณ์หรือคลิปคุยกันสองคน คือเริ่มชัดที่คนหน้า แล้วค่อย ๆ เลื่อนความชัดไปที่คนหลังตอนเขาเริ่มพูด เทคนิคนี้เรียกว่าการดึงโฟกัส หรือ focus pull

หัวใจของช็อตนี้คือรู้ล่วงหน้าว่าจะหมุนวงแหวนจากตรงไหนไปตรงไหน ไม่ใช่ไปควานหาระหว่างอัด มาดูลำดับที่ฝึกได้เองกัน

ขั้นแรก ให้ทั้งสองคนนั่งตำแหน่งจริง ขยายภาพไปที่ตาคนแรก หมุนจนคมที่สุด แล้วจำตำแหน่งวงแหวนไว้ ขั้นที่สอง ทำแบบเดียวกันกับคนที่สอง ขั้นที่สาม กลับมามุมมองปกติ ลองหมุนจากจุดแรกไปจุดที่สองช้า ๆ ดูเส้นสีวิ่งจากคนหน้าไปคนหลัง ซ้อมสักสามสี่รอบจนมือจำจังหวะได้ แล้วค่อยกดอัด

ถ้าเพิ่งเริ่ม ลองให้สองคนนั่งห่างกันในแนวลึกพอสมควรก่อน เส้นสีจะย้ายจากคนหนึ่งไปอีกคนให้เห็นชัด ฝึกง่ายกว่า

มาร์กจุดบนวงแหวน ให้หมุนได้แม่นทุกเทค

พอหาจุดคมของแต่ละคนเจอแล้ว ลองติดเทปกระดาษเล็ก ๆ บนกระบอกเลนส์ แล้วขีดปากกาตรงจุดของคนแรกกับคนที่สอง เวลาอัดจริงก็หมุนจากขีดหนึ่งไปอีกขีด ใช้ตาดูเส้นสีแค่ยืนยัน

แต่ต้องระวังเรื่องหนึ่ง เลนส์ออโต้โฟกัสหลายรุ่นใช้วงแหวนแบบไฟฟ้า หน้าเลนส์วิดีโอของ Sony อธิบายว่าเลนส์ทั่วไปที่ควบคุมโฟกัสด้วยไฟฟ้า ระยะโฟกัสจะเปลี่ยนตามความเร็วที่หมุน หมุนเร็วกับหมุนช้าไปถึงคนละจุด ขีดบนเลนส์เลยไม่ตรงทุกครั้ง

ทางแก้คือเช็คว่าเลนส์ของเรามีโหมดตอบสนองแบบเส้นตรงไหม Sony เรียกว่า Linear Response MF มีในเลนส์บางรุ่น เช่น FE 24mm F1.4 GM ระยะโฟกัสจะเปลี่ยนตามมุมที่หมุน ไม่ขึ้นกับความเร็ว ทำให้หมุนซ้ำได้แม่นขึ้น ฝั่ง Tamron สลับแบบ linear กับ non-linear ได้ในแอป Tamron Lens Utility ถ้าเลนส์ไม่มีโหมดนี้ เลนส์มือหมุนล้วนจะมาร์กได้แม่นกว่า

ก่อนเชื่อขีดบนเลนส์ ลองหมุนเร็วและหมุนช้าไปที่ขีดเดียวกันดู ถ้าเส้นสีขึ้นที่คนเดิมทั้งสองแบบ ก็มาร์กได้สบายใจ

ตอนไหนที่ Focus peaking หลอกตา

ฉากที่มีลายเยอะหรือคอนทราสต์สูง เช่น ใบไม้ ผนังอิฐ เสื้อลายทาง หรือขอบหน้าต่างที่มีแสงย้อน กล้องจะเจอขอบคมเต็มไปหมด เส้นสีขึ้นทั่วจนคิดว่าชัดแล้ว ทั้งที่ตาคนอาจยังนุ่มอยู่ ในทางกลับกัน ผิวหน้าเรียบ ๆ ในแสงนุ่ม แทบไม่มีขอบให้จับ เส้นสีจึงขึ้นน้อยทั้งที่จริงอาจชัดแล้ว

ยังมีอีกหลายกรณีที่คู่มือเตือนไว้ Canon EOS R8 ระบุว่าที่ ISO สูง โดยเฉพาะ ISO แบบขยาย peaking อาจดูยาก ตอนถ่าย Canon Log ก็อาจดูยาก แนะนำให้เปิด View Assist ช่วย อีกเรื่องคือจอเสริม คู่มือทั้ง Canon EOS R8 และ Sony FX3A ระบุว่าเส้น peaking จะไม่แสดงบนอุปกรณ์ที่ต่อผ่าน HDMI ถ้าอยากเห็นบนจอเสริม ต้องใช้ฟีเจอร์ของจอนั้นเอง

ความเข้าใจผิดเรื่อง Focus peaking ที่พบบ่อย

เรื่องแรก เส้นสีขึ้นเยอะแปลว่าชัดมาก จริง ๆ อาจแค่ตั้งระดับสูงไป หรือฉากมีลายเยอะ

เรื่องที่สอง เปิด peaking แล้วไม่ต้องขยายภาพ เส้นสีบอกจุดคร่าว ๆ งานที่ระยะชัดบางยังต้องขยายเช็ค

เรื่องที่สาม ใช้ได้แต่ตอนโฟกัสแมนนวลเท่านั้น หลายรุ่นเป็นแบบนั้นจริง อย่าง Nikon Z30 ใช้ได้เฉพาะโหมดแมนนวล แต่ Sony FX3A ระบุว่าตอนถ่ายวิดีโอใช้คู่กับออโต้โฟกัสได้ ลองเช็คคู่มือรุ่นของเรา

คืนนี้มาลองฝึก Focus peaking กัน

วางของสองชิ้นบนโต๊ะ ชิ้นหนึ่งใกล้กล้อง อีกชิ้นไกลออกไป ตั้งรูรับแสงกว้างที่สุดเท่าที่เลนส์ทำได้ เปิด peaking ระดับกลาง เลือกสีที่ไม่มีในฉาก

ขยายภาพหาจุดคมของแต่ละชิ้น ติดเทปมาร์กสองจุดบนเลนส์ แล้วฝึกหมุนไปกลับ อัดคลิปสั้น ๆ สักสามเทค เปิดดูในคอมว่าความชัดย้ายไปถึงชิ้นหลังพอดีไหม

ถ้าทำแล้วยังไม่ได้ผล ลองลดระดับ peaking ลงหนึ่งขั้น แล้วเช็คว่าเลนส์มีโหมดตอบสนองแบบเส้นตรงหรือไม่ ถ้าไม่มี ลองหมุนด้วยความเร็วเท่ากันทุกเทค

สิ่งที่อยากให้จำกลับไป

Focus peaking คือเส้นสีที่กล้องระบายบนขอบที่คม ช่วยชี้ว่าความชัดอยู่ตรงไหน เลือกสีที่ไม่มีในฉาก เริ่มจากระดับกลาง ใช้ขยายภาพหาจุดคมด้วยตา แล้วให้เส้นสีคอยเฝ้าระหว่างอัด ส่วนช็อตดึงโฟกัส ความแม่นมาจากการมาร์กจุดและซ้อม ไม่ใช่การควานหาระหว่างอัด

แล้วคลิปถัดไปของเรา จะลองดึงโฟกัสจากใครไปหาใครดี?

อ่านต่อ

ถ้าอยากรู้ว่าตอนใช้ออโต้โฟกัสควรตั้งพื้นที่โฟกัสแบบไหน อ่านต่อที่ พื้นที่โฟกัส จุดเดียว โซน หรือ Tracking ตั้งแบบไหนให้เข้าตาคนจริง ถ้าภาพยังไม่คมทั้งที่โฟกัสแล้ว ไล่เช็คต่อที่ ภาพไม่คม เกิดจากอะไร ไล่เช็ค 6 สาเหตุก่อนโทษเลนส์ และใครเห็นภาพขยับเล็กน้อยตอนดึงโฟกัส ดูต่อที่ Breathing Compensation ของ Sony แก้ภาพขยับตอนดึงโฟกัสยังไง อยากอ่านคำอธิบายจากผู้ผลิตโดยตรง ลองเปิด หน้า Peaking Display ในคู่มือ Sony